Mononukleoza zakaźna - objawy, leczenie. U dzieci, w ciąży

Mononukleoza zakaźna to choroba, którą wywołuje wirus Epsteina-Barra (EBV). Najczęściej do zarażenia dochodzi w wyniku bezpośredniego kontaktu ze śliną chorej osoby (stąd często mononukleozę nazywa się „chorobą pocałunków”), czasem wirus przekazywany jest drogą kontaktu seksualnego.
 

Mononukleoza zakaźna

Mononukleoza zakaźna jest schorzeniem wynikającym z pierwotnego zakażenia wirusem Epsteina-Barra (EBV). Wirus Epsteina-Barra (EBV) należy do rodziny wirusów opryszczki (łac. Herpesviridae) i jest jednym z najczęściej spotykanych wirusów u ludzi. Człowiek jest naturalnym gospodarzem EBV. Większość z nas zaraża się EBV już w dzieciństwie, ale to nie oznacza, że na pewno zachorujemy na mononukleozę zakaźną.

Wirus zbudowany jest z rdzenia w postaci kwasu nukleinowego (DNA) oraz osłonki (kapsydu). Istnieją dwa typy wirusa: EBV-1 i EBV-2 (czasem nazywane też EBV-A i EBV-B), przy czym ten ostatni jest spotykany głównie w Afryce. Wirus EBV-1 posiada zdolność unieśmiertelniania komórek, czyli może powodować powstanie nowotworu.

Podatność na zakażenie tym wirusem powstaje już po urodzeniu, kiedy we krwi dziecka spada ilość przeciwciał otrzymanych od matki, chroniących niemowlę przed zakażeniami. Większość dzieci ulega zakażeniu wirusem EBV, przy czym zakażenia te (zwane pierwotnymi) zwykle nie powodują żadnych objawów lub są nie do odróżnienia od innych łagodnych, krótkotrwałych chorób dziecięcych. Dopiero w wieku przedszkolnym lub w okresie od 14. do 20. roku życia może się pojawić mononukleoza zakaźna.

Mononukleoza zakaźna u dzieci

Mononukleoza zakaźna u dzieci ma zwykle łagodny przebieg, a jej objawy mogą przypominać zwykłe przeziębienie lub grypę. Zdarza się, że symptomy choroby u dzieci w ogóle nie występują.

Klasyczne objawy mononukleozy zakaźnej u dzieci to:

  • gorączka,
  • ból gardła,
  • powiększenie migdałków oraz innych węzłów chłonnych,
  • obrzęk powiek.

U starszych dzieci może dodatkowo pojawić się biały nalot na migdałkach, przez co odczuwają one ostrzejszy ból gardła. Symptomom tym towarzyszyć może zmęczenie, osłabienie i ból głowy.

Dzieci zarażają się wirusem EBV zazwyczaj poprzez kontakt z rówieśnikami, kiedy to przy wspólnej zabawie nie do końca przestrzegają zasad higieny.

Mononukleoza zakaźna – objawy

Objawy mononukleozy są mało charakterystyczne i mogą przypominać symptomy innych chorób zakaźnych. Pierwsze sygnały to zazwyczaj pogorszenie samopoczucia przypominające niekiedy objawy grypy, w tym wysoka gorączka.  

Swoiste objawy mononukleozy zakaźnej to:

  • osłabienie i ogólne złe samopoczucie;
  • ból gardła (może mu towarzyszyć obfity ropny nalot);
  • obrzęk węzłów chłonnych;
  • wysoka gorączka (potrafi utrzymywać się przez ok. dwa tygodnie);
  • poty;
  • dreszcze;
  • bóle głowy;
  • sztywność karku;
  • dolegliwości brzuszne;
  • powiększenie węzłów chłonnych (na ogół szyjnych, ale może wystąpić również w przypadku pozostałych);
  • opuchnięcie migdałków;
  • wybroczyny na podniebieniu miękkim;
  • obrzęk powiek.

Rzadziej mogą wystąpić, takie objawy jak kaszel, żółtaczka oraz objawy i powikłania neurologiczne.

Mononukleozie zakaźnej może towarzyszyć również wysypka. Pierwsza to wysypka odro-podobna, która trwa 24-48 godzin; druga grudkowo-plamista, która pojawia się po leczeniu ampicyliną u prawie 100% leczonych pacjentów. Ampicylina jest podawana przez lekarzy, którzy mylą mononukleozę z typowym zakażeniem bakteryjnym gardła.

Mononukleoza zakaźna trwa zazwyczaj kilka tygodni, jednak po tym czasie pacjenci nadal mogą odczuwać zmęczenie typowe po infekcji wirusowej. W niektórych przypadkach mononukleoza może nawracać. Jeśli objawy mononukleozy trwają ponad pół roku to mamy wówczas do czynienia z przewlekłym zakażeniem EBV.

Mononukleoza zakaźna u dorosłych

Mononukleoza zakaźna u dorosłych ma zdecydowanie ostrzejszy przebieg niż u dzieci. Im człowiek starszy, tym gorzej znosi objawy zarażenia wirusem EBV.

Do charakterystycznych objawów mononukleozy u dorosłych można zaliczyć:

  • ostry ból gardła;
  • wysoką gorączkę;
  • biały nalot na migdałkach;
  • powiększenie węzłów chłonnych;
  • bóle mięśni;
  • nietypowe bóle brzucha.

U części osób może wystąpić wysypka.

Mononukleoza zakaźna – leczenie

Leczenie mononukleozy zakaźnej nie polega na podawaniu konkretnych leków, a przede wszystkim na rekonwalescencji i eliminowaniu części objawów. W leczeniu mononukleozy nie stosuje się antybiotykoterapii, gdyż antybiotyki są skuteczne wyłącznie w przypadku zakażeń bakteryjnych, a nie działają na wirusy. Antybiotyki mogą zostać włączone do kuracji tylko w przypadku powikłań bakteryjnych.

W przypadku przerostu migdałków z trudnościami w przełykaniu, obrzęku krtani, w powikłaniach ze strony ośrodkowego układu nerwowego lub przy zagrożeniu pęknięcia śledziony podaje się kortykosterydy.

W leczeniu mononukleozy:

  • należy skupić się na odpoczynku, oszczędzaniu sił, leżeniu w łóżku, unikaniu aktywności fizycznej;
  • w przypadku wysokiej gorączki należy podawać leki przeciwgorączkowe;
  • dolegliwości bólowe można zwalczać środkami przeciwbólowymi;
  • ból gardła można leczyć tabletkami, bądź bardziej naturalnymi sposobami, jak płukanie gardła ciepłą wodą z solą. W przypadku nalotów bakteryjnych lekarz zaleci farmakoterapię;
  • warto stosować odpowiednią lekkostrawną dietę, bogatą w witaminy (owoce, warzywa), bądź uzupełniać witaminy poprzez suplementację;
  • należy się odpowiednio nawadniać i zadbać o nawilżenie powietrza w pomieszczeniu.

Trudności w określeniu źródła zakażenia i odróżnienia zakażenia pierwotnego od nawracającego, a także powszechność zakażenia mononukleozą (80-90% ludności) powodują, że nie ma skutecznych sposobów zapobiegania tej chorobie. Najistotniejsze wydaje się być dbanie o odporność (prawidłowe odżywianie, higieniczny tryb życia itp.). Niestety do tej pory brak zarejestrowanej szczepionki przeciwko EBV.

Powikłania po mononukleozie zakaźnej

Mononukleoza zakaźna jest zwykle samoistnie ustępującą chorobą, jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się powikłania:

  • w obrębie centralnego układu nerwowego - zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu i zespół Guillain-Barre;
  • zburzenie pracy wątroby – m.in. żółtaczka, a w skrajnych przypadkach marskość wątroby;
  • pęknięcie śledziony - bardzo rzadkie powikłanie mononukleozy zakaźnej, wymaga natychmiastowego zabiegu chirurgicznego;
  • obrzęki gardła i tchawicy z niedrożnością dróg oddechowych;
  • powikłania ze strony układu krwionośnego, np. anemia hemolityczna i aplastyczna;
  • przewlekła postać mononukleozy zakaźnej może prowadzić do śmierci spowodowanej chorobą limfoblastyczną.

Uważa się, że infekcja wirusem EBV poza mononukleozą zakaźną ma bezpośredni udział lub jest jednym z czynników wywołujących inne choroby. Są to:

  • chłoniak Burkitta,
  • rak jamy nosowo-gardłowej,
  • choroba limfoproliferacyjna i chłoniak w immunosupresji,
  • schorzenie limfoproliferacyjne związane z chromosomem X,
  • ustną leukoplakię u pacjentów z AIDS,
  • przewlekłe śródmiąższowe zapalenie płuc u pacjentów z AIDS.

Sprawdź: Diagnostyka mononukleozy zakaźnej

Mononukleoza zakaźna a ciąża

Objawy mononukleozy, podobnie jak symptomy innych chorób zakaźnych, grypy, czy zwykłego przeziębienia mogą budzić niepokój u kobiet w ciąży. Samo zarażenie wirusem EBV nie powinno mieć bezpośredniego wpływu na zdrowie płodu, czy dziecka. Natomiast konkretne objawy mononukleozy zakaźnej w ciąży, należy eliminować zgodnie z zaleceniami lekarza. Z pewnością przyda się odpoczynek, brak aktywności fizycznej, czyli tak zwane „wyleżenie” choroby.

Mononukleoza zakaźna – jak można się zarazić 

Wirus Epsteina-Barra atakuje tylko określone typy komórek: komórki nabłonka płaskiego wyścielające jamę ustną i gardło oraz limfocyty B. Aby mogło dojść do pierwotnego zakażenia konieczny jest bezpośredni kontakt ze śliną chorej osoby, stąd często chorobę tą nazywa się „chorobą pocałunków”. Ostatnio replikację wirusa wykryto in vivo w szyjce macicy, co sugeruje możliwość przekazywania mononukleozy zakaźnej drogą kontaktu seksualnego. Do zakażenia może dojść także u osób poddawanych przetaczaniu dużych ilości krwi oraz u biorców przeszczepów. Wirus EBV dostaje się do organizmu i infekuje komórki nabłonkowe jamy ustnej i gardła, a następnie zaraża białe komórki krwi (limfocyty B) i wraz z krwią rozprzestrzenia się po całym organizmie.

Poznaj: Przebieg mononukleozy

Biorąc pod uwagę fakt, że większość osób jest nosicielem wirusa EBV, ale nie występują u nich jakiekolwiek objawy, prawdopodobieństwo zarażenia jest ogromne, chociaż nie wszyscy zarażeni zachorują na mononukleozę zakaźną.

Obecność wirusa jest jednak szczególnie niebezpieczna w przypadku spadku odporności. Dotyczy to głównie osób poddawanych immunosupresji po przeszczepach narządów, ale także chorych na nowotwory, cierpiących na schorzenia hematologiczne oraz chorych na AIDS.

Oceń artykuł

(liczba ocen 16)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA