Odleżyny - zapobieganie i leczenie

Chociaż nasza wiedza na temat odleżyn oraz profilaktyki przeciwodleżynowej jest coraz większa, nadal są one częstym problemem – zwłaszcza w opiece nad osobami starszymi, z niepełnosprawnościami bądź unieruchomionymi. Na opiekunach spoczywa zatem odpowiedzialna funkcja pielęgnowania miejsc narażonych na powstawanie ran odleżynowych, a także uważnego obserwowania i reagowania w sytuacjach, w których ryzyko zmienia się w poważny problem. Jak radzić sobie z odleżynami, czym je leczy i – przede wszystkim – jak im zapobiegać?
Pacjentka z problemem odleżyn

Artykuł sponsorowany

Źródło: Materiały partnera

Spis treści

Odleżyny – co to jest?

Według międzynarodowej definicji NPUAP-EPUAP „odleżyna jest umiejscowionym uszkodzeniem skóry i/lub głębszej tkanki, które zwykle pojawia się na wypukłości kostnej w wyniku ucisku lub połączenia ucisku i rozrywania.”[1]. Ucisk może być spowodowany leżeniem w jednej pozycji przez kilka godzin (podaje się, że wystarczą dwie godziny), ale także siedzeniem bez ruchu. Co więcej – siła nacisku w trakcie siedzenia jest znacznie większa, niż podczas leżenia, dlatego osoby poruszające się na wózkach również są narażone na powstawanie odleżyn. Wygląd rany zależny jest od jej stopnia:

  • Stopień I - niewielki rumień blednący po zmniejszeniu ucisku. Mikrokrążenie nie jest jeszcze uszkodzone.
  • Stopień II – rumień na skórze nie blednie i nie znika po zwolnieniu nacisku. Oznacza to, iż mikrokrążenie skóry zostało zaburzone. Możemy obserwować także stan zapalny tkanek, obrzęk oraz pęcherze powierzchniowe. Rana jest twarda.
  • Stopień III – rana jest głęboka, wyglądem przypomina krater, gdyż uszkodzona tkanka wyraźnie odgranicza się od zdrowej. Tkanka mięśniowa zaczyna obumierać, natomiast w ranie zauważalna jest czerwona ziarnina lub żółta masa.
  • Stopień IV – dno rany wypełnia się czarną tkanką martwiczą. Uszkodzenie sięga pod skórę, do tkanki tłuszczowej. Nierzadko ten stopień odleżyn wiąże się z zapaleniem kości i stawów bliskich ranie, a nawet ze złamaniami patologicznymi.
  • Stopień V – martwica sięga głębokich warstw kości, natomiast w ranie powstają przetoki. Na tym etapie często pojawia się sepsa, kości i stawy zaś zostają zniszczone.

Odleżyny – gdzie powstają najczęściej i dlaczego?

Na miejsce powstania odleżyny wpływ ma nie tylko nacisk, ale także wiele innych czynników wewnętrznych i zewnętrznych. To przede wszystkim:

  • Brak możliwości ruchu lub niewystarczająca jego ilość
  • Nieodpowiednie odżywianie, które powoduje niedobory energetyczne i witaminowe, ale także zmianę masy ciała powodującą niedożywienie bądź otyłość
  • Niedostateczne nawodnienie, które powoduje zmniejszenie elastyczności skóry
  • Zaburzenia układu krążenia, choroby neurologiczne, zaburzenia czucia
  • Wilgoć skóry, związana z nadmiernym poceniem bądź nietrzymaniem moczu lub kału, która powoduje macerację i osłabienie tkanek
  • Podrażnienia skóry spowodowane nieodpowiednio dobranymi kosmetykami

Najczęściej powstają one w miejscach, w których tkanka skórna jest wyjątkowo cienka. To przede wszystkim okolice  wyniosłości kostnych, takich jak łokcie, pięty, kości udowe, kość ogonowa, krzyżowa, kości ramienne, guzy kulszowe, ale także tył głowy, uszy czy nawet kości policzkowe. Ma na to wpływ oczywiście pozycja osoby narażonej na odleżyny, tarcie związane z bezwładnym osuwaniem się ciała (zwłaszcza w pozycji siedzącej) a także masa ciała. Osoby otyłe odczuwają większy nacisk na tkanki natomiast osoby z niedowagą są bardziej narażone na nacisk powierzchniowy z powodu braków w tkance tłuszczowej.

Reklama

Odleżyny – jak leczyć

Skóra goi się samoistnie – jest to spowodowane naturalnymi reakcjami ciała – jednak rany przewlekłe, takie jak odleżyny potrzebują dodatkowej pomocy. Zwłaszcza że w przypadku zaawansowanych odleżyn V stopnia zmiany są tak poważne, iż martwica i jej konsekwencje mogą doprowadzić nawet do śmierci z powodu sepsy. Istotne jest zatem, by zacząć leczenie najwcześniej, jak to tylko możliwe.

Na rynku możemy znaleźć specjalistyczne opatrunki na odleżyny, które pomagają odpowiednio nawodnić tkankę (nawet martwiczą), kontrolować wysięk, hamować rozwój infekcji i chronić delikatną skórę przed przerwaniem czy działaniem drobnoustrojów.

Opatrunki na odleżyny często wykorzystują kolorowy system klasyfikacji ran, który pomaga opiekunom i osobom chorym rozpoznać najlepszy wyrób, dostosowany do ich sytuacji. Z tego systemu korzysta chociażby Matopat w swoim systemie leczenia odleżyn i ran trudno gojących się Medisorb. Dzięki temu przeprowadzenie kompleksowego leczenia odleżyny jest znacznie łatwiejsze.

  • Kolor czarny – oznacza się nim tkanki martwicze, a zatem odleżyny IV i V stopnia
  • Kolor żółty – rany z infekcją, na której dnie znajdziemy rozkładającą się tkankę tłuszczową. Charakteryzuje się znacznym wysiękiem
  • Kolor czerwony – rany ziarnujące z nowymi naczynkami krwionośnymi. Niezwykle delikatna, łatwo ulega uszkodzeniom
  • Kolor różowy – to ostatni etap gojenia się, w którym rana zaczyna pokrywać się nowym naskórkiem

Na proces leczenia odleżyn wpływa także odpowiednia dieta chorego – przede wszystkim bogata w białka, witaminy A, E i C odpowiadające za ochronę przed stanem zapalnym skóry, błonnik i składniki mineralne.

Reklama

Lepiej zapobiegać niż leczyć, czyli profilaktyka przeciwodleżynowa

Leczenie jest oczywiście ostatecznością – w przypadku ryzyka powstania odleżyny znacznie lepszym rozwiązaniem jest wprowadzenie wielu elementów profilaktyki przeciwodleżynowej. Składają się na nią przede wszystkim: odpowiednia higiena i pielęgnacja skóry, a także korzystanie z akcesoriów przeciwodleżynowych, takich jak materace, poduszki i krążki.

Materace przeciwodleżynowe zaleca się osobom trwale unieruchomionym i z niepełnosprawnościami, dla których zmienianie pozycji jest znacznie utrudnione. Materace tego typu, dzięki zmiennemu uciskowi na różne partie ciała, zapewniają choremu skuteczną ochronę, a także wspomagają leczenie już powstałych odleżyn. W zakres profilaktyki wchodzi także zmienianie pozycji leżącego – minimum co dwie godziny – które zmniejsza nacisk na newralgiczne miejsca.

Kolejnym istotnym elementem jest także pielęgnacja skóry, zwłaszcza u osób starszych, które charakteryzują się osłabieniem naskórka i brakiem jędrności, co prowadzi do łatwiejszego powstawania podrażnień oraz uszkodzenia warstw skóry. Na zwiększenie ryzyka powstania odleżyn wpływa także wilgotność skóry prowadząca do maceracji – częstej zwłaszcza w przypadku osób z problemem nietrzymania moczu. Należy zatem pamiętać, by dbać o jak największą higienę całego ciała, korzystać z kosmetyków przeznaczonych do skóry delikatnej i suchej, jak chociażby preparaty Seni Care o naturalnym pH skóry (5,5), dbać o jej nawilżenie i natłuszczenie oraz unikać wszelkich środków wysuszających i mogących wywoływać reakcje alergiczne.

Do profilaktyki zalicza się także odpowiednia dieta, bogata w witaminy i składniki mineralne, nawadnianie organizmu, fizjoterapia i stałe kontrolowanie stanu zdrowia chorego w celu szybkiego zauważenia ewentualnych zaburzeń.

Problem odleżyn nie zniknie szybko – chociaż chory ma coraz większy wybór środków opatrunkowych czy zabiegów fizjoterapeutycznych, istotnym elementem nadal pozostaje sama jakość opieki oraz dbanie o profilaktykę przeciwodleżynową. Dlatego tak ważne jest, by zapewnić mu jak najlepszą pielęgnację, ciągle pamiętając o tym, by poszerzać swoją wiedzę na temat ran odleżynowych.

Bibliografia

  • European Pressure Ulcer Advisory Panel and National Pressure Ulcer Advisory Panel. Prevention and treatment of pressure ulcers: quick reference guide. Washington DC: National Pressure Ulcer Advisory Panel; 2009

Oceń artykuł

(liczba ocen 2)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!