Dietoterapia w cukrzycy


 
Starszy niż rok
Dieta cukrzyka nie różni się specjalnie od diety osoby zdrowej. Dieta osoby cierpiącej na cukrzycę nie różni się znacząco od diety osoby zdrowej i musi być zgodna z zasadami racjonalnego żywienia.

Dieta osoby cierpiącej na cukrzycę nie różni się znacząco od diety osoby zdrowej i musi być zgodna z zasadami racjonalnego żywienia. Ponieważ w cukrzycy występuje zwiększone ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, chorzy muszą dbać o prawidłowe wskaźniki zaburzeń metabolicznych. A co się z tym wiąże odżywiać się zdrowo, aby maksymalnie wydłużyć czas trwania życia i polepszyć jego jakość. Stosowanie diety umożliwia obniżenie poziomu glukozy i hemoglobiny glikowanej, a także zmniejszenie stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Czytaj też: cukrzyca-ciagle-niebezpieczna,33449.html" style="line-height: 20.8px;">Cukrzyca jest ciągle niebezpieczna

Zobacz wideo: Czy cukrzyca jest śmiertelna?

Składniki odżywcze w diecie dla cukrzyków

Kaloryczność spożywanej żywności powinna być uzależniona od potrzeb energetycznych organizmu wynikających z podstawowej przemiany materii i uwzględniająca aktywność fizyczną.

Osoby cierpiące na cukrzycę z nadwagą lub otyłością powinny zmniejszyć ilość spożywanych kalorii przewidywanego zapotrzebowania, jak również zwiększyć wydatki energetyczne uprawiając aktywność fizyczną. Wartość energetyczna tej grupy pacjentów powinna być mniejsza o ok. 30% (200 - 500 kcal na dobę).


grejfrut1.jpgWęglowodany powinny stanowić 45-50% wartości energetycznej diety i pochodzić z pełnego ziarna zbóż, owoców, warzyw oraz mleka z małą zawartością tłuszczu.
Najkorzystniejsze są produkty o niskim indeksie glikemicznym (IG < 50,często bogate w błonnik), które gwarantują powolne przyswajanie i stopniowy wzrost, a następnie powolny spadek stężenia glukozy we krwi, co ułatwia kontrolę stężenia cukru w organizmie chorych na cukrzycę.
Należy ograniczać spożycie cukrów prostych, czyli wszelkiego rodzaju słodyczy, które stanowią źródło tzw. pustych kalorii pozbawionych ważnych składników odżywczych.

Chorzy na cukrzycę, którym ciężko jest odmówić sobie słodyczy, mogą stosować substancje słodzące, tzw. słodziki (np. aspartam, sacharyna, acesulfam K).


kurczak.jpgTłuszcze powinny stanowić 30-35% wartości energetycznej diety. Ważne jest spożywanie tłuszczów zawierających właściwe kwasy tłuszczowe. Osoby chore na cukrzycę muszą ograniczać spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych, aby dostarczały < 10% ogółu energii, natomiast chorzy z podwyższonym poziomem cholesterolu frakcji LDL (> 100 mg/dl), < 7%. Należy także zmniejszyć spożycie izomerów trans kwasów tłuszczowych, jak również pilnować aby podaż cholesterolu w diecie nie przekraczała 300 mg/dobę, a u osób z podwyższonym stężeniem cholesterolu we krwi < 200 mg/dobę. Właściwa dieta powinna rezygnować z udziału tłuszczów nasyconych na rzecz jednonienasyconych lub wielonienasyconych. Kwasy tłuszczowe jednonienasycone powinny zapewniać ≥ 10% wartości energetycznej diety, natomiast wielonienasycone 6-10%, uwzględniając kwasy tłuszczowe omega-6 (5-8%) i omega-3 (1-2%).

Czytaj też: Cukrzyca zwiększa ryzyko wystąpienia wad wrodzonych

Białka powinny dostarczać 15-20% ogółu energii, przy zachowaniu odpowiednich proporcji między białkiem pochodzenia zwierzęcego a roślinnego (1:1). Ilość białka w diecie musi pokrywać dzienne zapotrzebowanie wynoszące 0,8 g/kg masy ciała.

Chorzy na cukrzycę mogą spożywać umiarkowane ilości alkoholu, co przekłada się na 20 g dziennie w przypadku kobiet oraz 30 g dziennie w przypadku mężczyzn. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia hipoglikemii, cukrzycy powinni spożywać alkohol w połączeniu z posiłkiem.

Przeciwwskazane jest spożywanie alkoholu przez chorych:
    ze zwiększonym stężeniem trójglicerydów,
•    z zapaleniem trzustki,
•    kobiety ciężarne,
•    z neuropatią,
•    przyjmujących leki: pochodne sulfonylomocznika, sulfonamidy, salicylany, β-adrenergiczne.
20 g alkoholu etylowego odpowiada 200 g białego wina, 150 g czerwonego wina, 0,33 l piwa jasnego mocnego, 50 g wódki lub brandy.
 

Produkty spożywcze w diecie osoby chorej na cukrzycę
 

 

  Produkty zalecane Produkty, które można spożywać w umiarkowanych ilościach Produkty przeciwwskazane
Produkty zbożowe pieczywo razowe, chleb chrupki, płatki owsiane, kasze gruboziarniste, ryż brązowy, makaron (najlepiej razowy), musli (bez dodatku cukru) płatki kukurydziane, ryż biały pieczywo pszenne (białe), słone przekąski, wyroby cukiernicze
Warzywa świeże i mrożone, soki warzywne (bez dodatku cukru) ziemniaki warzywa konserwowane, smażone (typu frytki, chipsy)
Owoce świeże i mrożone, oraz konserwowane (bez dodatku cukru) suszone, soki owocowe kandyzowane oraz marynowane w syropie
Nabiał mleko odtłuszczone, ser biały chudy, jogurt naturalny, kefir chudy, maślanka, serwatka, białko jaja

mleko półtłuste, jaja (całe, 2 x tyg.), sery: mozzarella, feta (chuda), sery żółte (o obniżonej zawartości tłuszczu)

mleko tłuste, mleko skondensowane, śmietana, sery tłuste, jogurty pełnotłuste
Ryby i owoce morza pieczone, grillowane, gotowane, w galarecie (bez skóry) ryby smażone na oleju rzepakowym lub oliwie z oliwek, małże i homary ryby smażone na innych tłuszczach, kawior, krewetki, kalmary
Mięso drób (kurczak, indyk – bez skóry), chude: cielęcina, wołowina, jagnięcina, dziczyzna chude wędliny np. polędwica, szynka drobiowa, wołowa, wieprzowa, bardzo chuda wieprzowina (np. polędwiczki) tłuste mięso (z widocznym tłuszczem), kaczki, gęsi, kiełbasy, pasztety, wątroba, gotowe mięso mielone i mięsa doprawione
Rośliny strączkowe soja, fasola, groch, soczewica    
Tłuszcze

zawierające jednonienasycone kwasy tłuszczowe: oliwa z oliwek, olej rzepakowy

zawierające wielonienasycone kwasy tłuszczowe (oleje): słonecznikowy, z pestek winogron, sojowy, kukurydziany, a także margaryny miękkie o zmniejszonej zawartości tłuszczu

masło, smalec, słonina, łój, margaryny twarde, olej: palmowy, kokosowy

Zupy warzywne, na chudych wywarach mięsnych, niezaprawiane śmietaną   zaprawiane śmietaną
Desery

orzechy i migdały (bez dodatku soli), kisiele, galaretki i budynie na chudym mleku (bez dodatku cukru), sałatki owocowe (bez dodatku cukru)

dżem niskosłodzony słodycze i wyroby cukiernicze np. czekolada, batony czekoladowe, ciastka, pączki, cukierki, torty, kremy, lody, sosy śmietanowe, solone orzechy, wiórki kokosowe
Napoje

kawa: zbożowa, instant, herbata: czarna, owocowa i ziołowa, bezalkoholowe, niegazowane, woda

kakao, niesłodzone i niskotłuszczowe napoje czekoladowe, alkohol kawa po turecku, kawa z mlekiem lub śmietanką, czekolada, napoje słodzone
Przyprawy/ sosy pieprz, zioła, przyprawy korzenne, chrzan, musztarda, koncentrat pomidorowy sos na bazie chudego jogurtu naturalnego sól, majonez, tłuste sosy, ostre przyprawy
 

 

Wymienniki węglowodanowe
Zawartość węglowodanów w produktach żywieniowych jest bardzo zróżnicowana, dlatego dla zapewnienia właściwego zapotrzebowania opracowano system wymienników węglowodanowych. Ilość wymienników węglowodanowych w diecie ustala się indywidualnie dla każdego chorego, biorąc pod uwagę stężenie glukozy we krwi, dawkę i rodzaj przyjmowanej insuliny oraz podejmowaną aktywność fizyczną.

 

Wymiennik węglowodanowy jest to porcja produktu, która wyrażona jest w gramach i zawiera 10 g węglowodanów przyswajalnych (skrobia, sacharoza, laktoza), co odpowiada za 12 g czystego cukru.


Zamienniki cukru
Zamienniki cukru są to substancje, którymi można zastąpić sacharozę (cukier biały) zwiększającą stężenie glukozy we krwi, gdyż są niskokalorycznymi lub bezkalorycznymi substancjami posiadającymi słodki smak.
Tzw. „żywność funkcjonalna” to grupa produktów spożywczych o specjalnych właściwościach żywieniowych. Osoby cierpiące na cukrzycę mogą korzystać z tego typu produktów, wybierając wśród kategorii:
•    produktów niezawierających cukrów (zawartość cukrów na poziomie < 0,5 g na 100 g lub 100 ml produktu),
•    produktów o niskiej zawartości cukrów (zawartość cukrów w formie stałej < 5 g na 100 g produktu lub < 2,5 g na 100 ml produktu płynnego),
•    produktów bez dodatku cukrów (bez dodatku cukrów prostych, dwucukrów i innych substancji o właściwościach słodzących).

Jeżeli produkt zawiera cukry, które występują w nim naturalnie, na etykiecie powinna znajdować się informacja „zawiera naturalnie występujące cukry”.
W podziale tym pod pojęciem „cukry” rozumiemy występujące w żywności mono- i disacharydy, czyli glukoza, fruktoza, galaktoza, ramnoza, laktoza, maltoza oraz sacharoza


Poliole zaliczane są do węglowodanów, które dostarczają prawie o połowę mniej energii niż cukier biały. Oprócz niższej kaloryczności, zaletą polioli jest odmiennie przebiegający (w stosunku do cukrów) proces trawienia i przyswajania. Metabolizm tych substancji w organizmie człowieka odbywa się bez udziału insuliny. Część składników należących do tej grupy nie powoduje wzrostu stężenia glukozy we krwi, a nieliczne wywierają niewielki wpływ na glikemię. Spożycie polioli wywołuje charakterystyczne dla tych związków uczucie chłodu w ustach. Wadą tych substancji jest działanie przeczyszczające ujawniające się przy nadmiernym spożyciu produktu.

Intensywne substancje słodzące w większości przypadków są otrzymywane syntetycznie i charakteryzują się dużą siłą słodzącą, dlatego też stosowane są w bardzo małych ilościach (ok. 1 g/kg produktu). Stanowią zatem idealne źródło słodyczy zastępując dużą kaloryczność cukru. Zaletą tego typu substancji jest także fakt, że nie przyczyniają się do powstawania próchnicy. Stosowanie intensywnych substancji słodzących musi być zgodne z wartościami ustalonymi jako ADI – dopuszczalne dzienne pobranie (acceptable daily intake).

Czytaj też: Czy dieta wegetariańska może być niebezpieczna dla zdrowia?