Szczepienia noworodka - na co zaszczepić niemowlę?

Szczepienia noworodka – już w pierwszej dobie życia maluch przyjmuje kilka zastrzyków. Pierwsze szczepienie noworodka zabezpieczać ma przed przewlekłą postacią wirusowego zapalenia wątroby typu B a także przed gruźlicą (gruźliczym zapaleniem mózgu). Szczepienie noworodka w szpitalu w ciągu 24 godzin od urodzenia jest obowiązkowe, więc pytanie „na co szczepić noworodka” staje się bezcelowe – rodzice i tak nie mają wyboru, chyba że zdecydują się „porwać” malucha ze szpitala, co jednak może skutkować ograniczeniem im praw rodzicielskich.

Szczepienie noworodka w szpitalu

Pierwsze szczepienie noworodka odbywa się w szpitalu. W ciągu pierwszych 24 godzin życia maluch otrzymuje antygeny wirusowego zapalenia wątroby typu B (WZW B) oraz gruźlicy. Dodatkowo pielęgniarka podaje zastrzyk z witaminą K. Konieczność przeprowadzenia szczepienia noworodka tuż po opuszczeniu łona matki jest warunkowana kilkoma czynnikami. W ostatnich tygodniach ciąży układ odpornościowy dziecka zostaje wyposażony przez matkę w przeciwciała mające chronić przed groźnymi chorobami zakaźnymi. Po pierwsze jednak, tego typu odporność nie jest zbyt duża, ani trwała.

Po drugie, nie nabywają jej w wystarczającym stopniu (albo wcale) wcześniaki. Po trzecie, układ odpornościowy matki nie zabezpieczy dziecka, jeśli sam nie byłby w stanie poradzić sobie z potencjalnym zachorowaniem. Dlatego właśnie szczepienia noworodka są nieodzowne, podobnie jak trwające od 2. do 18. miesiąca życia szczepienia niemowląt przeciw kolejnym chorobom – w sumie jedenastu, jeśli mielibyśmy się ograniczać jedynie do pakietu obowiązkowego.

Zobacz: Kalendarz szczepień - obowiązkowych i zalecanych

Szczepionka na gruźlicę u noworodka

Pakiet szczepień dla noworodka obejmuje, tak jak powiedzieliśmy, zabezpieczenie przed WZW B oraz gruźlicą. Szczepionka na gruźlicę u noworodka to już kanon. Stosowana od 1921 roku (w Polsce od 1926 r.), szacuje się, że przyjęta została w tym czasie przez 3 miliardy ludzi na całym świecie. Zabezpiecza przed najcięższymi, śmiertelnymi postaciami gruźlicy, czyli gruźliczym zapaleniem mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, co do czego nie ma żadnych wątpliwości. Mocno natomiast została nadwątlona wiara w to, że szczepionka na gruźlicę u noworodka będzie skutecznie chronić przed typową, płucną odmianą choroby.

Co ważne, przed szczepieniem noworodka, lekarz przeprowadza badanie kwalifikacyjne. Podanie szczepionki na gruźlicę u noworodka mogłoby stanowić zagrożenie w przypadku dziecka o obniżonej odporności, lub urodzonego przez matkę chorą na gruźlicę. Szczepionka na gruźlicę u noworodka zawiera bowiem osłabione, ale żywe bakterie (stosuje się prątki bydlęce).

Mimo, iż efekt działania nie jest dożywotni, szczepienia noworodka w pierwszej dobie życia są jedynymi obowiązkowymi szczepieniami na gruźlicę. Dawniej zabezpieczenie to podawano większą ilość razy, od ponad 10 lat stosuje się jednak tylko jedną dawkę.

Szczepienia noworodka – wirusowe zapalenie wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby typu B jest wywoływane przez wyjątkowo zakaźny wirus HBV. Po wniknięciu do organizmu, prowadzi on do uszkodzenia wątroby. Za szczególnie niebezpieczną uznaje się postać przewlekłą WZW B, która mimo braku początkowych objawów, z czasem prowadzi do marskości i nowotworów wątroby. U noworodków ryzyko, iż ewentualne zakażenie wirusem HBV przekształci się w przewlekłe WZW B, wynosi aż 90 procent. Dlatego już w pierwszej dobie życia nakazuje się szczepienia noworodka również przeciw tej właśnie chorobie. Zwłaszcza, że wirus HBV może być przenoszony w czasie porodu z matki na dziecko.

Na zakażenie naraża zarówno bezpośredni jak i pośredni (np. poprzez źle wysterylizowane igły i narzędzia chirurgiczne) kontakt z krwią i płynami ustrojowymi osoby będącej nosicielem HBV.

W Polsce do szczepienia noworodka a także późniejszego szczepienia niemowlaka przeciw WZW B (w sumie przyjmuje się 3 dawki – 1. dnia, w 2. oraz w 7. miesiącu życia), używa się szczepionek rekombinowanych II generacji, zawierających oczyszczony białkowy antygen HBsAg.

Czytaj: Szczepienia obowiązkowe - w Polsce i za granicą

Objawy poszczepienne u niemowlaka

Niepożądane odczyny może wywołać w szczególności szczepionka na gruźlicę u noworodka. U części dzieci obserwuje się wrzodzenie oraz powiększenie węzłów chłonnych. W pojedynczych przypadkach stwierdzono jednak zakażenie prątkami gruźlicy czy wywołane przez nie zapalenie kości – dotyczyło to dzieci z obniżoną odpornością. Fakt ten powinien przypominać, jak istotna jest rola lekarza oceniającego stan zdrowia noworodka przed podaniem szczepionki.

Jeśli chodzi o drugie szczepienie noworodka – przeciw WZW B, należy się spodziewać takich reakcji jak ból w miejscu wkłucia i niezbyt wysoka gorączka, ból brzucha i wymioty. Zdecydowanie rzadziej pojawiają się bóle głowy, rozdrażnienie, senność. Możliwe są też: wysypka, pleśniawki, łupież oraz bóle mięśni i stawów. Rodziców nie powinny natomiast martwić mity na temat substancji konserwującej o nazwie tiomersal, zawartej rzekomo w szczepionkach na WZW B. Współcześnie stosowane preparaty nie mają tiomersalu w swoim składzie.