Wiadomości

Jak leczyć odleżyny

2012-11-14

Odleżyny to rany pojawiające się na skórze wskutek długotrwałego ucisku lub tarcia. Występują głównie u osób przewlekle chorych, unieruchomionych w łóżku lub na wózku inwalidzkim.

Odleżyny powstają na skutek długotrwałego leżenia w niezmienionej pozycji, w wyniku którego następuje niedotlenienie tkanek, a następnie ich martwica. U przewlekle chorych osób, które nie wstają z łóżka, odleżyny powstają głównie w okolicy kości krzyżowej, kości ogonowej, pośladków, na piętach lub biodrach, a w stanach ciężkich nawet na ramionach, kostkach i kolanach. Zwykle powstają u osób starszych, częściej u kobiet niż mężczyzn. Powstawaniu odleżyn sprzyjają też niektóre choroby, np. cukrzyca, miażdżyca oraz otyłość.

Leczenie odleżyn jest trudne i długotrwałe, dlatego najlepiej nie dopuszczać do ich powstawania. Aby skutecznie zapobiegać powstawaniu odleżyn, należy:

  • zmieniać pozycję chorego co 2 godziny
  • unikać pozostawiania na pościeli okruszków
  • unikać długotrwałego kontaktu skóry z mokrą bielizną
  • natłuszczać i nawilżać skórę chorego balsamem lub oliwką
  • używać pościeli i bielizny wykonanych z miękkiej tkaniny, bez szwów, zakładek i guzików
  • 1-2 razy dziennie przemywać spirytusem kamforowym plecy i krzyż
  • kilka razy dziennie odwracać chorego, delikatnie przecierać skórę czystym ręcznikiem frotte
  • używać materaca wibroakustycznego lub poduszek antyodleżynowych
  • używać pod kończyny wykonanych z futerka lub gąbki klinów i podpórek

Leczenie odleżyn zależy od stadium ich zaawansowania:

  • Stadium l: Rumień, który nie blednie, jest ciepły i bolesny w dotyku.

W stadium I, gdzie skóra nie jest uszkodzona, miejsca zmienione chorobowo należy smarować preparatami nawilżającymi i przeciwzapalnymi. Można zakładać opatrunki okluzyjne. Należy pamiętać o bezwzględnym utrzymywaniu zaczerwienionego miejsca w czystości. Co kilka godzin należy sprawdzać czy zmiany się powiększają.

  • Stadium II: Sączące się zmiany skórne takie jak nadżerki, pęcherze, zmienna temperatura skóry, miejscowy obrzęk.

W stadium II należy przemywać zmiany skórne roztworem soli fizjologicznej i wody utlenionej, a następnie przykładać maści z antybiotykami. Można stosować opatrunki okluzyjne. Dobrze jest oklepywać lub masować zdrową skórę wokół odleżyny, aby poprawić ukrwienie.

  • Stadium III: Sączące się wrzody obejmujące tkanki podskórne.

W stadium III, gdzie zmiany odleżynowe objęły głębsze tkanki, pielęgnację rany należy zaczynać od przemywania chorego miejsca roztworem soli fizjologicznej i wody utlenionej. Następnie delikatnie usunąć martwe tkanki i wydzielinę jałowym, suchym gazikiem. Na zdrową skórę wokół odleżyny dobrze jest założyć folię ochronną. Jeśli pojawia się dużo wydzieliny, zaleca się stosowanie opatrunków absorpcyjnych, które trzeba zmieniać raz dziennie. Wskazane jest też wykonanie posiewu bakteriologicznego wydzieliny.

  • Stadium IV: Owrzodzenie powiększa się, sięgając do mięśni lub kości.
  • Stadium V: Martwica zajmuje powięź i mięśnie, ale może obejmować też stawy i kości; powstałe ubytki mogą łączyć się ze sobą; w ranie znajdują się czarnobrazowe masy rozpadających się tkanek.

W stadium IV i V, kiedy doszło już do odsłonięcia mięśni czy kości, pielęgnacja nie różni się właściwie od tej, której wymaga stadium III. Najczęściej wówczas niezbędna jest jednak interwencja chirurgiczna w celu przeszczepienia zdrowych płatów skórno-mięśniowych. Niekiedy alternatywnym działaniem może być oczyszczenie za pomocą preparatów enzymatycznych (takich np. jak streptokinaza) stosowanych w maści lub żelu lub przez nasączanie nimi np. opatrunków alginianowych. Skuteczny może być także opatrunek hydrokoloidowy, który dzięki wysokiemu uwodnieniu powoduje nasączenie i łatwiejsze oddzielenie strupa martwiczego.
 

Ważnym elementem w leczeniu odleżyn jest odpowiednia dieta. Powinna być lekkostrawna, ale też bogata w białka i witaminy. Należy przede wszystkim dostarczyć organizmowi składniki ułatwiające gojenie się ran. Najbardziej potrzebne będzie w tym przypadku białko, które chory powinien przyjmować w zwiększonej ilości o ok. 2 g na kilogram masy ciała. Najlepszym źródłem białka są chude mięsa, ryby i białka. Ważne są też witaminy A, C i E oraz cynk i krzem, które wzmagają regenerację tkanek. Istotnym składnikiem diety jest też błonnik, który przyspiesza usuwanie toksyn z organizmu i reguluje pracę jelit. Ponieważ osoby leżące często mają problemy z zaparciami, błonnik ułatwia wypróżnianie się. Najlepszym źródłem błonnika są warzywa liściaste, owoce, otręby pszenne i zboża. Należy unikać ostrych przypraw, dań tłuszczach, szczególnie tych bogatych w tłuszcz zwierzęcy.

Posiłki powinny być mniejsze, ale spożywane 4-5 razy dziennie.
Ponieważ leczenie odleżyn jest bolesne, długotrwałe i kosztowne, należy zrobić wszystko, aby do nich nie dopuścić. Nieleczone odleżyny mogą doprowadzić do zakażenia kości i sepsy.