Szczepienia niemowląt - kiedy pierwsze? Kalendarz szczepień

Szczepienie niemowlaka w szpitalu
Źródło: 123RF

Autor

Marta Roszkowska

Szczepienia niemowląt to jeden z kluczowych elementów ochrony zdrowia i życia najmłodszych pacjentów. Od momentu przyjścia na świat, przez kolejne miesiące życia, dziecko nie jest w stanie samodzielnie obronić się przed wszystkimi drobnoustrojami, gdyż jego układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni ukształtowany.

Jednak dzięki odpowiednim szczepieniom ochronnym, mały organizm otrzymuje skuteczne i bezpieczne wsparcie, które może wykorzystać w walce z groźnymi wirusami i bakteriami. Po szczegółowe informacje dotyczące harmonogramu szczepień niemowląt można sięgnąć do oficjalnego kalendarza szczepień ochronnych, a na wszelkie pytania w kwestii pierwszych szczepień odpowie lekarz rodzinny.

Szczepienia niemowląt – jakie wybrać?

Szukając informacji w temacie szczepień niemowląt, często jako pierwsze nasuwa się pytanie o istotę szczepień ochronnych, czyli mówiąc wprost - co szczepionka daje dziecku? Najprostszą odpowiedź można odnaleźć w oficjalnej definicji szczepień, która za główny cel szczepionki przyjmuje sztuczne uodpornienie organizmu przeciwko konkretnej chorobie. Tak też jest w rzeczywistości. Szczepionka jest preparatem biologicznym, który wywołuje odpowiedź immunologiczną podobną do naturalnej odporności, którą uzyskuje się po przebytym zakażeniu lub chorobie.

Organizm niemowlęcia nie jest w stanie samodzielnie bronić się przed niektórymi bakteriami i wirusami, dlatego szczepienia ochronne rozpoczyna się już w pierwszej dobie życia dziecka. Zanim niemowlę będzie miało styczność z groźnymi drobnoustrojami, szczepionka ma szansę uchronić jego organizm przed ciężkim przebiegiem niektórych chorób zakaźnych i ewentualnymi powikłaniami, które stanowią realne zagrożenie dla zdrowia i życia dziecka.

Warto pamiętać również o tym, że szczepiąc niemowlę dbamy nie tylko o jego bezpieczeństwo, ale chronimy przed groźnymi chorobami całe społeczeństwo. Szczepienia ochronne zapewniają nie tylko indywidualną odporność, ale również tzw. odporność zbiorowiskową, zwaną również odpornością populacyjną. Zjawisko odporności populacyjnej polega na tym, że im większa część społeczeństwa zostanie zaszczepiona przeciw konkretnej chorobie zakaźnej, tym mniejsze ryzyko zachorowań nie tylko u osób szczepionych, ale również u osób nieuodpornionych, które z różnych przyczyn jeszcze nie przyjęły lub nie mogą przyjąć szczepionki. Mowa tu przede wszystkim o noworodkach, niemowlętach, kobietach w ciąży, osobach przewlekle chorych, osłabionych, czy po przebytych zabiegach operacyjnych.

Jakie szczepienia ochronne powinno przyjąć niemowlę? Tę kwestię reguluje specjalny kalendarz szczepień ochronnych, stworzony w taki sposób, aby na danym etapie rozwoju dziecka zagwarantować mu odpowiednią ochronę w razie kontaktu z chorobotwórczym patogenem.

Kalendarz szczepień niemowląt

Kalendarz szczepień niemowląt wpisuje się w oficjalny Program Szczepień Ochronnych, który każdego roku jest opracowywany i podawany do publicznej wiadomości przez Główny Inspektorat Sanitarny. Lista szczepień ochronnych nigdy nie jest przypadkowa, bowiem jest wynikiem długoletnich i bieżących badań, analiz oraz obserwacji pojawiania się i rozprzestrzeniania konkretnych drobnoustrojów na danym terytorium, jak również eliminowania niebezpiecznych patogenów.

W kalendarzu szczepień ochronnych można odnaleźć nie tylko szczegółowy harmonogram szczepień niemowląt, zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych, ale również szereg informacji uzupełniających w temacie zasad przeprowadzania i organizacji szczepień, w tym terminy i odstępy pomiędzy szczepieniami, rodzaje szczepionek oraz sposoby ich podawania.

Program Szczepień Ochronnych obejmuje harmonogram obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży według wieku do 19. roku życia, obowiązkowych szczepień osób z grup podwyższonego ryzyka, obowiązkowych szczepień poekspozycyjnych oraz nieobowiązkowych szczepień zalecanych.

Obowiązkowe szczepienia dla niemowląt

Obowiązkowe szczepienia dla niemowląt realizowane są według wspomnianego wyżej kalendarza szczepień, a sam obowiązek szczepień w Polsce reguluje Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Dokument ten precyzyjnie określa zasady i tryb działań profilaktycznych oraz czynności związane ze zwalczaniem zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, i co się z tym wiąże, nakłada obowiązek administracyjny poddania się wskazanym szczepieniom ochronnym. Zwolnić z tego obowiązku mogą wyłącznie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Rodzice bezpodstawnie uchylający się od obowiązku szczepienia niemowląt mogą ponieść konsekwencje prawne. Grożą im dotkliwe kary finansowe, a nawet postępowanie o ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Wszystkie szczepienia obowiązkowe w Polsce, w tym szczepienia niemowląt są bezpłatne dla osób ubezpieczonych, finansowane z budżetu Ministra Zdrowia. Darmowe szczepienia niemowląt wykonywane są w placówkach medycznych, które mają zawartą umowę na takie świadczenia z Narodowym Funduszem Zdrowia. Koszt szczepień obowiązkowych poniosą te osoby, które zdecydują się na szczepienia ochronne niemowlęcia inną szczepionką, niż ta finansowana przez ministerstwo lub w przypadku wyboru miejsca szczepienia, które nie ma podpisanej właściwej umowy z NFZ.

Na liście szczepień obowiązkowych w Polsce znajdują się szczepienia przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, pneumokokom, gruźlicy, krztuścowi, polio (poliomyelitis), odrze, śwince, różyczce, tężcowi, zakażeniom przeciwko Haemophilus influenzae typu B. Ponadto dla osób z grup podwyższonego ryzyka przewidziane są szczepienia obowiązkowe przeciwko ospie wietrznej, błonicy, tężcowi i wściekliźnie.

Do 1. roku życia niemowlę musi zostać zaczepione przeciw:

Pierwsze szczepienie niemowlaka

Pierwsze obowiązkowe szczepienia niemowlaka odbywa się już w szpitalu, w ciągu 24 godzin po narodzinach. Noworodek otrzymuje szczepienia ochronne przeciwko gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Zgodnie z zaleceniami niemowlę powinno być zaszczepione przed wypisaniem z oddziału noworodkowego.

O kolejnych szczepieniach niemowlęcia rodzice zostaną poinformowani podczas pierwszej wizyty lekarskiej. W wyjątkowych sytuacjach, gdy stan zdrowia niemowlęcia nie pozwala na szczepienie w zalecanym terminie, lekarz opracuje alternatywny kalendarz szczepień dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka.

Kolejne szczepienia niemowlęcia, które należy wykonać w 2. miesiącu życia (6. – 8. tydzień), wykonuje personel medyczny w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. To obowiązkowe szczepionki przeciwko pneumokokom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, WZW typu B, Hemophilus influenzea typ b. W tym samym czasie niemowlę może otrzymać dodatkowe szczepionki z listy szczepień zalecanych, przeciw zakażeniom rotawirusowym oraz meningokokowym.

Szczepienia niemowląt - kalendarz do 1. roku życia

Szczepienia obowiązkowe dla niemowląt w 1. roku życia:

  1. W ciągu 24 godzin po urodzeniu:
  • szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - WZW typu B (pierwsza dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw gruźlicy (BCG).
  1. W 2. miesiącu życia (po ukończeniu 6. tygodnia życia):
  • szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - WZW typu B (druga dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (DTP);
  • szczepienie przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b (Hib);
  • szczepienie przeciw pneumokokom (PCV).
  1. W 4. miesiącu życia (po ukończeniu 14. tygodnia życia – po 8. tygodniach od poprzedniego szczepienia):
  • szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi – DTP (druga dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b - Hib (druga dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw pneumokokom – PCV (druga dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) szczepionką inaktywowaną IPV poliwalentną.
  1. W 5. - 6. miesiącu życia (po 8. tygodniach od poprzedniego szczepienia):
  • szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi – DTP (trzecia dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b - Hib (trzecia dawka szczepienia podstawowego);
  • szczepienie przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) szczepionką inaktywowaną IPV poliwalentną (druga dawka szczepienia podstawowego).
  1. W 7. miesiącu życia:
  • szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - WZW typu B (trzecia dawka szczepienia podstawowego).

Szczepienia dodatkowe dla niemowląt

Równie ważne co szczepienia obowiązkowe, chociaż nie obligatoryjne, są dodatkowe szczepienia dla niemowląt, znajdujące się na liście szczepień zalecanych kalendarza szczepień ochronnych.

Szczepienia zalecane dla niemowląt stanowią uzupełnienie obowiązkowych szczepień ochronnych, a dzięki ich zastosowaniu dziecko ma szanse otrzymać dodatkową ochronę przeciw następującym chorobom zakaźnym:

  • zakażenie rotawirusowe,
  • zakażenia meningokokowe,
  • ospa wietrzna,
  • grypa.

Już podczas pierwszej wizyty szczepiennej możliwe jest podanie niemowlakowi szczepień dodatkowych przeciw zakażeniom rotawirusowym oraz inwazyjnym zakażeniom wywołanym przez bakterie Neisseria meningitidis (meningokoki).

Przykładowy kalendarz szczepień dodatkowych dla niemowlaka:

  • 6. – 24. tydzień życia dziecka – szczepienie przeciw rotawirusom;
  • od 2. miesiąca życia – szczepienie przeciw meningokokom;
  • 7. miesiąc życia – szczepienie na grypę;
  • 13. miesiąc życia – szczepienie przeciw ospie wietrznej.

Należy pamiętać o tym, że szczepienia zalecane są płatne. Koszt zakupu szczepionek ponosi osoba poddająca niemowlę szczepieniu, ale same badania i przeprowadzenie szczepienia osób ubezpieczonych odbywają się w ramach świadczeń NFZ.

 ​

Szczepienia płatne dla niemowląt

Poza szczepieniami dodatkowymi, wariant płatnych szczepień dla niemowląt występuje również w przypadku szczepień obowiązkowych. Wszystkie szczepienia obowiązkowe są finansowane z budżetu Ministra Zdrowia, i tym samym są darmowe. Jednak jeśli rodzice zdecydują się zaszczepić niemowlaka inną szczepionką, niż ta finansowana przez ministerstwo, za szczepienia zapłacą z własnej kieszeni. Wyjątek stanowią szczepienia dzieci z grup ryzyka, którym przysługuje refundacja. Wybór wariantu szczepień, czyli rodzaj szczepionek używanych do realizacji obowiązkowego Programu Szczepień Ochronnych, to indywidualny wybór rodziców. Zależy on przede wszystkim od możliwości finansowych, ale również wynika z wiedzy na temat szczepień.

Płatne szczepionki dla niemowląt różnią się od refundowanych przede wszystkim zawartością, a konkretnie liczbą składników aktywnych obecnych w danej szczepionce. Takie rozróżnienie wynika z podziału szczepionek na jednoskładnikowe (monowalentne), wieloskładnikowe (poliwalentne) oraz złożone (skojarzone i nowoczesne wysoko skojarzone). Szczepionki monowalentne uodparniają przeciwko jednej chorobie zakaźnej, szczepionki poliwalentne przeciwko jednej lub kilku chorobom, z kolei szczepionki skojarzone uodparniają organizm jednocześnie przeciw kilku chorobom zakaźnym.

Na liście bezpłatnych szczepień obowiązkowych znajdują się przede wszystkim szczepionki jednoskładnikowe (przeciw WZW B, gruźlicy, Haemophilus infuenzae typu b, pneumokokom, polio) oraz dwie szczepionki skojarzone 3w1 - przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP/DTaP) oraz przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR).

Wariant obowiązkowych szczepień płatnych dla niemowląt przewiduje zastąpienie szczepionek monowalentnych preparatami skojarzonymi, w tym najbardziej nowoczesnymi szczepionkami wysoko skojarzonymi 5w1 i 6w1, a konkretnie:

  • szczepionką pięciowalentną DTaP-IPV+Hib (5w1) uodparniającą przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b;
  • szczepionką sześciowalentną DTaP-IPV+Hib+HBV (6w1) uodparniająca przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

Zalety szczepionek wysoko skojarzonych dla niemowląt 5w1 i 6w1:

  • zredukowanie wykonywanych wstrzyknięć, co wpływa na zmniejszenie bólu i stresu u dziecka oraz minimalizuje możliwość zakażenia podczas szczepień;
  • zawartość w preparacie bezkomórkowego składnika krztuśca;
  • mniej szczepień oznacza podanie mniejszej liczby substancji pomocniczych zawartych w preparacie, co może mieć znaczenie w przypadku szczepienia dzieci z alergią na konkretny składnik szczepionki;
  • brak większych nasileń odczynów po iniekcji, czy zwiększonego obciążenia układu odpornościowego dziecka po zastosowaniu szczepionki skojarzonej, w porównaniu z reakcją na podanie szczepionek monowalentnych;
  • taka sama skuteczność poszczególnych składników aktywnych szczepionki skojarzonej w odniesieniu do szczepionek jednoskładnikowych.

Głównym ograniczeniem, które może się pojawić w związku z wyborem szczepionek pomiędzy jednoskładnikowymi a skojarzonymi jest ich cena.

Cena jednej dawki szczepionki wysoko skojarzonej dla niemowląt 5w1 może się wahać w granicach 120 – 170 zł, a szczepionki dla niemowląt 6w1 to koszt około 160 – 200 zł. Należy pamiętać również o tym, że poszczególne szczepionki wymagają podania kilku dawek. Zarówno szczepionka 5w1, jak i 6w1 wymaga podania czterech dawek w całym cyklu szczepień.

Jak przygotować niemowlę do szczepienia?

Przed szczepieniem niemowlaka rodzice powinni przygotować nie tylko swoją pociechę, ale przede wszystkim zadbać o własną wiedzę i zminimalizować niepokój. Przed pierwszą wizytą szczepienną warto zapoznać się z informacjami na temat obowiązkowych i zalecanych szczepień ochronnych, sięgając do sprawdzonych i rzetelnych źródeł. W razie wątpliwości można wcześniej porozmawiać z lekarzem pediatrą lub pielęgniarką, czy położną.

Warto wcześniej, po konsultacjach z personelem medycznym, zastanowić się nad wyborem szczepień pomiędzy bezpłatnymi i płatnymi.

Na wizytę szczepienną niemowlakowi należy zapewnić wygodne ubranie i postarać się go nie przegrzewać. Ponadto trzeba pamiętać o zabraniu ze sobą książeczki zdrowia i książeczki szczepień dziecka, smoczka, pieluchy tetrowej i jednorazowej, chusteczek nawilżanych oraz ulubionej zabawki dziecka.

Podczas wizyty personel medyczny przeprowadzi niezbędne badania przed szczepieniem niemowlęcia. Dziecko zostanie zważone, zmierzone oraz zbadane, a z rodzicami lekarz przeprowadzi wywiad m.in. na temat sposobu karmienia, zachowania niemowlęcia, występowania niepokojących dolegliwości, czy alergii. Warto zatem przed wizytą szczepienną dokładnie obserwować dziecko i notować ewentualne wątpliwości.

Podczas rozmowy lekarz poinformuje rodziców o możliwych reakcjach dziecka na szczepionkę, potrzebach szczepień i sposobie ich działania.

Jeśli lekarz uzna, że niemowlę jest całkowicie zdrowe i może zostać zaszczepione, przedstawi rodzicom Program Szczepień Ochronnych i pomoże wybrać odpowiednie szczepionki obowiązkowe oraz ewentualne szczepienia dodatkowe. Jeżeli jednak pediatra odnotuje jakiekolwiek przeciwwskazania do podania dziecku szczepionki, zaleci odroczenie szczepienia oraz opracuje indywidualny kalendarz szczepień dla niemowlęcia.

Czytaj też:

Bibliografia

  • https://www.gov.pl/web/zdrowie/szczepienia-obowiazkowe-i-zalecane
  • https://gis.gov.pl/
  • Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 października 2018 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2019: https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/01/akt.pdf
  • http://szczepienia.pzh.gov.pl/
  • Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570)
  • ABC Szczepienia Ochronne. Praktyczny poradnik dla rodziców dzieci do 2. roku życia: https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/04/ABC-Szczepienia-ochronne-1.pdf

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA