Układ krwionośny (krążenia)

Dostarczanie tlenu i pozostałych składników odżywczych do komórek całego ciała, a także usuwanie z nich dwutlenku węgla i innych zbędnych produktów metabolizmu jest zadaniem złożonego układu sercowo-naczyniowego. Przy współpracy z układa

Dostarczanie tlenu i pozostałych składników odżywczych do komórek całego ciała, a także usuwanie z nich dwutlenku węgla i innych zbędnych produktów metabolizmu jest zadaniem złożonego układu sercowo-naczyniowego. Przy współpracy z układami: nerwowym i limfatycznym, układ krwionośny przenika do niemal wszystkich zakątków naszego organizmu.


Można powiedzieć, że strukturalnie układ krwionośny jest zamkniętą siecią naczyń, w których krąży krew wprawiana w obieg dzięki funkcjonowaniu pompy (czyli serca). Wyróżnia się zasadniczo dwa typy naczyń krwionośnych:
• tętnice, którymi płynie krew od serca do obwodów; mają specjalną budowę ścian, dzięki czemu są w stanie wytrzymać nacisk krwi wyrzucanej z serca pod dużym ciśnieniem;
• żyły, którymi krew wraca do serca z obwodów; w nich krew płynie powoli, a jej cofaniu się zapobiegają występujące w nich zastawki.

Zobacz wideo: Kto jest narażony na choroby układu krążenia?

Serce to bardzo silny mięśniowy narząd rozmiarami przypominający zaciśniętą pięść. Leży nieznacznie w lewo od środka klatki piersiowej, pomiędzy płucami, zawieszone na wielkich naczyniach krwionośnych.

Podzielone jest na cztery części: dwa przedsionki (prawy i lewy) i dwie komory (prawą i lewą). Można wyróżnić dwie funkcjonalne części serca: prawą (prawa komora i prawy przedsionek), przez którą przepływa krew pozbawiona tlenu, która tłoczona jest do obiegu płucnego; oraz lewą (lewa komora i lewy przedsionek), gdzie przepływa krew natleniona, która dalej pompowana jest do naczyń dużego obiegu. Krew z prawej części serca (odtleniona) nigdy nie miesza się z krwią z lewej części (natlenioną), co pozwala na maksymalne jej wykorzystanie jako nośnika tlenu.

  • Przedsionek prawy stanowi ujście dwóch największych żył głównych: górnej i dolnej. Tuż obok widoczne jest ujście zatoki wieńcowej serca zamykane zastawką. Prawy przedsionek stanowi końcowy punkt dużego obiegu krwionośnego i gromadzi odtlenioną krew spływającą z całego ciała.

 

  • Prawa komora oddzielona jest od prawego przedsionka zastawką trójdzielną. Stanowi początek obiegu płucnego – odbiera krew z przedsionka i pompuje ją do pnia płucnego (tętnicy płucnej). Podczas skurczu komory krew jest wypychana do małego obiegu, a jej cofaniu się zapobiega zastawka pnia płucnego obecna tuż przy ujściu z komory.

 

  • Przedsionek lewy – jest miejscem ujścia czterech żył płucnych, którymi do serca wpływa krew natleniona wracająca z płuc. Stanowi końcowy punkt obiegu płucnego. W dolnej ścianie przedsionka znajduje się ujście przedsionkowo – komorowe lewe zaopatrzone w zastawkę dwudzielną, dzięki której podczas skurczu komory krew nie wraca do przedsionka.

 

  • Lewa komora jest dłuższa i ma znacznie grubszą ścianę niż komora prawa. Zawdzięcza to strunom ścięgnistym przymocowanym do silnie rozwiniętej warstwy mięśniowej, dzięki której lewa komora może z dużą siłą pompować krew do wychodzącej z niej tętnicy głównej (aorty). Stanowi ona początek dużego obiegu krwionośnego, jej rolą jest wyrzucenie natlenionej krwi z tak dużym ciśnieniem, aby było w stanie dotrzeć do wszystkich komórek ciała. Zastawka aorty w ścianie lewej komory zabezpiecza przed cofaniem się krwi.


Przedsionki oddzielone są od siebie przegrodą międzyprzedsionkową, natomiast komory – przegrodą międzykomorową. Taki wewnętrzny podział uwidacznia się na zewnętrznej powierzchni serca bruzdami – okrężną i podłużną. W bruzdach biegną naczynia wieńcowe, które są swoistym układem zaopatrującym mięsień sercowy w tlen i substancje odżywcze. Zaburzenie funkcjonowania tych naczyń stanowi podłoże do rozwoju choroby wieńcowej.


W ścianach oddzielających przedsionki i komory prawej czy lewej części serca znajdują się duże zastawki zapobiegające cofaniu się krwi i umożliwiające jej jednokierunkowy przepływ przez serce. Ujście przedsionkowo – komorowe prawe opatrzone jest zastawką trójdzielną, czyli składającą się z trzech cienkich płatków. Analogicznie ujście przedsionkowo – komorowe lewe zamykane jest w zastawką dwudzielną.


Obiegi krwionośne

Sieć naczyń krwionośnych podzielona jest funkcjonalnie na dwa obiegi: duży (obwodowy) i mały (płucny). Zadaniem dużego obiegu jest dostarczenie wraz z krwią tlenu do komórek całego organizmu i odebranie z nich dwutlenku węgla. Przeznaczeniem obiegu płucnego jest natlenowanie krwi powracającej z dużego obiegu dzięki wymianie gazowej zachodzącej w płucach, a także pozbycie się z krwi dwutlenku węgla, poprzez przekazanie go do wydychanego powietrza.

Duży obieg (obwodowy)
Ma za zadanie dostarczenie natlenionej krwi do najmniejszych naczyń włosowatych całego organizmu, co gwarantuje dostarczenie do komórek tlenu i innych substancji odżywczych, a odebranie szkodliwego dwutlenku węgla i pozostałych produktów metabolizmu. Za początek dużego obiegu krwionośnego uznaje się lewą komorę serca, która pompuje natlenioną krew do tętnicy głównej (aorty). Ta rozgałęzia się na coraz mniejsze tętnice i tętniczki, aż w końcu na tętnicze naczynia włosowate. Te przenikają tkanki całego organizmu, a przez ich niezwykle cienkie ściany dochodzi do wymiany niezbędnych substancji między komórkami a krwią. Krew odbiera nie tylko CO2 i zbędne produkty metaboliczne, które powinny zostać wydalone z organizmu, ale transportuje także ciałka układu odpornościowego, hormony i inne substancje regulatorowe. Odtleniona krew zbierana jest w żylnych naczyniach włosowatych, które łączą się tworząc większe żyły. Te zbierają się w duże naczynia żylne i ostatecznie krew w nich płynąca wpada dwiema głównymi żyłami (górną i dolną) do prawego przedsionka uważanego za ostatnią część obwodowego obiegu krwionośnego.


Mały obieg (płucny)
Jego funkcją jest natlenienie krwi spływającej z całego ciała organizmu poprzez przepompowanie jej przez naczynia włosowate pęcherzyków płucnych. Mały obieg krwionośny rozpoczyna się w prawej komorze, która podczas skurczu wyrzuca krew w niej nagromadzoną do tętnicy płucnej (pnia płucnego). Tętnica płucna rozgałęzia się na coraz mniejsze tętniczki, a następnie na tętnicze naczynia włosowate oplatające pęcherzyki płucne. Dzięki ich niezwykle cienkim ściankom powietrze wdychane do płuc dostarcza tlen do czerwonych krwinek, a odbiera dwutlenek węgla, który potem jest usuwany z organizmu z wydychanym powietrzem. Utleniona krew zbiera się w żylnych naczyniach włosowatych, które potem łączą się w większe żyły, by czterema (czasami trzema) żyłami płucnymi wpaść do lewego przedsionka. Tu kończy się mały obieg krwionośny. Krew z lewego przedsionka podczas jego skurczu jest przesuwana do lewej komory skąd wędruje na duży obieg. Warto zwrócić uwagę, że w obiegu płucnym natleniona krew krąży w naczyniach żylnych, a odtleniona – w tętniczych. Jest to układ dokładnie przeciwny do tego, jaki występuje w obiegu obwodowym.

 


Budowa naczyń krwionośnych


Naczynia krwionośne tętnicze i żylne, w związku z tym, że transportują krew o nieco odmiennych właściwościach, muszą być w odpowiedni sposób do tego przygotowane. Budowa tych dwóch typów naczyń różni się od siebie przede wszystkim obecnością grubszej warstwy mięśniowej w ścianie tętnic, dodatkową warstwą zbudowaną z tkanek: sprężystej i łącznej oraz obecnością zastawek w żyłach.
 


Tętnice prowadzą krew od serca w kierunku narządów i tkanek. Zasadniczo wszystkie naczynia tętnicze transportują krew utlenowaną, wyjątkiem jest tu obieg mały, gdzie ten rodzaj krwi płynie w naczyniach żylnych. Grube ściany tętnic oraz warstwy: sprężysta i mięśniowa, dzięki swojej budowie są w stanie oprzeć się wysokiemu ciśnieniu podczas skurczu serca. Ciśnienie to podlega cyklicznym zmianom i wynosi około 120 mm Hg podczas skurczu komór (tzw. ciśnienie skurczowe) i około 80 mm Hg w momencie ich rozkurczu (ciśnienie rozkurczowe). Ze względu na obecność owych skoków ciśnienia, krew w nich płynie „skokowo”, co wyczuwalne jest jako tętno.


Największym naczyniem tętniczym jest aorta (tętnica główna) o średnicy około 25 mm. Ma ona zdolność transportu krwi z prędkością nawet do 40 cm na sekundę (czyli prawie 1,5 km/h!!!). Większość innych tętnic ma średnicę od 4 do 7 mm i ściany grubości około 1 mm.
 


Żyły są znacznie bardziej giętkie i kruche od tętnic, ze względu na fakt, że ich ściany są znacznie cieńsze. Krew w naczyniach żylnych płynie pod stosunkowo małym ciśnieniem, więc jej przepływ jest powolny i bardziej płynny. Wiele dużych żył, szczególnie tych występujących w kończynach dolnych, posiada zastawki utworzone z płatków śródbłonka. Zapobiegają one cofaniu się krwi w kierunku zgodnym z przepływem grawitacyjnym. Działanie zastawek jest wspomagane przez leżące wokół żył mięśnie, kurczące się podczas ruchów.



Naczynia włosowate (kapilary, włośniczki) są swoistymi łącznikami między tętnicami a żyłami. Typowe naczynie włosowate ma długość 1 mm lub mniejszą i średnicę około 0,01 mm, która jest tylko nieznacznie szersza od średnicy czerwonej krwinki (która równa się 0,007 mm). Włośniczki wnikają do tkanek, tworząc tam tzw. łożysko kapilarne będące obszarem, w którym zachodzi wymiana substancji między krwią a komórkami. Bardzo cienkie ściany naczyń włosowatych, zbudowanych z pojedynczej warstwy śródbłonka, umożliwiają swobodne przenikanie związków chemicznych.

Czytaj też: PDW (morfologia krwi) - interpretacja wyniku i norma badania

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA