Jaką dietę stosować podczas chemioterapii? Sprawdzamy!

Chemioterapia jest jedną z podstawowych metod leczenia systemowego nowotworów. Oznacza to, że terapia wpływa nie tylko miejscowo na komórki rakowe, ale na cały organizm. Charakterystyczne dla chemioterapeutyków (leków) jest to, że w większości przypadków działają na komórki szybko dzielące się (pozostające w cyklu podziałowym). W związku z tym również zdrowe, intensywnie dzielące się komórki w organizmie człowieka, mogą ulegać uszkodzeniu podczas takiego leczenia onkologicznego. W konsekwencji możliwe jest wystąpienie różnych dolegliwości. Zobacz, co można zrobić, aby je złagodzić!
Dieta przy chemioterapii
Źródło: Materiały partnera
Spis treści

Dolegliwości mogące wystąpić podczas chemioterapii i związane z nimi zalecane zmiany w diecie

Układ pokarmowy:

  • nudności, wymioty – mniej, a częściej. Należy częściej np. 4-5 razy dziennie, podawać mniejsze porcje posiłków, które mają delikatny zapach i są lekkostrawne. Założenia diety łatwostrawnej polegają na modyfikacji żywienia podstawowego m.in. dotyczą obróbki termicznej pokarmów – zaleca się podawanie produktów gotowanych w wodzie i na parze oraz duszonych. Dodatkowo unikanie produktów długo zalegających w żołądku, wzdymających i powodujących dyskomfort trawienny. Takich jak: pełnoziarniste produkty zbożowe bogate w błonnik pokarmowy (np. chleb razowy, grube kasze, otręby), duże ilości surowych warzyw (szczególnie kapustnych) i owoców oraz tłustych potraw. Podczas uporczywych wymiotów należy również uzupełniać elektrolity.
     
  • zmiany w odczuwaniu smaku oraz zapachu – sam dobór produktów jest bardzo indywidualny i zależy od zmienionych w wyniku leczenia preferencji smakowych oraz samopoczucia. Dlatego dobrze jest uwzględnić w jadłospisie zróżnicowane smakowo potrawy – od zupełnie neutralnych po bardziej wyraziste. Dodatkowo kiedy pacjentowi doskwiera metaliczny lub gorzki posmak w ustach, należy pamiętać o regularnej higienie jamy ustnej (delikatnymi pastami i miękką szczoteczką), a także przepłukiwaniu ust wodą lub delikatną herbatką z szałwii między posiłkami. Warto również unikać spożywania produktów z metalowych puszek czy stosować marynaty do mięs na bazie soku z cytryny. Pomocna może być również wymiana tradycyjnych sztućców na bambusowe lub plastikowe (wielokrotnego użytku).
     
  • zapalenie błon śluzowych, trudności w połykaniu pokarmów – zaleca się stosowanie bambusowych sztućców. Trzeba dostosować konsystencję posiłków do możliwości ich spożycia przez pacjenta np. stosować rozdrobnione produkty np. w formie musów, kremów, puree. Ponadto należy unikać dań gorących, ostrych i kwaśnych, które będą działały drażniąco na błonę śluzową przewodu pokarmowego.
     
  • biegunka – na początku należy wykluczyć produkty obciążające prace przewodu pokarmowego z dużą zawartością błonnika takie jak razowe pieczywo, grube kasze, pełnoziarniste płatki, orzechy i duże ilości surowych warzyw/ owoców. Zaleca się unikać potraw tłustych i ostrych, opierając dietę na produktach/potrawach lekkostrawnych gotowanych lub pieczonych np. białym ryżu, marchwi, ziemniakach, drobnych makaronach i jasnym pieczywie z uwzględnieniem dodatku pełnowartościowego białka i niewielkich ilości tłuszczów roślinnych (np. olej)Natomiast jeśli ww. wskazówki nie przynoszą efektów zalecana jest dieta BRAT oparta na kilku produktach o tzw. działaniu zapierającym : B- niedojrzałe banany; R – ryż, A- pieczone lub gotowane jabłko; T – tosty pszenne. Należy uzupełniać taką dietę o jajka, gotowane chude mięso i herbatę. Warto też w takiej sytuacji skonsultować swój jadłospis z dietetykiem. Podczas leczenia onkologicznego może wystąpić czasowa nietolerancja laktozy, w takiej sytuacji niezbędne będzie zastosowanie produktów mlecznych bez laktozowych Jeśli jednak dolegliwości takie jak: biegunka oraz wzdęcia będą utrzymywały się nadal, może być konieczne całkowite wykluczenie produktów mlecznych na czas leczenia, a po jego zakończeniu stopniowe ich ponowne wdrażanie.
     
  • zaparcia – odpowiednia będzie dieta bogata w błonnik pokarmowy m.in. produkty zbożowe pełnoziarniste, warzywa nie skrobiowe (np. zielone liściaste), owoce zawierające sorbitol (np. suszone śliwki, gruszki, brzoskwinie), owoce jagodowe (np. truskawki, borówki), mleczne napoje fermentowane oraz uzupełnianie płynów.

W wyniku chemioterapii może, ale nie musi, dojść do zaburzenia pracy innych układów. Najczęściej objawy dotyczą zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, nieprawidłowej pracy układu: moczowego, krążenia czy odpornościowego.

W zależności od dolegliwości oraz stopnia ich nasilenia czasem niezbędne jest wprowadzenie dodatkowych modyfikacji takich jak indywidualnie dostosowana m.in. podaż białka, elektrolitów czy kwasów tłuszczowych omega-3, a także szczególna dbałość o czystość mikrobiologiczną przyjmowanych pokarmów.

Jaką dietę stosować – podstawowe informacje

Wartość energetyczna diety w czasie chemioterapii: zapotrzebowanie kaloryczne zależne jest od kilku czynników takich jak: masa ciała i wzrost, aktywność fizyczna, rodzaj nowotworu, stopień zaawansowania choroby. Dlatego też zapotrzebowanie na energię najlepiej, aby było obliczone lub zmierzone indywidualnie.

Jeśli jednak nie ma takiej możliwości, warto zastosować uproszczone przeliczenia przyjmując, według polskich rekomendacji dla pacjentów onkologicznych,  25-35 kcal na kilogram masy ciała. Oznacza to, że pacjent ważący 70 kg powinien przyjmować od 1750 kcal (mniej aktywny) do 2450 kcal (bardziej aktywny).

Pacjenci z kacheksją czyli wyniszczeniem nowotworowym powinny stosować dietę o wyższej wartości energetycznej – od 35 do nawet 45 kcal na kilogram masy ciała. Kaloryczność w takim przypadku wynosi (u 70 kg) pacjenta od 2450 kcal do nawet 3150 kcal.

Białko: według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN) zalecana dzienna ilość białka w diecie pacjenta onkologicznego powinna wynosić, jeśli to możliwe, 1,5 g na kilogram masy ciała i dostarczać od 15 do 20% dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Należy dbać by były to przede wszystkim produkty bogate w pełnowartościowe białko, takie jak:

  • dobrej jakości mięso,
  • ryby,
  • jaja,
  • produkty mleczne (o ile są dobrze tolerowane),

Niektórzy pacjenci, w wyniku stosowanego leczenia mogą odczuwać pogorszenie tolerancji smaku produktów zwierzęcych, a w szczególności mięsa i ryb, można doprawiać potrawy delikatnymi ziołami lub przyrządzać je w marynatach. Doskonale sprawdza się marynowanie mięsa w maślance lub soku z cytryny i dość niecodzienny sposób, jakim jest marynowanie mięsa w musie z jabłek lub innych owoców.

Dobrym źródłem białka o wysokiej wartości odżywczej są również nasiona roślin strączkowych (m.in. fasola, soczewica, soja, ciecierzyca) lub orzechy, choć tutaj ich dobór powinien być indywidualny, gdyż mogą one nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego tj. wzdęcia czy gazy.

Węglowodany: powinny stanowić od 35 do 50% całkowitej energetyczności diety. Do głównych źródeł węglowodanów należą:

  • produkty zbożowe,
  • owoce,
  • warzywa.

Ich podaż należy dostosować indywidualnie, biorąc pod uwagę sprawność i funkcjonowanie układu pokarmowego. Przykładowo, przy występowaniu biegunek nie zaleca się spożywania produktów pełnoziarnistych i surowych warzyw. Natomiast w trakcie występowania zaparć należy wzbogacać dietę w produkty bogate w błonnik (surowe warzywa, owoce i produkty zbożowe z pełnego ziarna).

Tłuszcze: powinny pokrywać od 30 do 50% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Ich podaż w diecie – podobnie jak w przypadku węglowodanów - powinna być dostosowana indywidualnie do chorego. Zalecane są tłuszcze roślinne będące źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych takie jak:

  • oleje np. rzepakowy czy lniany,
  • oliwa z oliwek,

W przypadku, gdy jednak pacjent nie jest w stanie pokryć zapotrzebowania na składniki odżywcze tradycyjną dietą, lekarz zalecić może włączenie doustnych preparatów odżywczych, którego przykładem jest Nutridrink Protein. Jest to produkt wysokoenergetyczny i wysokobiałkowy wskazany do postępowania dietetycznego w niedożywieniu lub ryzyku niedożywienia związanym z chorobą, szczególnie u pacjentów ze zwiększonym zapotrzebowaniem białkowym np. w przebiegi choroby nowotworowej.

Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego należy stosować pod nadzorem lekarza. Nutridrink Protein dostępny jest w 8 smakach, z czego 3 z nich (rześki smak czerwonych owoców, smak neutralny i rozgrzewający smak owoców tropikalnych i imbiru) to innowacyjne smaki opracowane we współpracy z pacjentami onkologicznymi, szczególnie polecane są dla pacjentów z zaburzeniami smaku i zapachu.

Niedożywienie

Ze względu na dolegliwości związane z chemioterapią, zaburzające przyjmowane odpowiedniej ilości pokarmów, może dojść w jej trakcie do rozwoju lub pogłębienia się niedożywienia u pacjentów onkologicznych. Problem ten w szczególności dotyczy pacjentów z nowotworami szyi, głowy oraz przewodu pokarmowego.

Dlatego podczas procesu leczenia należy zwracać szczególną uwagę na niezamierzoną utratę masy ciała i informować o tym lekarza prowadzącego. Warto również pamiętać, iż spadek ilości przyjmowanych pokarmów może być efektem nie tylko braku apetytu czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, ale również umiejscowienia nowotworu (np. może powodować trudności w przełykaniu i wymagać zmiany konsystencji diety) oraz stopnia jego zaawansowania (im bardziej zaawansowany nowotwór, tym większe zapotrzebowanie organizmu na energię).

Niedożywienie, które dotyczy 30-85% pacjentów onkologicznych, może natomiast zaburzać proces leczenia – wpływać na pogorszenie tolerancji terapii, wydłużenie czasu jej trwania czy nawet konieczność jej przerwania.

Dodatkowo związane może być ze zwiększoną częstością powikłań infekcyjnych czy dłuższym pobytem w szpitalu. Dlatego też, odpowiednia interwencja żywieniowa, najlepiej wprowadzona jak najwcześniej, może korzystnie wpływać  stan odżywienia pacjenta, a przez to wspomagać leczenie.

Zapraszamy do zapisania się na bezpłatną indywidualną tele-poradę dietetyczną dla pacjentów onkologicznych, podczas której wykwalifikowany dietetyk odpowie na wszystkie Twoje pytania dotyczące stosownej diety, oraz pomoże dopasować sposób żywienia do Twoich potrzeb i dolegliwości mogących pojawić się podczas choroby nowotworowej. Więcej informacji znajdziesz na stronie Zapisz się na teleporadę z dietetykiem - Twoje posiłki w walce z chorobą (posilkiwchorobie.pl).

Bibliografia

  • Deptała, A., & Wojtukiewicz, M. Z. (2016). Onkologia w praktyce lekarza rodzinnego
  • Muscaritoli, M., Arends, J., Bachmann, P., Baracos, V., Barthelemy, N., Bertz, H., ... & Bischoff, S. C. (2021). ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition, 40(5), 2898-2913.
  • Strąg-Lemanowicz, A., & Leppert, W. (2014). Rola onkologicznego leczenia systemowego u pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową. Palliative Medicine in Practice, 8(1), 11-22.
  • Kłęk, S., Jankowski, M., Kruszewski, W. J., Fijuth, J., Kapała, A., Kabata, P., ... & Rutkowski, P. (2015). Standardy leczenia żywieniowego w onkologii. Onkologia w Praktyce Klinicznej-Edukacja, 1(1), 19-36.
  • Gray, A., Dang, B. N., Moore, T. B., Clemens, R., & Pressman, P. (2020). A review of nutrition and dietary interventions in oncology. SAGE Open Medicine, 8, 2050312120926877.
Więcej z kateogrii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Dieta przy nowotworze - jelita grubego, wątroby, płuc oraz prostaty
Przeczytaj artykuł
Jak rozmawiać z chorym na raka? 5 wskazówek
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Dieta przy nowotworze - jelita grubego, wątroby, płuc oraz prostaty
Jak rozmawiać z chorym na raka? 5 wskazówek
Markery nowotworowe - normy, cena wskaźników. Badanie CEA
Radioterapia – skutki uboczne. Na czym polega i ile trwa?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Co pyli w lipcu 2021?
D-dimery: norma, badanie i wyniki. Przyczyny podwyższonych?
Udar słoneczny - ile trwa, objawy udaru cieplnego?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie. Jaka jest norma?
Jaką dietę stosować podczas chemioterapii? Sprawdzamy!

Reklama