Rak jelita grubego - przyczyny, objawy, leczenie


 
Rak jelita grubego wykrywany jest rocznie u ponad 10 tys. osób, ale często zbyt późno. Stąd potrzeba jak najszerszej edukacji społeczeństwa pod kątem wczesnego rozpoznania i przełamania tabu, jakim są w ogóle objawy chorób jelita grubego.

Rak jelita grubego jest nowotworem osób starszych, ponieważ dotyczy głównie osób po 60. roku życia, a jego ofiarą padają częściej mężczyźni niż kobiety. Może też rozwijać się u ludzi młodych, ale wtedy, gdy występują u nich stany przednowotworowe.

Czynniki sprzyjające rakowi jelita grubego

Badaczom udało się wykryć kilka czynników, które sprzyjają rozwojowi raka jelita grubego. Przede wszystkim dużą uwagę poświęca się uwarunkowaniom genetycznym takim jak konkretne mutacje genowe. Występowanie nowotworu jelita grubego w rodzinie oraz polipowatości rodzinnej również zwiększa ryzyko zachorowania.

Obecnie szeroko omawia się czynniki środowiskowe predysponujące do wystąpienia niekorzystnych zmian. Wśród tych czynników uwagę zwraca dieta bogata w tłuszcze zwierzęce oraz uboga w warzywa i owoce będące źródłem witamin oraz błonnika.

Palenie papierosów zwiększa nie tylko ryzyko śmierci z powodu raka płuc ale również raka jelita grubego. U palących kobiet ryzyko zachorowania wzrasta o 40%, u mężczyzn o 30% względem osób nigdy niepalących.

Zobacz też: Przyczyny zachorowań na raka jelita grubego

Wystąpieniu zmian w błonie śluzowej jelita sprzyjają długotrwałe zaparcia. Zawarte w kale czynniki rakotwórcze mają wydłużony kontakt ze ścianą jelita, co prowadzi do jej uszkodzeń. Wśród osób starszych oraz o siedzącym trybie życia zauważa się zwiększone zachorowanie na nowotwory układu pokarmowego (w tym jelita grubego).

Stany przedrakowe

Stany przedrakowe, do których zaliczamy stany chorobowe jelita grubego predysponujące do rozwoju raka jelita grubego, tj.:
•    polipy jelita grubego,
•    zespół Lyncha (dziedziczny rak jelita grubego nie związany z polipowatością,
•    z ang. hereditary non-polyposis colorectal cancer, tzw. HNPCC),
•    rodzinną polipowatość gruczolakowatą (z ang. familial adenomatous polyposis tzw. FAP) – dziedziczną chorobę charakteryzującą się licznymi (ponad 100) polipami gruczolakowatymi jelita grubego,
•    nieswoiste zapalenia jelit obejmujące chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Czytaj też: Rak jelita grubego – skąd się bierze i jakie są metody jego leczenia?

Lokalizacja raka jelita grubego

Rak jelita grubego najczęściej lokalizuje się w końcowej części jelita grubego, czyli w esicy i odbytnicy. Najrzadziej występuje w okrężnicy zstępującej. Zaawansowanie raka jelita grubego ocenia się według czterostopniowej skali, gdzie:
•    stopień  I to naciek obejmujący tylko błonę śluzową i podśluzową,
•    stopień II to naciek obejmujący całą ścianę bez zajęcia węzłów chłonnych,
•    stopień III to zajęcie węzłów chłonnych,
•    stopień IV to przerzuty do innych narządów.

Rokowanie jest ściśle związane ze stopniem zaawansowania raka. Im niższy stopień, tym większa szansa na wyleczenie, o którym mówi się wtedy, gdy pacjent przeżyje 5 lat bez objawów i cech choroby (pod warunkiem wcześniejszego przeprowadzenia radykalnego leczenia jedną z powszechnie stosowanych technik).

Przeczytaj: Niedrożności przewodu pokarmowego

Niepokojące objawy

Ponieważ jelito grube ma długość około 1,5 m, objawy raka jelita grubego uzależnione są od lokalizacji nowotworu.Rak rozwijający się w prawej połowie okrężnicy, gdzie treść jelitowa jest jeszcze płynna przez długi czas nie daje objawów związanych ze zmianą rytmu wypróżnień, ponieważ treść ta swobodnie przemieszcza się przez miejsce zwężane przez raka. Dość częstym symptomem jest krwawienie, ale jest to krwawienie utajone, niewidoczne gołym okiem, które prowadzi do rozwoju anemii.

Inne objawy to: ogólne osłabienie i pobolewania w prawej połowie brzucha. Zdarza się, że pierwszym objawem może być całkowita niedrożność jelita.

Rak lewej połowy okrężnicy objawia się głównie zmianą rytmu wypróżnień i obecnością krwawień przy oddawaniu stolca. Charakterystyczne są tzw. ołówkowate stolce, czyli wyglądem przypominające ołówek, oraz uczucie niepełnego wypróżnienia. Ważnym objawem spotykanym u chorych z rakiem jelita grubego niezależnie od lokalizacji jest też znacząca utrata masy ciała.

Diagnostyka raka jelita grubego

Objawy zgłaszane przez pacjenta zwłaszcza takie, jak zmiana rytmu wypróżnień, obecność krwi w stolcu czy anemia wymagają przeprowadzenia dalszej diagnostyki jelita grubego.

Przede wszystkim lekarz proponuje pacjentowi badanie przez kiszkę stolcową, czyli badanie per rectum, ponieważ około 25% nowotworów jelita grubego rozwija się w końcowej części odbytnicy i jest dostępna w badaniu palcem.
 
W celu potwierdzenia krwawienia utajonego zleca się badanie kału na krew utajoną. Test ten można zarówno wykonać w laboratorium, jak również samodzielnie, kupując gotowy zestaw diagnostyczny w aptece. Dodatni wynik badania na krew utajoną świadczyć może nie tylko o nowotworze, ale i o innych chorobach jelita grubego. Dlatego konieczna jest dalsza diagnostyka obrazowa.

Obecnie najlepszą metodą diagnostyczną jest kolonoskopia, która umożliwia nie tylko obejrzenie ścian jelita grubego, ale również pobranie wycinków błony śluzowej do badania histopatologicznego.

Badanie radiologiczne jelita grubego, choć jest łatwiej dostępne, nie daje możliwości pobrania wycinków, co jest istotną wadą tego badania.
 
Z innych badań obrazowych można wymienić ultrasonografię i tomografię komputerową. Ultrasonografia jamy brzucha służy nam do oceny wątroby i węzłów chłonnych pod kątem obecności przerzutów nowotworowych. Tomografia komputerowa natomiast umożliwia ocenę rozległości procesu nowotworowego.
 
W diagnostyce raka jelita grubego stosowane jest również oznaczanie poziomu tzw. markerów nowotworowych, do których zaliczamy: antygen karcinoembrionalny CEA i alfa-fetoproteinę AFP. Markery te służą głównie ocenie skuteczności leczenia operacyjnego i chemioterapeutycznego raka jelita grubego. Wzrost ich wartości świadczy o braku efektu leczniczego chemioterapii lub o wznowie nowotworu.

Leczenie raka jelita grubego

Raka jelita grubego leczy się operacyjnie, usuwając całkowicie nowotwór z okolicznymi węzłami chłonnymi. Kontynuacją leczenia operacyjnego jest chemioterapia i radioterapia.

Zobacz: Jaką dietę stosować aby uniknąć raka jelita grubego?

W przypadku nowotworu nieoperacyjnego pozostaje leczenie paliatywne, tj. łagodzące. Oprócz tego prowadzone jest leczenie przeciwbólowe, a także inne w zależności od stanu chorego.

Program badań przesiewowych

Doceniając znaczenie wczesnego wykrywania raka jelita grubego dla powodzenia leczenia tej choroby, Ministerstwo Zdrowia refunduje od kilku lat, w ramach programu zwalczania chorób nowotworowych, kolonoskopię.

W ramach narodowego programu mogą być zbadane osoby bez objawów klinicznych sugerujących istnienie raka jelita grubego, które dodatkowo spełniają jeden z poniższych warunków:
•    są w wieku 50 – 65 lat, niezależnie od wywiadu rodzinnego,
•    są w wieku 40 – 65 lat i mają krewnego pierwszego stopnia, u którego rozpoznano raka jelita grubego,
•    są w wieku 25-65 lat i pochodzą z rodziny HNPCC (tj. obciążonej rodzinnym rakiem jelita grubego niezwiązanym z polipowatością).

Lekarze rodzinni i lekarze opieki podstawowej wypełniają osobie spełniającej powyższe wymogi druk ankiety będącej  formalnym skierowaniem na badania przesiewowe kolonoskopowe. Z ankietą osoba skierowana do „Programu badań przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego” zgłasza się do najbliższego ośrodka prowadzącego ten program.
Pełna lista ośrodków wykonujących kolonoskopię w ramach programu badań przesiewowych znajduje się na stronie www.wyprzedzraka.pl.

ek

Zobacz: ABC badań przesiewowych programu wczesnego wykrywania raka jelita grubego