Żołądek

Żołądek można porównać do zakrzywionej komory w przewodzie pokarmowym, której celem jest rozdrobnienie pokarmu oraz trawienie białek. Trawienie to odbywa się dzięki obecności pepsyny, która jest aktywowana z pepsynogenu (nieczynnego enzymu) przez kwaśne środowisko uzyskiwane dzięki produkcji kwasu solnego. Pepsynę produkują komórki główne, zaś kwas solny komórki okładzinowe.

Tak silne enzymy zagrażają uszkodzeniu żołądka, ale istnieją mechanizmy zabezpieczające przed samostrawieniem, jak warstwa śluzu pokrywająca błonę śluzową żołądka, wodorowęglany neutralizujące kwas, czynniki wzrostu promujące regenerację zawarte w ślinie, odpowiedni przepływ krwi w ścianie żołądka, produkcja prostaglandyn.

Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka

Ostre zapalenie to rozlana reakcja błony śluzowej spowodowana czynnikami drażniącymi, powodującymi przekrwienie, nadżerki, owrzodzenia. Wywołują one krwawienia o różnym nasileniu, które z kolei mogą prowadzić nawet do stanu zagrożenia życia.

Do takich zmian dochodzi podczas przewagi czynników uszkadzających nad czynnikami ochraniającymi błonę śluzową, w efekcie ma miejsce wnikanie do błony śluzowej jonów wodorowych oraz enzymów trawiących, co powoduje ubytki błony śluzowej.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka

Przewlekłe zapalenie odnosi się do zmian w obrębie budowy błony śluzowej, które są widoczne pod mikroskopem. Najczęstszym czynnikiem przewlekłego zapalenia jest Helicobacter pylori. Bakteria ta odpowiedzialna jest także za nawroty dolegliwości i wtedy zespół takich objawów nazywamy chorobą wrzodową. Problem choroby wrzodowej oraz wrzodów żołądka został omówiony w osobnym artykule.

Żółciowe zapalenie żołądka

Żółciowe zapalenie żołądka (zmiany wtórnie do działania żółci) wynikają ze zrzucania treści żółciowej z dwunastnicy do żołądka. Związane jest to m.in. z nie do końca sprawnym przemieszczeniem zawartości przewodu pokarmowego.

Zmiany autoimmunologiczne

Zmiany autoimmunologiczne związane są z agresją organizmu skierowaną na własne komórki lub tkanki, w tym wypadku dochodzi do zaniku błony śluzowej żołądka. Razem z zanikiem występują przeciwciała przeciwko komórkom okładzinowym lub produkowanemu przez nie czynnikowi wewnętrznemu (połączenie tego czynnika z witaminą B12 pozwala na jej wchłonięcie).

Ostre zapalenie błony śluzowej żołądka

W przypadku ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka objawy występują nagle, ale też samoistnie ustępują. Pojawiają się bóle zlokalizowane w nadbrzuszu, o różnym nasileniu, nudności, wymioty, utrata apetytu. Mogą dołączyć objawy ze strony jelit (ból brzucha zlokalizowany nie tylko w nadbrzuszu, biegunki). Biegunka, wymioty oraz ogólna niechęć do spożywania pokarmów i płynów często prowadzą do odwodnienia. W przypadku ostrej gastropatii krwotocznej pojawiają się nadżerki, owrzodzenia dające krwawienie z błony śluzowej żołądka o różnym natężeniu, mogące prowadzić nawet do wstrząsu.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka

W przebiegu przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka objawy są niecharakterystyczne – uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej (głównie w nadbrzuszu), objawy dyspeptyczne (odbijania, nudności), czasem wymioty, wzdęcia, bóle brzucha o różnym nasileniu, pogorszenie apetytu. Dolegliwości najczęściej nasilają się po błędach dietetycznych, tj. spożyciu alkoholu, tłustych, smażonych, pikantnych potrawach. Natomiast w przypadku autoimmunologicznego zapalenia żołądka objawy wynikają z niedoboru witaminy B12 (m.in. czerwony, piekący język, zaburzenia czucia, uczucie drętwienia).

Objawy wymagające pilnego kontaktu z lekarzem:

  • objawy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
  • wymioty z domieszką świeżej krwi, skrzepów krwi,
  • fusowate wymioty (wymiociny wyglądają jakby były z domieszką fusów od kawy, drobnych czarnych ziarenek),
  • smoliste stolce (czarne jak smoła, gęste),
  • w przypadku obfitego krwawienia – może dojść do wstrząsu, którego objawem są: blada, zimna i spocona skóra, niskie ciśnienie tętnicze, zasłabnięcia, utrata przytomności. Wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Objawy odwodnienia:

  • podsychająca/sucha błona śluzowa jamy ustnej, języka,
  • gęsta ślina,
  • mało elastyczna, sucha skóra (fałd skóry wzięty pomiędzy palce długo ulega rozprostowaniu),
  • zapadnięte gałki oczne,
  • u dzieci może wystąpić płacz bez łez,
  • niskie ciśnienie tętnicze, osłabienie,
  • przy masywnej utracie płynów i/lub ogromnego deficytu płynów w organizmie może rozwinąć się wstrząs hipowolemiczny, objawy jak przy wstrząsie z utraty krwi,
  • brak moczu świadczy o bardzo dużym deficycie płynów i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Objawy perforacji przewodu pokarmowego:

  • nagły, silny ból brzucha, porównywalny do dźgnięcia nożem
  • pogarszający się stan chorego (zasłabnięcia, poty, kołatanie serca, brzuch twardy jak deska).

Jako czynniki ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka wymieniane są przede wszystkim: niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym połączenie NLPZ  ze sterydami,

  • alkohol,
  • żółć,
  • stres (oparzenie, hospitalizacja w ramach Oddziału Intensywnej Opieki Medycznej),
  • czynniki żrące,
  • chemioterapeutyki,
  • niedokrwienie,
  • czynniki zakaźne.

Przyczynami przewlekłego zapalenia są przewlekłe:

  • infekcje (głównie Helicobacter pylori),
  • działanie żółci,
  • działanie alkoholu oraz
  • reakcja autoimmunologiczna (organizm atakuje własne tkanki).

Podstawą postawienia diagnozy oraz prawidłowego zaplanowania badań jest dokładnie zebrany wywiad lekarski. Standardowe pytania odnoszą się m.in. do lokalizacji bólu brzucha, czasu trwania i charakteru bólu (ustalenie, czy jest to ból stały, kolkowy, piekący, ostry czy tępy), promieniowania (gdzie ból jest jeszcze odczuwany), czynników zmniejszających i nasilających dolegliwości, zależności od posiłków, barwy stolca.

Warto się zastanowić, z czym można powiązać objawy, które występują (czy jest widoczna zależność np. od leków przeciwbólowych), czy wcześniej występowały podobne dolegliwości, jeśli tak, to w jakich okolicznościach.

Dla wielu pacjentów ilość pytań zadawanych przez lekarza wydaje jest zbędna, ale uzyskanie tych informacji, pozornie niezwiązanych z chorobą, pozwala na lepsze rozpoznanie oraz podjęcie prawidłowego leczenia. W razie pytań lub wątpliwości zawsze można zwrócić się z nimi do lekarza.

W badaniu fizykalnym brzucha lekarz określa wygląd brzucha, osłuchuje ruchy jelit (perystaltykę), bolesność brzucha podczas palpacji, opukiwania, obecność oporów w jamie brzusznej, objawów otrzewnowych świadczących o podrażnieniu otrzewnej.

W przypadku ostrego zapalenia błony śluzowej żołądka, ze względu na samoograniczenie się objawów po wyeliminowaniu czynnika sprawczego, nie zawsze zachodzi konieczność prowadzenia diagnostyki. Jeżeli istnieją przesłanki nt. krwawienia – konieczne jest wykonanie gastroskopii, badań laboratoryjnych (np. morfologia, układ krzepnięcia, grupa krwi). W przewlekłym zapaleniu podstawą jest pobranie podczas gastroskopii wycinków oraz ich ocena pod mikroskopem, potwierdzenie lub wykluczenie zakażenia Helicobacter pylori.

Gastroskopia

Pacjenci mają wiele obaw i lęków przed badaniem gastroskopowym, które w najprostszym tłumaczeniu polega na oglądaniu żołądka i dwunastnicy poprzez rurę z kamerą wprowadzaną przez przełyk pacjenta. Przygotowanie do badania jest bardzo proste: w dniu badania pacjent musi być na czczo (ostatni, lekki posiłek w dniu poprzedzającym badanie, zaś w dniu badania pacjent nic nie je, nic nie pije).

W trakcie badania pacjent leży na boku, zaś gastroskop jest wprowadzany przez usta, po założeniu specjalnego ustnika. Badanie wykonuje się po znieczuleniu tylnej ściany gardła sprejem z lekiem przeciwbólowym, końcówka gastroskopu jest pokrywana żelem także z lekiem przeciwbólowym. W niektórych przypadkach podaje się dożylne leki przeciwbólowe i uspakajające, które powodują „oszołomienie” pacjenta, ale nie umożliwiają współpracy z nim. W trakcie badania jest wprowadzane powietrze (pozwala to na uwidocznienie większej powierzchni żołądka), powoduje to uczucie rozpierania w brzuchu oraz odbijania. W trakcie gastroskopii możliwe jest także pobranie wycinków tkanek do oceny pod mikroskopem oraz testu na obecność Helicobacter pylori, tamowanie krwawienia, usuwanie polipów.

Wskazania do wykonania gastroskopii:

  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego,
  • anemia
  • zaburzenia połykania (zatykanie, niemożność połykania stałych pokarmów i/ lub płynnych),
  • ból podczas połykania,
  • bóle brzucha,
  • objawy dyskomfortu, nudności, nadmiernej pełności w żołądku (powyżej 2-3 miesięcy)
  • podejrzenie choroby wrzodowej, choroby trzewnej, innych chorób przewodu pokarmowego,
  • kontrola po leczeniu wrzodu żołądka,
  • monitorowanie zmian, które potencjalnie mogą się rozwinąć w zmiany nowotworowe.

Przeciwskazania do wykonania gastroskopii:

  • brak zgody pacjenta,
  • podejrzenie perforacji,
  • świeży zawał serca,
  • ostra niewydolność oddechowa,
  • wstrząs,
  • zaburzenia ciśnienia tętniczego: bardzo niskie, objawowe ciśnienie tętnicze krwi lub niekontrolowane nadciśnienie,
  • masywne krwawienie z przewodu pokarmowego,
  • brak współpracy ze strony pacjenta.

Leczenie zapalenie błony śluzowej żołądka zależy od tego, czy mamy do czynienia z ostrym czy przewlekłym zapaleniem oraz od towarzyszących objawów.

Zapalenie ostre

W przypadku ostrego zapalenia leczenie najczęściej ogranicza się do leczenia zachowawczego – spożywania dużej ilości (ale małymi porcjami) płynów, wstrzymywania się od jedzenia. Jeżeli objawy odwodnienia są znaczne lub pacjent wymiotuje po płynach, konieczne staje się nawadnianie dożylne w warunkach szpitalnych.

Przy krwawieniach z górnego odcinka przewodu pokarmowego stosuje się „dietę zero”,  podczas której nie wolno jeść ani pić. Aplikuje się wtedy nawadnianie dożylne (kroplówki), podaje się leki zmniejszające wydzielanie żołądkowe (zmniejszające kwaśność soku żołądkowego). Podczas gastroskopii istnieje możliwość zatamowania czynnego krwawienia. Konieczne jest wyeliminowanie czynnika sprawczego lub, jeśli jest to niemożliwe, dąży się do zminimalizowania jego niekorzystnego działania.

Zapalenie przewlekłe

Leczenie przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka zależy od przyczyny wywołującej chorobę. W przypadku infekcji Helicobacter pylori stosuje się leczenie eradykacyjne (mające na celu usunięcie bakterii). W zapaleniu autoimmunologicznym (zanikowym) podaje się witaminę B12, której wchłanianie jest upośledzone, wtórnie do toczącego się stanu zapalnego.


Masz pytania? Podyskutuj na forum

Komentarze [0]

Zaloguj się, by dodać komentarz lub komentuj anonimowo:
Twój nick:

Zobacz także

Jak uporać się z zaparciami?

Jak uporać się z zaparciami?

Właściwie dobrane produkty bogate w błonnik i żywe kultury bakterii oraz codzienna aktywność s...

» Więcej
Ból brzucha przykry towarzysz...

Ból brzucha przykry towarzysz...

Ból brzucha jest jednym z najczęściej zgłaszanych problemów w gabinetach pierwszego kontaktu. Trudny...

» Więcej
Kamica żółciowa atakuje bardzo często

Kamica żółciowa atakuje bardzo często

Kamica żółciowa, potocznie określana przez pacjentów mianem kamieni w woreczku żółciowym, jest jedną...

» Więcej

Wirtualny diagnosta

Sprawdź, co Ci dolega
z naszym wirtualnym diagnostą

Newsletter

Chcesz być na bieżąco?

Polecane

Anatomia człowieka

Odkryj tajemnice
ludzkiego ciała

Mapa placówek

Sprawdź najbliższe apteki,
przychodnie, szpitale ...

© Pharma Partner 2012. Wszelkie prawa zastrzeżone

X

Logowanie:

login:

hasło: