Rak. Co to za nowotwór?

rak
Starszy niż rok
Nie są jak katar i nie powstają z dnia na dzień. Rozwijają się powoli, więc mamy czas, aby rozpoznać je wcześnie i skutecznie wyleczyć. Rak, trzeba go dobrze znać, wiedzieć, co go prowokuje, jak przebiega atak i jak skutecznie go odeprzeć oraz zapobiec nawrotom. Zapytaliśmy onkologa, kierownika Kliniki Onkologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, prezesa Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej - prof. Piotra Wysockiego, komu tak naprawdę zagraża nowotwór i jak ustrzec się przed zachorowaniem.

O nowotworach wiemy już całkiem sporo. Mamy też na nie wiele farmaceutyków, skutecznych kuracji i metod operacyjnych. Umiemy je leczyć, a co więcej – wyleczyć. Według raportu „Cancer Then and Now” przygotowanego przez organizację Macmillan Cancer Support, wspierającą pacjentów onkologicznych, aż dwukrotnie wydłużyły się dziś szanse na przeżycie co najmniej 10 lat z chorobą w stosunku do lat 70. ubiegłego wieku. Na lepsze zmienia się też nasze nastawienie do profilaktyki.

Aby skutecznie pokonać przeciwnika – czyli w tym przypadku – raka, trzeba go dobrze znać, wiedzieć, co go prowokuje, jak przebiega atak i jak skutecznie go odeprzeć oraz zapobiec nawrotom. Zapytaliśmy onkologa, kierownika Kliniki Onkologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, prezesa Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej - prof. Piotra Wysockiego, komu tak naprawdę zagraża nowotwór i jak ustrzec się przed zachorowaniem.

Panie profesorze, co Polki wiedzą o nowotworach?

Wiele zależy od tego, czy one same bądź ktoś z ich bliskich chorował, czy też nie. W tej drugiej grupie, która nie zetknęła się z tym problemem, wiedza nadal jest słaba, a temat zamiata się pod dywan. Boimy się o raku mówić, bo może go jeszcze w ten sposób przywołamy.

Zobacz wideo: Czy każdy nowotwór powoduje ból?

A jakie jest realne zagrożenie?

Nawet u w pełni zdrowej osoby codziennie powstają komórki o potencjale nowotworzenia, czyli takie, które mogą stanowić zagrożenie zrakowacenia. Tak jest zbudowany i tak funkcjonuje nasz organizm. Jest jednak szereg różnych czynników, które decydują, czy ta choroba się rozwinie, czy nie, w tym zachowania związane ze stylem życia czy nawykami odżywiania.

Zobacz też: Ostra białaczka szpikowa

Sami więc mamy więc na to spory wpływ?

Tak. Zapadalności na raka sprzyja palenie papierosów, picie alkoholu, azbest, niektóre wirusy. Warto zwrócić uwagę na fakt, że dym papierosowy, jaki wdychamy w paleniu zarówno czynnym, jak i biernym, odpowiedzialny jest nie tylko za raka płuc, ale i raka pęcherza moczowego, nerek i trzustki. Kolejna rzecz, o której dopiero zaczyna się mówić, to otyłość i brak wysiłku fizycznego. Onkolodzy w krajach rozwiniętych uważają, że tak jak w XX w. wiekszość nowotworów spowodowana była paleniem tytoniu, tak teraz to właśnie nadwaga stanowi podstawową przyczynę wzrastającej liczby zachorowań na raka.

Nie wymienił pan stresu, kolejnej plagi naszych czasów, która przynajmniej w obiegowej opinii również wiąże się z chorobą nowotworową.

Tak, ale dlatego, że nie ma to jednoznacznego uzasadnienia naukowego dla tej teorii. Wiemy, że stres zaburza funkcjonowanie m.in. układu odpornościowego, wpływa często na przyrost masy ciała, przyczynia się do tego, że częściej sięgamy po papierosy i alkohol. A to czynniki, które stymulują rozwój choroby nowotworowej. Sam stres bezpośrednio jej nie wywołuje. Plagą naszych czasów jest natomiast zanieczyszczenie powietrza, które niestety zwiększa o 30-40 proc. ryzyko zachorowania na raki: przełyku, żołądka, trzustki, dróg żółciowych, pęcherzyka żółciowego i wątroby.

Przeczytaj:

Rak w większości przypadków rozwija się przez dłuższy czas niespostrzeżenie. Co powinno nas zaalarmować?

Niepokojące są wszelkie zmiany w ciele, których wcześniej nie było i które utrzymują się przez dwa-trzy tygodnie: upławy, dziwne krwawienia, nietypowa zmiana kształtu piersi, powiększone węzły chłonne, dziwny kaszel, krwioplucie, krew w stolcu, długotrwałe biegunki lub zaparcia, nietypowe bóle. Problemem może być to, że często lekarze pierwszego kontaktu nie mają wystarczającej czujności onkologicznej i zamiast wykluczyć najpierw nowotwór jako przyczynę objawów szukają dziesiątek innych powodów - „No bo przecież jak ktoś ma trzydzieści lat, to nie może mieć raka jelita grubego”. A to nie jest prawda i gdy wreszcie potwierdzi się onkologiczną przyczynę objawów – często jest już za późno. Na szczęście w ostatnim czasie tzw. czujność onkologiczna lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej szybko się poprawia.

Jeszcze do niedawna rak był chorobą głównie osób starszych. Ale coraz częściej słyszymy o młodych ludziach z nowotworami.

Liczba chorych na raka rośnie zarówno wśród osób starszych, jak i młodszych. Wcale tych ostatnich nie przybywa. Tyle że w odbiorze społecznym dziesięciu pacjentów w wieku siedemdziesięciu lat z diagnozą np. raka jelita grubego nie robi takiego wrażenia jak jedna chora dwudziestopięciolatka. Dobra wiadomość jest taka, że większość nowotworów wykrytych na wczesnym etapie można wyleczyć – tu kluczem jest czujność onkologiczna i szybka diagnostyka. Co niezwykle ważne, znacząco poprawiła się też w ostatniej dekadzie możliwość długotrwałego leczenia osób w stadium z przerzutami, czyli kiedyś nieuleczalnym. Coraz częściej mamy do czynienia z pacjentkami, które np. z rakiem piersi z przerzutami do kości żyją jeszcze z 10 czy 15 lat.

Sprawdź też: Potworniak - objawy, leczenie, operacja

Czy to oznacza, że raka nie musimy się bać? Nowotwór to już nie wyrok?

Strach nie jest najlepszym doradcą. Lepiej jednak mieć świadomość, że jest to coś, co może zdarzyć się każdemu z nas. W Stanach Zjednoczonych w telewizji emitowane są reklamy mówiące o tym, że u co drugiego mężczyzny i co trzeciej kobiety w ciągu ich życia wykryje się raka. Dlatego zamiast się go bać, warto wiedzieć, jak zmniejszyć ryzyko zachorowania, co kontrolować i jak postępować, kiedy nowotwór się pojawi. Mamy coraz lepsze możliwości leczenia. Onkolodzy dążą dziś do tego, że kiedy raka nie da się usunąć „z korzeniami”, leczą go jak inną chorobę przewlekłą. Na przykład cukrzycę. Jeszcze 90 lat temu większość chorych na nią szybko umierała. Dziś cukrzycy żyją tak samo długo i normalnie jak osoby zdrowe, o ile regularnie się badają, przyjmują leki oraz trzymają ścisłą dietę. Mamy nadzieję, że onkologia zmierza w tę sama stronę. Co prawda dzieje się to sto lat później, ale rak jest przynajmniej sto razy bardziej skomplikowaną chorobą.

Przeczytaj:

Rak boi się badań

Aż jedną trzecią nowotworów można wcześnie wykryć i skutecznie wyleczyć. Dlatego tak ważne są regularne badania. Zobacz o jakich powinnaś szczególnie pamiętać:

Po 20. roku życia:

raz  w miesiącu samobadanie piersi w 7.-10. dniu cyklu

raz w roku cytologia

Po 35. roku życia:

raz w miesiącu samobadanie piersi w 7.-10. dniu cyklu

raz w roku cytologia

raz w roku USG piersi

Po 50. roku życia:

raz w miesiącu samobadanie piersi w 7-10 dniu cyklu

raz na dwa lata mammografia piersi

raz w roku cytologia

raz w roku kolonoskopia

Prześwietlamy geny

Kobiety, w których rodzinie były częste przypadki raka piersi, jajnika, lub których bliscy chorowali na nowotwory przed 40. rokiem życia, mogą skorzystać bezpłatnie z konsultacji w poradniach genetyki onkologicznej. Warto sprawdzić, czy nie są nosicielkami zmutowanych genów wysokiego ryzyka BRCA1 i BRCA2. Ich obecność wiąże się z ryzykiem zachorowania w ciągu całego życia na raka jajnika, które wynosi około 20-40 proc., a piersi 40-70 proc. Niestety, standardowo wykonywane testy pozwalają wykryć tylko ok. 75-80 proc. mutacji. Badania genetyczne pomogą też ocenić predyspozycję do zachorowania u osób, których bliscy mieli raka jelita grubego.

Sprawdź też: Guz nadnercza

Być jak Angelina Jolie

Obustronna mastektomia, której poddała się Angelina Jolie, może – zdaniem wielu specjalistów - ocalić życie kobietom, u których na podstawie badań genetycznych stwierdzono bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia choroby nowotworowej. Czasami samo odjecie jednej czy obu piersi nie wystarczy i konieczne jest równoczesne usuniecie jajników oraz jajowodów. Tej operacji również poddała się amerykańska aktorka. W Polsce te zabiegi nie są refundowane i wykonuje się je na podstawie indywidualnych decyzji lekarza oraz pacjentki.

To nie rak piersi jest zabójcą nr 1

Faktycznie, choć ryzyko zachorowania na nowotwór piersi jest największe, dzięki postępowi medycyny coraz lepiej ją zwalczamy. Dużo poważniejszym wyzwaniem jest rak płuc.  Co prawda choruje na niego ponad dwa razy mniej kobiet, jednak z powodu zbyt późnego wykrycia niemal wszystkie przegrywają walkę z chorobą. Z roku na rok śmiertelność rośnie. Kolejnym najczęściej diagnozowanym wśród Polek nowotworem jest rak jelita grubego. Dopiero na dalszych miejscach są choroby typowe dla pań, czyli nowotwory trzonu macicy i jajnika.

Nie daj się złapać!

Większości nowotworów złośliwych, których przyczyną są czynniki środowiskowe (styl życia, zanieczyszczenie powietrza, substancje rakotwórcze w miejscu pracy) można zapobiec. Poznaj 10 przykazań, jak uniknąć zachorowania (na podstawie Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem):

  1. Ruszaj się. Co najmniej 30 minut dziennie. Brak wysiłku fizycznego sprzyja chorobie.
  2. Unikaj życia w przewlekłym stresie.
  3. Nie pal.
  4. Nie tyj. Odżywaj się zdrowo, ograniczając do minimum ilość tłuszczu, cukru i soli w codziennej diecie.
  5. Nie pij. Nadmierne spożywanie alkoholu sprzyja nowotworom głowy i szyi, wątroby i piersi.
  6. Bez aplikacji kosmetyków z filtrami nie wychodź na słońce. Unikaj solariów.
  7. Zaszczep się przeciwko HPV i HCV. Wywoływane przez te wirusy choroby przyczyniają się do powstania nowotworów.
  8. Unikaj przypadkowych kontaktów seksualnych.
  9. Dbaj o zdrowie – chroń się przed przewlekłymi stanami zapalnymi.
  10. Zbadaj geny, jeśli w twojej rodzinie były przypadki choroby nowotworowej

Barbara Acher-Chanda

Źródlo: Magazyn Dbam o Zdrowie

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA