Jod - pierwiastek ważny dla zdrowia

Starszy niż rok

Ocena użytkowników

(liczba ocen 3)

Jod jest jednym z wielu pierwiastków śladowych niezbędnych dla naszego organizmu. Zapewnienie dostatecznej ilości jodu ma podstawowe znaczenia dla syntezy hormonów tarczycy, a także dla zachowania jej prawidłowej czynności i budowy.

Spis treści

Tylko na wybrzeżu możemy oddychać powietrzem z jodem – w pozostałych częściach naszego kraju wprowadzamy go do organizmu głównie drogą pokarmową. Najwięcej tego pierwiastka jest w wodzie, w rybach i wątrobie. Poza tym od dawna w Polsce dostępna jest sól jodowana, która jest doskonałym źródłem tego pierwiastka, zwłaszcza na terenach ubogich w jod (np. obszarach podgórskich i górskich).

Zapotrzebowanie na jod

Ilość jodu w całym organizmie człowieka wynosi od 20 do 50 mg, z czego około 75 procent zmagazynowane jest w tarczycy. Dobowe zapotrzebowanie na jod dla człowieka dorosłego wynosi 150-300 mikrogramów. Ilość ta zapewnia właściwe funkcjonowanie tarczycy, a tym samym wszystkich czynności organizmu przez nią regulowanych. To ważne, ponieważ hormony tarczycy działają stymulująco na przemianę materii, tj. zwiększają syntezę białka oraz nasilają zużycie tlenu w komórkach. Hormony te decydują też o prawidłowym wzroście i rozwoju człowieka.

Długotrwały niedobór jodu, występujący na terenach ubogich w jod w powietrzu i wodzie, prowadzi do powiększania się tarczycy, czyli tzw. wola endemicznego. Wole endemiczne rozrastając się, może dawać dolegliwości wynikające z ucisku na tchawicę lub przełyk. Jednocześnie patrząc na człowieka z wolem widać uwypuklający się mniejszy lub większy guz u podstawy szyi, zniekształcający jej zarysy. Wiadomo też, że niedoczynność tarczycy na podłożu niedoboru jodu może powodować bezpłodność.

Zobacz: Jakie są objawy nadczynności i niedoczynności tarczycy?

Innym stanem, tym razem fizjologicznym, który szczególnie usposabia do niedoboru jodu, jest ciąża, kiedy to u kobiety wzrasta zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Już w 12. tygodniu ciąży tarczyca płodu uruchamia własną syntezę hormonów, a potrzebny do tego jod pobiera z zapasów matki. Poza tym u kobiety ciężarnej wzrasta ilość estrogenów (hormonów kobiecych), które również wpływają na obniżenie ilości aktywnych hormonów tarczycy. Utrzymujący się niedobór jodu w czasie ciąży odbija się również na płodzie, u którego może także dochodzić do przerostu tarczycy, czyli wola wymagającego natychmiastowego leczenia już po urodzeniu. Duży niedobór jodu u matki może spowodować opóźnienie wzrastania i rozwoju mózgu u płodu.

Czytaj też: Jod - jedź nad morze wdychać zdrowie!

Również karmienie piersią wzmaga zapotrzebowanie na jod. Matka karmiąca potrzebuje tego pierwiastka zarówno dla siebie, jak i w celu dostarczenia właściwej dawki jodu z pokarmem swojemu dziecku.

Dlatego w czasie ciąży i laktacji zaleca się, by matki:

  • przyjmowały codziennie 200 mikrogramów jodu w tabletkach,
  • używały do celów spożywczych wyłącznie soli jodowanej,
  • regularnie spożywały ryby morskie i piły mleko.

Tarczyca

Obrzęk śluzowaty występuje w zaawansowanej niedoczynności tarczycy u dorosłych i jest spowodowany bezpośrednio niedoborem tyroksyny. W przestrzeniach międzykomórkowych tkanek dochodzi do gromadzenia się substancji podobnych do śluzu. W efekcie dochodzi do pogrubienia skóry i tkanki podskórnej. Poza tym chory jest osłabiony, ciągle odczuwa zimno oraz senność, wzrasta ciężar ciała, pojawia się zaparcie, trudności w koncentracji i zapamiętywaniu, zmniejsza się zdolność do pracy. U kobiet miesiączki wydłużają się i występują nieregularnie, a u mężczyzn dochodzi do impotencji.

W celu zdiagnozowania zaburzeń czynności tarczycy oznacza się w surowicy krwi poziomy hormonów: TSH, T3 i T4. W pierwotnej niedoczynności tarczycy stężenie TSH jest wysokie, a stężenia T3 i T4 niskie. Innym pomocniczym badaniem jest oznaczanie stężenia cholesterolu całkowitego, które również ulega wzrostowi. Zawsze powinno być również wykonane USG tarczycy. O innych specjalistycznych badaniach decyduje lekarz endokrynolog.

W aptekach dostępne są gotowe preparaty jodowe, zawierające jodek potasowy. Należy zażywać je po posiłku, popijając czystą wodą, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza. W profilaktyce preparaty te stosuje się przez wiele lat, natomiast w celach leczniczych dopóki jest taka konieczność.
Doustne preparaty jodu wskazane są w:

  • zapobieganiu wola u kobiet ciężarnych,
  • w leczeniu wola z niedoboru jodu u niemowląt, dzieci i młodzieży,
  • w niedoczynności tarczycy, jeśli jest ona wywołana znacznym niedoborem jodu lub zaburzeniami przemiany jodowej.

Przeciwwskazania do stosowania preparatów jodu to: nadczynność tarczycy oraz podejrzenia raka tarczycy.

Niektórzy boją się uczulenia na jod. Ryzyko tego uczulenia przy przyjmowaniu jodu w ilościach fizjologicznych w ramach profilaktyki nie występuje. Odczyny uczuleniowe mogą pojawiać się jedynie przy wysokich dawkach, podawanych dożylnie w postaci preparatów kontrastujących.

Sporadycznie może zdarzyć się przewlekłe zatrucie jodem. Dochodzi do niego wtedy, gdy dzienna podaż jodu przekracza 20-krotnie zapotrzebowanie dzienne, tj. 2 mg/dz. Objawami towarzyszącymi są: metaliczny smak w ustach, zwiększone wydzielanie śliny, podrażnienie żołądka i zmiany trądzikowe na skórze. Ostre zatrucie jodem może wystąpić po doustnym wpiciu jodyny, czyli alkoholowego roztworu jodku potasowego i jodu. Objawami są nudności, wymioty, biegunka, a później rozwija się wstrząs. Zatrucie ma zwykle przebieg ciężki i wymaga intensywnego leczenia szpitalnego.

Czytaj też: Czym skutkuje niedobór jodu

Pytanie: Jak często sprawdzasz swój poziom cukru?

  Kontroluję go regularnie

  Sprawdzam, przy okazji innych badań/zabiegów

  Zdarzyło mi się raz może dwa

  Nigdy nie sprawdzałem/łam