Jak tworzy się i rozwija rak szyjki macicy?

Od onkogennych typów HPV do raka szyjki macicy, czyli jak, gdzie i dlaczego rozwija się ten złośliwy, zbierający ogromne żniwo nowotwór żeńskich narządów płciowych.

Rak szyjki macicy to złośliwy nowotwór rozwijający się z nabłonka pokrywającego szyjkę macicy. W Polsce jest drugim co do częstości występowania złośliwym nowotworem narządów płciowych u kobiet. Co roku na raka szyjki macicy zapada 3,5–4 tysięcy Polek. Połowa z nich umiera, ponieważ chorobę wykryto zbyt późno.

Budowa macicy

Komu zagraża rak szyjki macicy i jak można mu zapobiec?

Macica to nieduży, owalny narząd rozrodczy zlokalizowany centralnie pomiędzy jajnikami w obrębie miednicy u kobiet. Jest zbudowana z mięśni, które od wewnątrz są wyścielone błoną śluzową (tzw. endometrium). Macica składa się z trzech części: trzonu, cieśni i szyjki (która uchodzi do górnej części pochwy). Szyjka macicy składa się z dwóch części: tarczy i kanału.

Czytaj także: Diagnostyka raka szyjki macicy

Szyjka macicy jest pokryta błoną śluzową, którą budują dwa rodzaje nabłonka. Pierwszym z nich jest nabłonek wielowarstwowy płaski – taki sam, jaki znajduje się na ścianach pochwy czy we wnętrzu jamy ustnej. Drugi to nabłonek gruczołowy – jego budowa jest podobna do nabłonka wyścielającego jamę macicy (endometrium). Tarcza szyjki macicy w większości jest pokryta nabłonkiem wielowarstwowym płaskim, kanał szyjki macicy zaś w większości wyściela nabłonek gruczołowy. Granica pomiędzy wspomnianymi typami nabłonka nosi nazwę strefy T (transformacji). W strefie tej dochodzi do ciągłej „walki” pomiędzy nabłonkiem wielowarstwowym płaskim a nabłonkiem gruczołowym – jeden przerasta drugi i na odwrót. To właśnie w strefie T najczęściej zaczyna rozwijać się zmiana nowotworowa.

Strefa T

Lokalizacja strefy T zmienia się wraz z wiekiem kobiety. W okresie przed dojrzewaniem znajduje się ona na granicy ujścia kanału szyjki macicy i tarczy szyjki macicy. Później przesuwa się na tarczę, a u kobiet starszych cofa się do kanału szyjki macicy. Ma to istotne znaczenie podczas pobierania cytologii i wyboru sposobu leczenia w razie rozpoznania nowotworu.

Każda komórka ludzkiego organizmu ma swój cykl życiowy. Informacje o nim zakodowane są w DNA znajdującym się w jądrze komórki. Komórka powstaje, następnie rośnie, dzieli się, starzeje i w końcu umiera. Zaprogramowana śmierć komórki nosi nazwę apoptozy. Nowotwór złośliwy to nic innego jak zbiór uszkodzonych komórek, które „zapomniały”, że nadszedł czas ich śmierci. Komórki te nie są w stanie ulec apoptozie – stają się nieśmiertelne i zaczynają się mnożyć bez końca.

Zmiana zdrowej komórki w komórkę nowotworową nosi nazwę transformacji nowotworowej. Komórka może przejść transformację nowotworową pod wpływem czynnika uszkadzającego jej DNA. Może nim być infekcja wirusem, promieniowanie, substancje chemiczne. Czasami transformacja nowotworowa zachodzi samoistnie.

Obecnie uznaje się, że główną (niektórzy badacze twierdzą, że jedyną) przyczyną rozwoju raka szyjki macicy jest zakażenie onkogennym typem wirusa HPV. Typy wirusa HPV, które prowadzą do powstawania raka, to: 16, 18, 31, 45 i wiele innych. Najważniejszymi z nich, odpowiadającymi za niemal 70% wszystkich przypadków raka szyjki macicy, są HPV typ 16 i 18.

Czytaj także: Szczepienia przeciwko wirusowi HPV – dlaczego i dla kogo?

Zakażenie HPV polega na wniknięciu wirusa do wnętrza komórki nabłonka. Układ immunologiczny (odpornościowy) części kobiet radzi sobie z zakażeniem i usuwa wirus z organizmu. Jednak u niektórych kobiet zakażenie wirusem HPV przechodzi w fazę utajoną. Łączy się on wówczas na stałe z komórką nabłonka, a ta powoli zaczyna się zmieniać (ulegać transformacji nowotworowej). Powoduje to powstanie tzw. dysplazji szyjki macicy, która jest stanem przedrakowym. Dysplazja po kilku latach przekształca się w raka – obecnie uważa się, że rak rozwinie się na jej podłożu po upływie około 3–10 lat.

Leczenie raka szyjki macicy

Rozwój raka szyjki macicy wygląda zazwyczaj następująco:

  1. Stan przedrakowy – rozpoznajemy go, gdy w komórkach nabłonka szyjki macicy pojawiają się atypowe zmiany. Wykrycie i leczenie stanu przedrakowego zapobiega rozwojowi raka i prowadzi do całkowitego wyleczenia.
  2. Rak przedinwazyjny – rozpoznajemy go, gdy komórki nabłonka szyjki macicy przekształcą się w komórki nowotworowe. Rak ten nie sięga jeszcze poza nabłonek szyjki macicy, dlatego rozpoznanie i leczenie raka w tym stadium również kończy się pełnym wyleczeniem.
  3. Rak inwazyjny – to ostania, najbardziej zaawansowana forma raka szyjki macicy. Komórki nowotworowe występują już nie tylko w nabłonku szyjki macicy, ale docierają także do narządów sąsiednich. Proces ten nosi nazwę naciekania. Rak szyjki macicy nacieka pochwę, jajowody, jajniki, pęcherz moczowy, moczowody, odbytnicę. Rak inwazyjny daje również tzw. przerzuty odległe (komórki nowotworowe drogą układu krwionośnego i limfatycznego docierają do odległych narządów i zagnieżdżają się w nich). Rak szyjki macicy najczęściej daje przerzuty do wątroby, płuc, kości i mózgu. Rozpoznanie i leczenie raka w tym stadium wymaga skomplikowanego, wielotorowego leczenia, które nie gwarantuje już jednak pełnego wyleczenia wszystkich chorych.

Czytaj więcej o leczeniu poszczególnych stadiów raka szyjki macicy i rokowaniach w terapii

Oceń artykuł

(liczba ocen 17)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA