Dietoterapia w celiakii

Celiakia, inaczej zwana „chorobą trzewną”, należy do schorzeń, w których istnieje ścisłe powiązanie pomiędzy rodzajem spożywanych produktów, a występowaniem objawów chorobowych i poważnymi zaburzeniami ogólnoustrojowymi.

Podstawą leczenia celiakii jest dieta bezglutenowa, która towarzyszy choremu całe życie. Brak sumienności w przestrzeganiu diety skutkuje występowaniem objawów klinicznych choroby, prowadzi do niedoborów składników pokarmowych, a w konsekwencji zahamowania rozwoju, anemii, osteoporozy i wielu innych zaburzeń.

Możemy mieć także do czynienia z okresową nietolerancją glutenu, wywołaną m.in. nietolerancją laktozy, biegunką, a także długo trwającą antybiotykoterapią. W takim przypadku stosowanie diety jest konieczne do chwili odbudowania kosmków jelitowych, czyli zregenerowania błony śluzowej jelita.

Zobacz też Przyczyny powstawania celiakii.

Dieta w celiakii

  • dieta powinna być oparta na założeniach diety racjonalnej oraz łatwostrawnej;
  • powinno się spożywać około 5 niewielkich objętościowo posiłków dziennie, w miarę możliwości w regularnych odstępach czasu;
  • racje pokarmowe powinny uwzględniać zapotrzebowanie energetyczne, składniki odżywcze powinne być też zgodnie z wiekiem, stanem zdrowia oraz stopniem aktywności fizycznej;
  • dieta powinna być bogata w białko pełnowartościowe;
  • dieta powinna ograniczać zawartość tłuszczu (zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego);
  • dieta powinna obfitować w witaminy A, C, D, kwas foliowy oraz składniki mineralne, przede wszystkim wapń i żelazo;
  • warto zadbać o odpowiednie dostarczenie składników, które rzadko występują w diecie bezglutenowej (chodzi m.in. o witaminy z grupy B, składniki mineralne takie jak magnez, selen oraz mangan, a także błonnik pokarmowy);
  • w przypadku zaostrzenia choroby oraz pojawienia się biegunek, należy wyeliminować z diety na ok. 3 tygodnie nie tylko gluten, ale także mleko i jego produkty, a czasem również cukier buraczany (produkty mleczne można zastąpić preparatami zastępczymi, takimi jak np. Nutramigen, Humana SL, ProSobec);
  • w przypadku zaostrzenia choroby z żywienia wyklucza się ciężkostrawne warzywa i owoce;
  • w początkowym etapie choroby zaleca się stosowanie preparatów mineralnych i witaminowych, w celu wyrównania niedoborów, np. kobiety po menopauzie powinny uzupełniać niedobór wapnia, natomiast chorzy z objawami neurologicznymi – niedobór witaminy E.

Produkty spożywcze w celiakii:

  • Wskazane (bez glutenu): zboża naturalne: ryż, kukurydza, gryka, proso, szarłat; mąka bezglutenowa: gryczana, jaglana (z prosa), ryżowa, kukurydziana; skrobia: kukurydziana, ryżowa; pieczywo i makarony z mąki ryżowej, gryczanej, kukurydzianej, sojowej, ziemniaczanej, pieczywo bezglutenowe, makarony bezglutenowe, oznaczone na opakowaniu: ryż biały i brązowy, płatki ryżowe, kaszki ryżowe, wafle ryżowe, kukurydziane, płatki i chrupki kukurydziane, kukurydza prażona, kasza gryczana, jaglana, tapioka.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): płatki śniadaniowe mogą zawierać słód jęczmienny, skrobia pszenna, które mogą być zanieczyszczone glutenem.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): produkty zawierające pszenicę, żyto, jęczmień, owies (czyli bułki, chleb pszenny, pszenno-żytni, razowy, pieczywo chrupkie, pumpernikiel, maca, pieczywo półcukiernicze); kasza (manna, kuskus, jęczmienna, perłowa, pęczak); mąki, makarony, otręby, płatki, zarodki, kiełki ze zbóż zawierających gluten, a także opłatek komunijny.
  • Wskazane (bez glutenu): mleko świeże, w proszku, skondensowane, śmietana, kefir, sery białe, topione (jeśli nie ma nietolerancji laktozy).
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): jogurty, napoje czekoladowe, o niskiej zawartości tłuszczu mogą zawierać skrobię modyfikowaną; sery żółte (zwłaszcza wierzchnia część sera).
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): napoje z dodatkiem słodu jęczmiennego.

Zobacz też: Jak się diagnozuje celiakię?

  • Wskazane (bez glutenu): świeże mięso, ryby, owoce morza, drób.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): konserwy mięsne, kiełbasy, parówki, pasztety, wędliny, kaszanki, salcesony, pulpety, budynie mięsne, ryby w puszkach, produkty z dodatkiem hydrolizowanego białka roślinnego, podroby: wątroba, nerki, płuca.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): produkty mięsne panierowane.
  • Wskazane (bez glutenu): masło, margaryna, oleje.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): majonezy, dressingi.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): smalec, słonina, boczek, kwaśna śmietana.
  • Wskazane (bez glutenu): świeże, mrożone, w puszkach, soki.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): nadzienia owocowe, owoce suszone, które mogą być posypane mąką, aby uniknąć ich sklejania.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): panierowane, w zaostrzeniach choroby niewskazane są: gruszki, śliwki, wiśnie, czereśnie.
  • Wskazane (bez glutenu): świeże, mrożone, konserwowe, soki, ziemniaki, groch, fasola, soczewica, orzechy, skrobia ziemniaczana, mąka sojowa.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): sosy warzywne, sałatki z sosami gotowymi, w puszkach, marynaty.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): panierowane, w zaostrzeniach choroby niewskazane są: kapusta, fasola, groch, grzyby, cebula, ogórki.
  • Wskazane (bez glutenu): cukier, dżemy, miód, galaretki, ciasta przygotowane z odpowiednich mąk, kisiele i budynie domowe na bazie mąki ziemniaczanej, kukurydzianej, ryżowej, landrynki, produkty gotowe bezglutenowe, popcorn, popping, twarda czekolada mleczna i gorzka.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): czekolady, nadziewane cukierki, batony, wafle, gotowe budynie, które mogą zawierać mąkę pszenną, lody, gumy do żucia, chipsy.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): ciasta i ciasteczka z niedozwolonych zbóż lub z tradycyjnym proszkiem do pieczenia.
  • Wskazane (bez glutenu): ze świeżych i mrożonych warzyw.
  • Umiarkowanie dozwolone (mogą zawierać gluten): kostki bulionowe.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): zaprawiane mąką, z makaronami, zupy w proszku, zupy gotowe.
  • Wskazane (bez glutenu): herbata, kawa naturalna, soki, wody mineralne, kompoty, napary z ziół.
  • Przeciwwskazane (zawierają gluten): kawa zbożowa, kakao owsiane, napoje zawierające słód jęczmienny lub ze zbóż zawierających gluten, piwo, wódki żytnie.

Wypieki bezglutenowe mniej się zeschną, gdy zostaną do nich dodawane: oliwa z oliwek, miód, gotowany przetarty ziemniak, mielone orzechy. Należy przy wypiekach tych stosować drożdże, proszek bezglutenowy oraz sodę.

Gotowe produkty bezglutenowe powinny być oznaczone międzynarodowym symbolem „Przekreślony kłos” lub posiadać napis „Produkt bezglutenowy”, „Produkt może być stosowany w diecie bezglutenowej” lub „Z natury wolny od glutenu”.

Według Światowej Organizacji Zdrowia dopuszczalna zawartość glutenu w produktach dietetycznych wynosi 20 mg/kg. Za produkty bezglutenowe według Polskiej Normy „Dietetyczne środki spożywcze. Terminologia” uważa się produkty zawierające poniżej 1 mg gliadyny (białka wchodzącego w skład glutenu) w 100 g suchej masy produktu.

Ostatnie badania zalecają wprowadzenie do diety produktów zawierających gluten u niemowląt karmionych piersią już między 4. a 6. miesiącem życia. Wykazano, że celiakia częściej występuje u dzieci, które otrzymywały gluten poniżej 3. lub powyżej 7. miesiąca życia.

Zobacz: Dieta dla osób pracujących przy komputerze

Czytaj też: Czy dieta wegetariańska może być niebezpieczna dla zdrowia?

Czytaj też: Zarodki pszenne - właściwości, kalorie i indeks glikemiczny

Bibliografia:
1. Chojnacka R., Przytuła J., Potrawy, które leczą, Publicant, Poznań.
2. Chojnacki J., Kliniczne aspekty żywienia w chorobach wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny Łódź 2008.
3. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, Warszawa 2009.

 

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA