Układ limfatyczny (chłonny)

Naczynia krwionośne nie są w stanie dostarczyć substancji odżywczych do wszystkich komórek ciała i tę właśnie funkcję przejął układ limfatyczny, nazywany też układem chłonnym. Jest on częścią układu krążenia, jednak różni się od n

Naczynia krwionośne nie są w stanie dostarczyć substancji odżywczych do wszystkich komórek ciała i tę właśnie funkcję przejął układ limfatyczny, nazywany też układem chłonnym. Jest on częścią układu krążenia, jednak różni się od niego tym, że nie ma zamkniętego układu naczyń, ale swój początek ma w przestrzeniach międzykomórkowych, skąd cienkościenne naczynia limfatyczne zbierają płyn tkankowy i przekazują go dalej.

Drobne naczynia limfatyczne łączą się w większe, które po przejściu przez węzły chłonne odprowadzają zebrany płyn (tzw. limfę) do pni chłonnych, które mają swoje ujście w głównych naczyniach chłonnych, którymi są przewód piersiowy i przewód chłonny prawy.
Przewód chłonny prawy zbiera limfę (zwaną również chłonką) z prawej górnej części ciała, natomiast przewód piersiowy gromadzi limfę z górnej lewej i całej dolnej części ciała. Oba te naczynia wpadają do dużych żył w pobliżu serca.

Limfa nie krąży w zamkniętym układzie naczyń, stąd określa się, że układ limfatyczny jest układem otwartym. Ściany naczyń chłonnych budową przypominają żyły, jednak ich wygląd zewnętrzny różni się nieco ze względu na występowanie rozszerzeń i zwężeń, co bardzo przypomina paciorki. W miejscach zwężeń znajdują się (podobnie jak w żyłach) zastawki zapobiegające cofaniu się chłonki, jednak jest ich więcej, przez co rozmieszczone są gęściej.


Drugą ważną funkcją układu chłonnego jest ochrona organizmu przed obcymi lub szkodliwymi ciałami. Limfa, płynąc przez węzły chłonne, zabiera z nich limfocyty (białe krwinki), a pozbywa się niepotrzebnych substancji, które zebrała w przestrzeniach międzykomórkowych.


Poza naczyniami w skład układu limfatycznego wchodzą również inne struktury: węzły chłonne, grudki, migdałki, grasica i śledziona.


Węzły chłonne to zgrupowania tkanki łącznej siateczkowatej o średnicy mieszczącej się w zakresie od 2 do 30 mm. Zrąb węzła utworzony jest z beleczek łącznotkankowych, a w przestrzeniach przez nie utworzonych znajdują się limfocyty zabierane przez limfę. Węzły chłonne produkują komórki odpornościowe oraz są ich siedliskiem. Głównym zadaniem węzłów jest wychwytywanie z limfy bakterii i substancji toksycznych, które zostają w nich sfagocytowane przez obecne w nich komórki układu odpornościowego o właściwościach żernych. Ogólnie można powiedzieć, że węzły chłonne są barierą ochronną organizmu i filtrują chłonkę jeszcze zanim ta połączy się z krwią. Limfa wpływa do węzła chłonnego przez kilka mniejszych naczyń chłonnych, a jedno większe naczynie limfatyczne odprowadza je z węzła.


Grudki chłonne to skupienia limfocytów umieszczone w okach tkanki siateczkowatej. Ich nagromadzenie można znaleźć w obwodowej części węzła chłonnego, gdzie wchodzą w skład jego kory. Wnętrze pojedynczych grudek limfatycznych wypełniają skupiska limfoblastów, czyli dojrzewających limfocytów. Grudki chłonne często występują również rozsiane w innych tkankach, i tak błona śluzowa jelita cienkiego jest szczególnie bogata pod tym względem. Grudki chłonne w ścianie jelita noszą nazwę mieszków i swoją budową przypominają grudki chłonne w węzłach.


Migdałki to niewielkie skupienia tkanki limfatycznej w części nosowo-gardłowej. Wyróżniamy tu:
- migdałki gardłowe – pojedyncza struktura w tylnej części jamy nosowej; jej główną funkcją jest filtrowanie wpływającego do gardła powietrza i niszczenie zawartych w nim drobnoustrojów;
- migdałki podniebienne – para migdałków leżących w tylnej części jamy ustnej po obu stronach gardła, pomaga w niszczeniu drobnoustrojów we wdychanym powietrzu;
- migdałek językowy – leży u nasady języka, pełni podobną funkcję jak migdałki podniebienne.


Grasica – to niewielki narząd, który stopniowo zanika wraz z wiekiem. W wieku młodocianym osiąga swoją największą masę (około 25 – 30 g) i od tego momentu zaczyna stopniowo zanikać. Grasica położona jest w klatce piersiowej za mostkiem w śródpiersiu. W obrazie mikroskopowym w grasicy można zauważyć zraziki, które porozdzielane są tkanką łączną. Natomiast każdy zrazik składa się z części korowej i rdzeniowej. Grasica jest pierwotnym narządem limfatycznym, który kontroluje rozwój węzłów chłonnych i śledziony w okresie zarodkowym i dojrzewania. Odbywa się w niej produkcja i dystrybucja limfocytów. Głównymi schorzeniami grasicy są przerosty oraz jej nowotwory (tzw. grasiczaki).


Śledziona – jest największym narządem limfatycznym. To niewielki organ barwy ciemnoczerwonej, o nieregularnym kształcie i masie około 150 g. Śledziona leży w lewym podżebrzu, między IX a XI żebrem. Wygląd śledziony jest determinowany przez sąsiadujące z nią narządy: przeponę, żołądek, nerki i okrężnicę. W miąższu śledziony podzielonym na nieregularne zraziki wyróżnia się grudki śledzionowe, które są właściwym miejscem rozmnażania limfocytów. Im mniej dojrzałe limfocyty, tym bliżej leżą środka takiej grudki. W miazdze śledziony znajdują się również erytrocyty w różnych stadiach rozpadu. Jak widać w śledzionie odbywają się dwa przeciwstawne procesy związane z krwinkami – z jednej strony powstawanie i dojrzewanie nowych limfocytów, a z drugiej rozpad starych krwinek.
W pewnych warunkach fizjologicznych część krwi zostaje wyłączona z krwioobiegu i magazynowana w różnych narządach, m. in. właśnie w śledzionie. W chwilach dużego zapotrzebowania śledziona kurczy się, wyrzucając ją do naczyń, co czasami jest odczuwalne jako kłujący ból w lewym podżebrzu.


Chłonka (limfa) – to lekko żółtawy płyn, o składzie podobnym do osocza krwi. Od krwi różni się brakiem erytrocytów i znacznie większą zawartością limfocytów (w ilości od 2000 do 20 000 w 1 mm3). Podobnie jak osocze zawiera fibrynogen, dzięki któremu może krzepnąć.
Limfa bierze swój początek w przestrzeniach międzykomórkowych jako płyn tkankowy, powstający z produktów metabolizmu komórek i z przesączu płynu przez ściany włosowatych naczyń krwionośnych. Płyn tkankowy dociera do poszczególnych komórek i jest przekaźnikiem szeregu substancji pomiędzy nimi a krwią. Dzięki niemu takie związki jak: woda z rozpuszczonymi solami mineralnymi, tlen, składniki odżywcze, hormony czy komórki odpornościowe przenikają z krwi do komórek, co pozwala na stałe odżywianie, ochronę i regulację funkcjonowania całego organizmu. Z kolei transport w drugą stronę (z komórek do krwi) azotowych produktów metabolizmu i dwutlenku węgla oczyszcza organizm ze zbędnych substancji chemicznych, co z kolei ma znaczny wpływ na utrzymanie równowagi wewnątrzustrojowej (tzw. homeostazy).
 

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA