Stwardnienie rozsiane (SM) - objawy, leczenie. Rokowania


 
Stwardnienie rozsiane (SM) jest chorobą układu nerwowego, systematycznie prowadzącą do coraz dalej posuniętej niepełnosprawności i w wielu przypadkach – śmierci. Charakterystyczne, jeśli chodzi o stwardnienie rozsiane objawy to drętwienie kończyn, mrowienie w kręgosłupie, zaburzenia widzenia i mowy. Objawy stwardnienia rozsianego zazwyczaj nasilają się w tzw. rzutach. W przypadku stwardnienia rozsianego leczenie niestety ogranicza się do spowalnia postępu choroby oraz łagodzenia jej objawów i skutków.

Stwardnienie rozsiane (SM)

Stwardnienie rozsiane (SM od łacińskiego sclerosis multiplex) jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Stwardnienie rozsiane polega na wieloogniskowym, rozsianym uszkodzeniu tkanki nerwowej w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego. SM atakuje tak zwaną otoczkę mielinową wokół komórek nerwowych, której zadaniem jest ochrona oraz przekazywanie impulsów nerwowych. Prowadzi to do zaburzenia lub niemożności przekazywania impulsów w mózgowiu i rdzeniu kręgowym i powoduje charakterystyczne dla stwardnienia rozsianego objawy. Wywoływane przez stwardnienie rozsiane uszkodzenia są trwałe i nieodwracalne. Stwardnienia rozsianego nie da się wyleczyć. Na szczęście dzięki postępom medycyny udaje się znacząco wydłużyć życie osób chorych na SM.

Stwardnienie rozsiane dotyka głównie osoby w wieku 20-40 lat. Nieznacznie w grupie chorych na SM nadreprezentowane są kobiety.

Stwardnienie rozsiane jako odrębna jednostka chorobowa wyróżniane jest od 1868 roku – po raz pierwszy SM nazwał i opisał wówczas francuski neurochirurg Jean-Martin Charcot.

Czytaj też: Stwardnienie zanikowe boczne - przyczyny, objawy, leczenie

Stwardnienie rozsiane – objawy

Wywoływane przez stwardnienie rozsiane objawy układają się w bardzo szeroką paletę. Objawy stwardnienia rozsianego można pogrupować w kilka kategorii.

  • Zaburzenia czucia. Niedoczulica i przeczulica to typowe objawy stwardnienia rozsianego. Są to stany upośledzonej lub wyolbrzymionej wrażliwości na bodźce dotykowe. Podobnego typu objawami stwardnienia rozsianego są też parestezje, czyli uczucie mrowienia, drętwienia, przebiegania prądu w kończynach.
  • Uczucie przebiegania prądu wzdłuż kręgosłupa (tzw. objaw Lhermitte’a)
  • Osłabienie siły mięśniowej, sztywność mięśni, skurcze mięśni – to również typowe, jeśli chodzi o stwardnienie rozsiane objawy. Towarzyszą im problemy z poruszaniem się, utrzymywaniem równowagi, koordynacją ruchową.
  • Zaburzenia mowy. W przypadku stwardnienia rozsianego nader często mowa staje się bełkotliwa, często wręcz niezrozumiała. Może się pojawiać efekt skandowania.
  • Zaburzenia wzroku. Charakterystyczne dla stwardnienia rozsianego objawy to podwójne widzenie, spadek ostrości widzenia, zez, oczopląs. Stwardnienie rozsiane może powodować zapaleni nerwu wzrokowego a nawet ślepotę
  • Problemy z połykaniem pokarmów
  • Dolegliwości bólowe, najczęściej w kończynach dolnych
  • Nadwrażliwość na ciepło
  • Impotencja

Stwardnienie rozsiane - pierwsze objawy

W przypadku stwardnienia rozsianego pierwsze objawy nie są szczególnie charakterystyczne, łatwo je pomylić z objawami innych chorób neurologicznych. Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego to najczęściej zmiany czucia w kończynach i na twarzy. Charakterystyczne dla stwardnienia rozsianego objawy początkowe to także podwójne widzenia oraz częściowe lub całkowite zaniki widzenia. Mogą też do pierwszych objawów stwardnienia rozsianego zaliczać się: osłabienie, podatność na zmęczenia, problemy ze stabilnością chodu.

Stwardnienie rozsiane – objawy wtórne

Towarzyszą często stwardnieniu rozsianemu objawy wtórne. Do bardzo upowszechnionych należy między innymi depresja. U chorych na stwardnienie rozsiane występują też stany lękowe a także duża labilność emocjonalna, czyli nieadekwatność reakcji emocjonalnych na bodźce i łatwość przechodzenia ze stanów depresyjnych do euforii.

Występujące przy stwardnieniu rozsianym objawy wtórne to także miażdżyca czy osteoporoza.

Stwardnienie rozsiane - przyczyny

Jeżeli chodzi o stwardnienie rozsiane, przyczyny tej choroby nie zostały jednoznacznie wskazane. Przeważa obecnie pogląd, że jest stwardnienie rozsiane chorobą o charakterze autoimmunologicznym, polegającą na zwalczaniu przez układ odpornościowy zdrowych komórek własnego organizmu. W przypadku SM miałoby chodzić o komórki układu nerwowego. Inne teorie opisujące stwardnienie rozsiane przyczyny tej choroby upatrują w mechanizmach metabolicznych, a nawet zakażeniach wirusowych

Nie jest obecnie uważane stwardnienie rozsiane za chorobę genetyczną, aczkolwiek zauważa się że pewne populacje czy też nacje są do niej zdecydowanie bardziej predestynowane, a inne - mniej. W zależności od miejsca na świecie i danej społeczności, zachorowalność na stwardnienie rozsiane wynosi od 2 do aż 150 osób na 100 tysięcy. Zaobserwowano, że na stwardnienie rozsiane praktycznie nie chorują Azjaci, za to bardziej podatna jest rasa biała. Możliwe jednak, że istotniejsze niż przynależność etniczna jest miejsce zamieszkania. Jedna z teorii dotyczących stwardnienia rozsianego przyczyny upatruje w niedoborach witaminy D w dzieciństwie. Ta zaś nie jest w odpowiednich ilościach syntezowana w skórze człowieka żyjącego w rejonach o niskim nasłonecznieniu, czyli na przykład na obszarze Europy środkowej i północnej.

Czytaj: Jestem chory na stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane – rzut SM

Stwardnienie rozsiane może przebiegać wedle jednego z czterech scenariuszy. Wyróżnia się następujące postacie stwardnienia rozsianego:

  • Stwardnienie rozsiane rzutowo-remisyjne. Jest to typowy przebieg choroby w jej początkowej fazie u 90 procent osób nią dotkniętych. W takim przypadku SM polega na trwających kilkadziesiąt godzin rzutach – nasileniach już istniejących objawów lub pojawianiu się nowych.
  • Stwardnienie rozsiane wtórnie postępujące – to u większości chorych drugi etap SM. Wskutek kumulacji uszkodzeń i zaburzeń, dochodzi do postępującej niepełnosprawności.
  • Stwardnienie rozsiane pierwotnie postępujące – również polega na stopniowym odbieraniu sprawności, tyle że bez wcześniejszej fazy rzutowo-remisyjnej
  • Stwardnienie rozsiane postępująco-nawracające. Najrzadsza, ale i najcięższa postać SM. Od początku choroby postępuje systematyczna utrata sprawności w kolejnych obszarach, w dodatku choroba epizodycznie co jakiś czas atakuje z jeszcze większą siłą.

W zależności od tego, jaką postać przybiera stwardnienie rozsiane, dobierane są metody powstrzymywania tej przerażającej choroby.

Stwardnienie rozsiane - rokowania

Stwardnienie rozsiane jest chorobą, której medycynie nie udało się dotąd pokonać. Jeżeli chodzi o stwardnienie rozsiane, leczenie ma na celu powstrzymywanie rozwoju choroby a także łagodzenie jej skutków, nie można jednak SM wyleczyć. Nie istnieje cudowny lek na stwardnienie rozsiane, natomiast istnieją leki, które pozwalają wydłużyć okres życia we względnym komforcie. Obecnie średnia długość życia osób dotkniętych SM nie odbiega już znacząco od średniej dla całej populacji, aczkolwiek w około 50 procentach przypadków chorzy na stwardnienie rozsiane umierają z powodu niewydolności narządów wywoływanych przez tę chorobę lub przez jej powikłania. Znaczący jest też w grupie chorych na SM odsetek samobójstw.

Stwardnienie rozsiane - leczenie

W przypadku stwardnienia rozsianego leczenie polega między innymi na podawaniu leków z grupy interferonów. Są to pochodne ludzkich cytokin, czyli białek biorących udział w tzw. odpowiedzi odpornościowej organizmu. Inny lek na stwardnienie rozsiane to octan glatirameru, syntetyczny peptyd ograniczający odpowiedź zapalną układu odpornościowego.

Jeżeli chodzi o krótkotrwałe leczenie w czasie rzutów SM, chorym podaje się kortykosteroidy, które skracają czas ataku, łagodzą jego objawy oraz minimalizują skutki. Tego typu leki na stwardnienie rozsiane nie mogą być jednak przyjmowane w sposób stały.

Postęp stwardnienia rozsianego wymusza też często wdrożenie fizjoterapii, mające na celu utrzymanie, na tyle na ile się da, sprawności ruchowej chorego.

Stwardnienie rozsiane – badania

W celu zdiagnozowania stwardnienia rozsianego pobiera się płyn mózgowo-rdzeniowy do analizy. Wymaga to nakłucia kręgosłupa w okolicach lędźwi. W laboratorium oznaczane jest stężenie przeciwciał IgG. Ich norma wynosi 4 mg na 100 mililitrów płynu.

Dodatkowo u pacjentów z podejrzeniem stwardnienia rozsianego wykonuje się badanie rezonansowe mózgu, które pozwala stwierdzić ewentualne uszkodzenia w tym obszarze. W razie występowania innych objawów, na przykład dotyczących wzroku, przeprowadza się również badania okulistyczne. Całościowy nadzór nad diagnozowaniem i leczeniem stwardnienia rozsianego powinien sprawować lekarz neurolog. 

Sprawdź: Wpływ papierosów na rozwój stwardnienia rozsianego