Niedoczynność tarczycy - leczenie, przyczyny, tycie. Wyniki

Autor

Marta Roszkowska

Niedoczynność tarczycy oznacza zespół objawów klinicznych całego organizmu. Pod postacią niedoczynności mogą przebiegać różne zapalenia, które są spowodowane niedoborem hormonów tarczycy.

Niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy to choroba spowodowana niedoborem hormonów tarczycy. Prowadzi ona do spowolnienia procesów metabolicznych w organizmie.

Tarczyca jest bardzo ważnym gruczołem dokrewnym, produkującym hormony, które są uwalniane prosto do krwi, dzięki czemu mogą oddziaływać na każdą tkankę w naszym organizmie. Tarczyca produkuje trzy grupy hormonów: tyroksynę (tzw. T4) i trójjodotyroninę (T3) i kalcytoninę. Pełnią one istotną rolę na każdym etapie życia człowieka, począwszy od prawidłowego rozwoju układu nerwowego i wzrostu w dzieciństwie, po syntezę i rozpad białek, cukrów i tłuszczów u dorosłego człowieka. Do produkcji hormonów tarczycy niezbędny jest jod. Zarówno jego nadmiar jak i niedobór mogą zaburzyć syntezę T4 i T3.

Zdefiniowanych jest kilka typów niedoczynności tarczycy

  • Pierwotna niedoczynność tarczycy - uszkodzenie tarczycy powoduje zahamowanie produkcji tyroksyny i trójjodotyroniny.
  • Wtórna niedoczynność tarczycy - uszkodzenie przysadki prowadzi do spadku ilości TSH w organizmie. Tarczyca przestaje być pobudzana do produkcji hormonów.
  • Trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy - uszkodzenie podwzgórza prowadzi do spadku ilości TRH w organizmie. Przysadka przestaje być pobudzana do produkcji TSH, w konsekwencji spada też produkcja hormonów tarczycy.

Niedostateczna ilość hormonów tarczycy prowadzi do spowolnienia procesów metabolicznych. Zmniejsza się też rozkład kwasu hialuronowego. Z kolei gromadzenie się kwasu hialuronowego w tkance łącznej powoduje zatrzymanie w niej wody i tworzenie obrzęków. Nadmiar wody gromadzi się też w sercu i mięśniach.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy

Zanim w organizmie człowieka pojawią się najbardziej charakterystyczne objawy niedoczynności tarczycy, rozwój tzw. jawnej niedoczynności tarczycy może poprzedzić niedoczynność subkliniczna. Zwana również niedoczynnością utajoną ze względu na znikome, wręcz niezauważalne objawy, subkliniczna niedoczynność tarczycy jest najłagodniejszą formą tego schorzenia. Do charakterystycznych objawów tej postaci niedoczynności tarczycy można zaliczyć:

  • wzrost stężenia cholesterolu i TSH, stężenie FT4 w normie lub przy dolnej granicy normy;
  • zaburzenia nastroju, stany depresyjne;
  • bóle głowy;
  • chroniczne zmęczenie;
  • zmniejszona tolerancja na zimno;
  • brak innych symptomów charakterystycznych dla jawnej niedoczynności tarczycy.
  • przedłużająca się żółtaczka u noworodków;
  • u małych dzieci opóźnienie w rozwoju fizycznym i psychicznym;
  • u starszych dzieci może wystąpić zahamowanie wzrostu, opóźnione dojrzewanie płciowe i inne objawy choroby tarczycy.

Sprawdź: Badanie tarczycy - jak należy kompleksowo badać tarczycę?

Niedoczynność tarczycy – objawy

Spowolnienie metabolizmu, które jest skutkiem niedoborów hormonów tarczycy, prowadzi do wielu rozmaitych objawów niedoczynności tarczycy. Ogólne objawy, które można zaobserwować u chorego to:

  • osłabienie organizmu i uczucie zmęczenia nawet przy niewielkim wysiłku fizycznym;
  • senność;
  • spowolnienie mowy i problemy z koncentracją;
  • zaburzenia pamięci;
  • obniżenie nastroju, a nawet depresja;
  • zwiększona podatność na odczuwanie chłodu i marznięcie;
  • bóle mięśniowe, skurcze mięśni oraz obrzęk stawów;
  • przyrost masy ciała ze względu na spowolnione procesy metaboliczne;
  • zmiany skórne objawiające się suchością, szorstkością, rogowaceniem naskórka, bladością, żółtymi przebarwieniami;
  • obrzęk na twarzy (w tym na powiekach) i rękach. Można zaobserwować pogrubienie rysów twarzy;
  • suche, łamliwe, przerzedzone włosy,
  • łamliwe paznokcie;
  • wypadanie brwi;
  • zmiana głosu spowodowana obrzękiem strun głosowych i języka;
  • spowolnienie pracy serca i spadek ciśnienia tętniczego krwi;
  • spadek częstości oddechu;
  • zaparcia, niedrożność jelit;
  • gromadzenie się płynu w jamie brzusznej, opłucnej oraz worku osierdziowym;
  • rzadsze oddawanie moczu;
  • obniżone libido i zaburzenia erekcji u mężczyzn;
  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet;

W przypadku pojawienia się choroby Hashimoto mogą wystąpić:

  • nagle powiększenie i bolesność tarczycy,
  • wzrost temperatury ciała,
  • występowanie objawów nadczynności tarczycy.

Pacjent, który zauważy u siebie niepokojące objawy, mogące wskazywać na niedoczynność tarczycy, powinien udać się do lekarza endokrynologa.

Niedoczynność tarczycy a ciąża

Niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży może wzbudzać niepokój, ponieważ choroba ta poza negatywnym wpływem na zdrowie matki, zwiększa ryzyko powikłań ciążowych oraz niekorzystnie oddziałuje na zdrowie dziecka po urodzeniu. Zagrożony jest wówczas prawidłowy rozwój fizyczny i intelektualny dziecka.

Niedoczynność tarczycy u ciężarnych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia, nadciśnienia ciążowego, niedokrwistości, czy odklejenia się łożyska. Dla prawidłowego rozwoju płodu najbardziej niebezpieczna jest niedoczynność tarczycy matki występująca w pierwszych dwunastu tygodniach ciąży. W przypadku stwierdzonych i nieleczonych klinicznych objawów niedoczynności tarczycy u kobiet w ciąży istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko nie urodzi się zdrowe. Z pewnością należy być wówczas pod kontrolą ginekologa oraz endokrynologa. Leczenie choroby tarczycy w okresie ciąży sprowadza się do podawania odpowiednich dawek lewotyroksyny.

Niedoczynność tarczycy - leczenie

Bez względu na przyczynę niedoczynności tarczycy, jej leczenie polega na przyjmowaniu odpowiednich dawek tyroksyny, a konkretnie tzw. lewotyroksyny. Lewotyroksyna (Euthyrox, Letrox) jest przyjmowana doustnie. Dawkowanie leków odbywa się pod kontrolą lekarza, który w wyznaczonym okresie zleca kolejne badania w celu oznaczania poziomu hormonów tarczycy.

Warto pamiętać, że zażywanie niektórych leków może obniżyć wchłanianie lewotyroksyny do krwi. Wówczas specjalista może zalecić zwiększenie dawki lewotyroksyny. W subklinicznej niedoczynności tarczycy o konieczności stosowanie lewotyroksyny zadecyduje lekarz.

U kobiet spodziewających się dziecka lekarz może zalecić zwiększenie przyjmowanej dawki leku o 25-50% przez okres ciąży i karmienia piersią. Oczywiście zmiana dawki leku będzie wymagała kontroli TSH (min. po upływie 3 tygodni).

W przypadku choroby Hashimoto diagnostyka i sposoby leczenia są ściśle określone. Choroba Hashimoto jest schorzeniem przewlekłym, dlatego też pacjent, u którego wystąpią objawy niedoczynności tarczycy do końca życia będzie musiał zażywać tyroksynę. Jeśli leczenie jest prowadzone prawidłowo, taka terapia jest całkowicie bezpieczna dla pacjenta i nie niesie ze sobą ryzyka powikłań. Działania niepożądane lewotyroksyny są rzadkie i najczęściej wynikają one z nieprzystosowania organizmu do określonej dawki leku. Dlatego na początku leczenia pacjent może odczuwać kołatania serca, bóle mięśni i głowy. Po ustaleniu optymalnej dla danego pacjenta dawki leku, powyższe objawy powinny ustąpić.

W przypadku leczenia niedoczynności tarczycy pacjent powinien ściśle współpracować z lekarzem i bezwzględnie stosować się do jego zaleceń. Nieprzyjmowanie zalecanych dawek leków, bądź zmienianie ich na własną rękę mogą prowadzić do pogorszenia się stanu chorego i nawrotów objawów. Równie ważne są kontrole lekarskie i regularne badanie stężenia hormonów we krwi, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Leczenie domowymi sposobami w przypadku niedoczynności tarczycy nie istnieje. Niemniej jednak istotną rolę w leczeniu choroby odgrywa dieta.

Niedoczynność tarczycy a tycie

Osoby zmagające się z niedoczynnością tarczycy narażone są na zwiększenie masy ciała i podwyższony poziom cholesterolu. Dzieje się tak głównie na początku leczenia, zanim nie uzyska się prawidłowego stężenia hormonów tarczycy we krwi. Wówczas waga chorego powinna wrócić do normy. Niemniej jednak, w przypadku pojawienia się objawów niedoczynności tarczycy istotna staje się odpowiednio zbilansowana dieta. Zaleca się spożywanie regularnych posiłków, najlepiej pięć razy dziennie. Ostatni należy spożyć 2-3 godziny przed snem. Warto zrezygnować z tłustych potraw, a jadłospis wzbogacić o ciemne pieczywo, gruboziarniste kasze, razowe makarony, chude mięso oraz ryby. Nie należy zapominać o spożywaniu dużej ilości warzyw i owoców.

Przy niedoczynności tarczycy chory powinien dostarczać organizmowi odpowiednią ilość jodu z pożywienia. Można go znaleźć m.in. w:

  • soli kuchennej jodowanej,
  • rybach morskich;
  • pomidorach;
  • szparagach.

Przy tym warto pamiętać o ograniczeniu spożycia tzw. substancji wolotwórczych, które można odnaleźć między innymi w kapuście, cebuli, grochu, fasoli, rzepaku, kalafiorze, czy brukselce (w szczególności w ich surowej postaci).

Niedoczynność tarczycy u dzieci

Niedoczynność tarczycy u dzieci wynika z niekorzystnych zmian poziomu hormonów tarczycy w organizmie. W przypadku dzieci można mówić o wrodzonej niedoczynności tarczycy, czyli niedostatecznym wytwarzaniu hormonów już w okresie płodowym. Wrodzona niedoczynność tarczycy u dzieci może mieć również charakter przejściowy spowodowany przykładowo niedoborem jodu w pożywieniu matki. Nabyta niedoczynność tarczycy występuje u dzieci zdecydowanie rzadziej.

Hormony tarczycy u dzieci odpowiadają między innymi za wzrost, proces dojrzewania oraz mają znaczący wpływ na rozwój układu nerwowego. To wszystko ma z kolei znaczenie w fizycznym, emocjonalnym i intelektualnym rozwoju dziecka.

Dziecko może się urodzić z defektem w obrębie gruczołu tarczycy bądź niedoczynność tarczycy może pojawić się na skutek zbyt małej ilości jodu w diecie bądź w przebiegu innych chorób.

Objawy niedoczynności tarczycy u dzieci mogą być zróżnicowane i uzależnione od wieku. W pierwszych tygodniach życia mogą nie być zauważalne. Jednym z symptomów u noworodków jest przedłużająca się żółtaczka fizjologiczna. W okresie niemowlęcym występuje spowolnienie czynności życiowych.

Inne objawy niedoczynności tarczycy u dzieci to:

  • senność,
  • zaparcia,
  • suchość skóry,
  • opóźniony rozwój psychoruchowy,
  • obniżone łaknienie,
  • niewielki przyrost masy ciała,
  • zachrypnięty głos,
  • osłabienie napięcia mięśniowego,
  • wystający pępek,
  • zahamowanie wzrostu,
  • opóźniony wiek zębowy,
  • zła tolerancja zimna;
  • opóźnione dojrzewanie płciowe,
  • suche, wypadające włosy,
  • u starszych dzieci przyrost masy ciała pomimo zmniejszonego łaknienia.

W przypadku zaobserwowania u dzieci niepokojących objawów należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.

Niedoczynność tarczycy – wyniki

W diagnostyce niedoczynności tarczycy bierze się pod uwagę wyniki badań laboratoryjnych i badań obrazowych (USG, RTG). W celu rozpoznania niedoczynności tarczycy zleca się wykonanie badań stężenia hormonów tarczycy we krwi. W pierwszej kolejności sprawdza się poziom TSH. W zależności od konkretnej postaci niedoczynności tarczycy wartości TSH kształtują się odmiennie:

  • pierwotna niedoczynność tarczycy – TSH jest podwyższone;
  • wtórna niedoczynność tarczycy – TSH jest obniżone;
  • trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy – TSH jest obniżone.

Poziom TSH należy interpretować w oparciu o normy podane na wydruku wyników badania.

Kolejny krok to oznaczenie poziomu FT4 i ewentualnie FT3. W przypadku jawnej niedoczynności tarczycy stężenie FT4 jest obniżone, a stężenie FT3 może być w normie lub również jest zmniejszone. W subklinicznej niedoczynności tarczycy stężenia badanych hormonów mogą się jeszcze mieścić w granicach normy.

W diagnostyce choroby Hashimoto pomocne jest oznaczenie przeciwciał anty-TPO (najczęściej) i anty-TG. Ich podwyższony poziom występuje u ponad 90% chorych.

W rozpoznaniu niedoczynności tarczycy zaleca się również wykonanie morfologii, profilu lipidowego i prób wątrobowych. W przypadku choroby w wynikach badań można zauważyć:

  • podwyższenie stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL oraz trójglicerydów,
  • niedokrwistość (anemię) – zmniejszenie stężenia hemoglobiny oraz liczby i wielkości erytrocytów;
  • podwyższenie stężenia enzymów: AspAT, LDH i CK.

Dla określenia wielkości i konsystencji gruczołu lekarz zleca badanie USG tarczycy. Podczas badania ultrasonograficznego możliwe jest również przeprowadzenie biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej, a analiza pobranej tkanki da odpowiedź na pytanie o charakter zmian.

W ciężkiej, zaawansowanej niedoczynności tarczycy może być konieczna ocena wyglądu i pracy serca. Lekarz zleci wówczas badanie echokardiograficzne serca i RTG płuc.

Niedoczynność tarczycy - przyczyny

Przyczyn niedoczynności tarczycy może być wiele, szczególnie patrząc przez pryzmat różnych rodzajów tego schorzenia. Powodem szeregu zmian w organizmie i dolegliwości związanych z niedoczynnością tarczycy jest niedobór tyroksyny.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto. Bez względu na typ omawianej choroby tarczycy, do głównych przyczyn jej występowania można zaliczyć:

  • przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, które prowadzi do trwałej – choroba Hashimoto;
  • wycięcie tarczycy podczas operacji (z powodu np. choroby Gravesa–Basedowa, wola guzkowego lub nowotworu) – co składa się na niedoczynność pooperacyjną;
  • leczenie jodem promieniotwórczym, którego elektrony niszczą komórki tarczycy;
  • niewykształcenie się tarczycy;
  • napromienianie okolicy szyi z powodu nowotworu;
  • nadmierna podaż substancji zawierających jod (zjawisko Wolffa–Chaikoffa);
  • niskie stężenie jodu w otoczeniu;
  • niedobór jodu w diecie;
  • wrodzony brak enzymów niezbędnych do wytwarzania hormonów tarczycy, brak lub niedorozwój tarczycy – tzw. wrodzona niedoczynność tarczycy;
  • poporodowe zapalenie tarczycy;
  • zażywanie niektórych leków np. fenytoiny, nitroprusydku sodu, związków litu;
  • oporność obwodowa na działanie hormonów tarczycy;
  • zniszczenie podwzgórza przez nowotwór lub uraz (może być przyczyną wtórnej – trzeciorzędowej niedoczynności tarczycy).

Niedoczynność tarczycy - skutki

Należy pamiętać o tym, że niedoczynność tarczycy może prowadzić do stanu zagrożenia życia. Stanem takim może być tzw. śpiączka hipometaboliczna. Powstaje ona u osób z przewlekle nieleczoną chorobą i w stanach zaostrzeń innych chorób. Stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i musi być leczona w specjalistycznym ośrodku.

Objawy śpiączki hipometabolicznej to:

  • znaczny spadek temperatury ciała (nawet poniżej 30°C),
  • spowolnienie akcji serca,
  • zmniejszenie częstości oddychania,
  • obniżenie napięcia mięśni,
  • drgawki,
  • śpiączka.

Choroba Hashimoto

Choroba Hashimoto jest najczęściej występującym zapaleniem tarczycy i najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Jest to choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do produkcji specjalnych autoprzeciwciał. Dochodzi także do nacieku limfocytarnego (jeden z rodzajów białych krwinek) miąższu tarczycy. Może (ale nie musi) dojść do powiększenia gruczołu tarczowego, stąd wyróżniamy dwa typy choroby: z obecnością wola oraz zanikową.

Rozpoznanie choroby opiera się na oznaczeniu przeciwciał, hormonów oraz ocenie objawów klinicznych. Przebieg choroby niestety jest przewlekły i czasem może pojawić się okres z nadczynnością tarczycy. W związku z tym, że nieznane są przyczyny produkcji autoprzeciwciał, nie ma leczenia przyczynowego. Leczenie polega na suplementacji hormonów tarczycy. Zdarza się, że choroba zmusza do takiej suplementacji do końca życia ze względu na rozwijającą się trwałą niedoczynność tarczycy.

Zobacz też: Jak wygląda diagnostyka chorób tarczycy?

Zapalenie tarczycy

Do zapaleń tarczycy zaliczamy też tzw. podostre zapalenie tarczycy (choroba de Qervaina). Etiologia schorzenia nie jest do końca poznana, ale istnieją przypuszczenia o jej wirusowym podłożu. Przebieg choroby najczęściej jest fazowy. Na początku dochodzi do niszczenia miąższu tarczycy wraz z uwolnieniem dużej ilości hormonów tarczycy, co prowadzi do przejściowej hipertyreozy (zwiększonego stężenia hormonów tarczycy we krwi). W tym stadium oprócz objawów nadczynności mogą się pojawić: gorączka, ból okolicy szyi, obrzęk tarczycy. Po stadium nadczynności pojawia się tzw. eutyreoza, a więc prawidłowy poziom hormonów tarczycy, po którym zaczyna się stadium niedoczynności.

Leczenie zależy od nasilenia objawów oraz stadium, w jakim choroba się znajduje.

Zobacz też: Choroby tarczycy – nadczynność

Inne dolegliwości tarczycy

Pod postacią niedoczynności mogą przebiegać jeszcze inne zapalenia tarczycy m.in. ostre zapalenie tarczycy (na ogół bakteryjne), zapalenia po napromienianiu, przewlekłe zapalenie tarczycy polekowe (po amiodaronie, interferonie). Do stanów niedoczynności prowadzą również: całkowite wycięcie tarczycy, leczenie jodem promieniotwórczym, napromienianie okolicy szyi, stosowanie niektórych leków (amiodaron, lit), znaczny niedobór jodu w środowisku, wrodzona niedoczynność tarczycy itd.

Czytaj też: 

Oceń artykuł

(liczba ocen 18)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA