ABC badań przesiewowych programu wczesnego wykrywania raka jelita grubego

Rak jelita grubego to druga najczęstsza przyczyna zgonów z powodu choroby nowotworowej w Polsce. By poprawić te niepokojące statystyki i zwiększyć wykrywalność wczesnych stadiów rozwoju tej choroby, powstał program badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego.

Rak jelita grubego jest drugą pod względem częstości przyczyną zgonów z powodu choroby nowotworowej w Polsce. Co roku wśród Polaków rozpoznawanych jest niemal 14 tys. nowych zachorowań. Częściej rak występuje u mężczyzn i rzadko pojawia się przed 40. rokiem życia. Częściej lokalizuje się w okrężnicy niż w odbytnicy. Najczęstszym typem raka jelita grubego jest rak sporadyczny, ale w epidemiologii mają także dość duże znaczenie czynniki genetyczne. Wczesne postaci raka nie dają niepokojących objawów i są bardzo często w pełni uleczalne.

Jako że problem tego nowotworu jest znaczący, w Polsce w 2000 roku wprowadzono program badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego, którego celem jest zmniejszenie umieralności z powodu raka jelita grubego, poprawa i zwiększenie wykrywalności wczesnych stadiów rozwoju nowotworu, a co za tym idzie – wzrost liczby osób z pięcioletnim przeżyciem po leczeniu raka oraz zmniejszenie kosztów terapii raka jelita grubego i powikłań z nim związanych.

Czytaj więcej: W trosce o szybkie leczenie – programy badań przesiewowych w Polsce

Za badanie przesiewowe w kierunku rozpoznania raka jelita grubego w programie wybrano kolonoskopię. Przedstawiamy praktyczne informacje dotyczące tego, gdzie wykonać badanie, kto może je wykonać, jakie dokumenty są potrzebne i jak się do niego przygotować.

Zobacz wideo: Jakie badania pomogą wykryć raka?

Dla kogo badania przesiewowe

Program badań przesiewowych dla wczesnego wykrycia raka jelita grubego jest adresowany do:

  • wszystkich osób, które są w wieku 50–65 lat, nie posiadają objawów klinicznych, które mogłyby sugerować występowanie raka jelita grubego, niezależnie od tego, jak przedstawia się u nich wywiad rodzinny,
  • osób w wieku 40–65 lat, które w wywiadzie rodzinnym mają obciążenia rakiem jelita grubego (przynajmniej jeden krewny pierwszego stopnia, u którego rozpoznany był rak jelita grubego),
  • osób w wieku 25–65 lat z rodzin szczególnego ryzyka zagrożenia rakiem jelita grubego, a więc takich, w których występuje potwierdzona przez poradnię genetyczną mutacja mogąca przyczynić się do wcześniejszego niż w ogóle populacji wystąpienia raka jelita grubego. U osób ze stwierdzoną taką mutacją badanie kolonoskopowe wykonywane jest co 2–3 lata.

Kryterium wykluczającym z udziału w bezpłatnym badaniu przesiewowym jest wykonana w okresie 10 lat wstecz kolonoskopia w ramach finansowania z Narodowego Funduszu Zdrowia.

Najczęściej do osoby kwalifikującej się do programu badań przesiewowych wysyłane jest imienne zaproszenie, w którym określone są proponowane terminy badania, miejsce, gdzie będzie ono wykonane i szczegółowy opis przygotowania się do badania.

Zaproszenie nie jest niezbędne do udziału w programie, ale osoby, które spełniają kryteria uczestnictwa, powinny się spodziewać otrzymania takiego zaproszenia w ciągu najbliższych lat.

W przypadku wyrażenia chęci uczestnictwa w badaniu bez zaproszenia należy odwiedzić ośrodek wykonujący takie badania i umówić szczegóły dotyczące terminu i warunków wykonania badania. Niezbędne do udziału w badaniu jest także wypełnienie specjalnej ankiety, którą otrzymuje się wraz ze wspomnianym imiennym zaproszeniem bądź pobiera ze stron WWW Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia bądź ośrodka, w którym wykonywana jest przesiewowa kolonoskopia.

Zobacz też: Ostra białaczka szpikowa

Kolonoskopia

Kolonoskopia to nic innego jak obejrzenie jelita grubego od wewnątrz za pomocą specjalnie do tego celu stworzonej kamery umieszczonej na końcu cienkiej i giętkiej rury wprowadzanej do jelita przez odbyt. Kolonoskop oprócz toru wizyjnego (wspomnianej kamery) posiada także tor roboczy, a więc możliwe jest w czasie tego samego badania zarówno dokładne obejrzenie jelita, jak i ewentualne wycięcie podejrzanych zmian polipowatych bądź pobranie wycinków do badania histopatologicznego.

Czytaj także: Badania obrazowe i laboratoryjne w diagnostyce raka jelita grubego

U części pacjentów badanie wiąże się z pewnym dyskomfortem, ale w większości przypadków jest ono bezbolesne, a lekarz je wykonujący z pewnością zapewni odpowiednią intymność w czasie badania i odpowie na wszelkie niepokojące kwestie. Do badania wymagane jest specjalne przygotowanie, którego dokładny plan otrzymuje się wraz z zaproszeniem. Zarys przygotowań wygląda natomiast tak:

  • osoby przyjmujące jakiekolwiek leki przeciwkrzepliwe powinny na przynajmniej tydzień przed terminem badania zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego w celu odpowiedniej modyfikacji tego leczenia (najczęściej konieczne jest wprowadzenie heparyny drobnocząsteczkowej);
  • na 3–4 dni przed badaniem należy się powstrzymać od spożywania owoców z małymi pestkami (arbuz, winogrona, mak), ograniczyć pieczywo pełnoziarniste oraz inne produkty bogate w błonnik;
  • dzień przed badaniem należy do południa stosować dietę płynną złożoną z produktów lekkostrawnych, nie spożywać mleka i produktów mlekopochodnych, soków owocowych i napojów gazowanych. Około godziny 15–16 należy rozpocząć picie przeczyszczającego roztworu Fortransu (1 saszetka na litr wody, w sumie należy wypić około 3–4 litry roztworu, co 15 minut jedną szklankę). Wielu pacjentów skarży się na nieprzyjemny smak roztworu Fortransu – można go poprawić, dodając niewielką ilość soku z cytryny. Od momentu rozpoczęcia picia roztworu Fortransu aż do zakończenia badania nie należy spożywać żadnych pokarmów;
  • w dniu badania należy powstrzymać się od spożywania jakichkolwiek pokarmów, można pić niegazowaną wodę do 2 h przed badaniem.

W każdym przypadku pogorszenia samopoczucia w trakcie przygotowywania się do kolonoskopii należy zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego. Samo badanie trwa kilkanaście–kilkadziesiąt minut i mogą mu towarzyszyć miernie nasilone dolegliwości bólowe brzucha. W przypadku bardzo dużych dolegliwości badanie może zostać przerwane na każdym etapie, a w trakcie jego trwania pacjent ma pełen kontakt z pracownikami pracowni endoskopowej. Po badaniu należy powstrzymać się kilkanaście godzin od prowadzenia pojazdów, mogą być odczuwane kurcze brzucha oraz wzdęcia. Po około dwóch godzinach od badania można powrócić do normalnej diety i aktywności fizycznej.

  • Genetycznie śmierć komórki. Sprawdź, co to jest: Apoptoza

Pełną listę ośrodków (ok. 70 placówek w Polsce), w których bezpłatnie wykonywane są badania kolonoskopowe w ramach programu badan przesiewowych, można znaleźć na stronach odpowiedniego oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia, Ministerstwa Zdrowia oraz każdorazowo na zaproszeniu otrzymanym listownie. Aby zarejestrować się na badanie, najczęściej wymagany jest kontakt telefoniczny z odpowiednią pracownią endoskopową. W dniu badania należy wziąć ze sobą dokument z numerem PESEL oraz wypełnioną wcześniej opisywaną ankietę (lub uzupełnić ją na miejscu).

Jeżeli badanie przeprowadzone jest przez doświadczoną osobę, a pacjent jest odpowiednio przygotowany, to istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wykluczenia podejrzanych zmian w obrębie jelita grubego, nie można jednak mówić o 100-procentowej wykrywalności raka jelit grubego za pomocą tego badania. Warto natomiast pamiętać, że badanie niesie bardzo dużą wartość diagnostyczną i już w jego trakcie może być podjęta próba leczenia (np. poprzez usunięcie polipów). Dodatkową korzyść, jaką niesie ze sobą badanie, jest możliwość pobrania materiału do badania histopatologicznego.

Dzięki badaniom kolonoskopowym wykonywanym w ramach programu badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego z roku na rok zwiększa się liczba wykrywanych nowotworów we wczesnym stadium, na którym u dużego odsetka pacjentów jest możliwe całkowite wyleczenie. Należy więc pamiętać, że badanie może uratować życie i na otrzymane zaproszenie bezwzględnie odpowiadać obecnością w pracowni endoskopowej.

Czytaj także: ABC badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy

Czytaj też: Rektoskopia - przygotowanie do badania, wskazania i przebieg

Oceń artykuł

(liczba ocen 16)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA