Układ oddechowy człowieka - budowa i funkcje

Starszy niż rok
Głównym zadaniem układu oddechowego jest zaopatrzenie wszystkich komórek organizmu w tlen, niezbędny im do funkcjonowania, oraz usuwanie niepotrzebnego komórkom (i potencjalnie szkodliwego) dwutlenku węgla będącego produktem ich metabolizmu.
 

Układ oddechowy tworzą drogi transportujące powietrze (drogi oddechowe) oraz właściwy narząd wymiany gazowej, czyli płuca. Powietrze z zewnątrz jest zasysane i kierowane poprzez system rurowatych narządów oddechowych o coraz mniejszej średnicy do pęcherzyków płucnych (budujących płaty płuc). Tam w ścisłej współpracy z układem krążenia dochodzi do wymiany gazowej.

Sprawdź: Czy naprawdę umiesz oddychać?

Nozdrza i jama nosowa

Powietrze wnika do układu oddechowego prze nozdrza (niekiedy przez jamę ustną) i przechodzi do górnych dróg oddechowych, które obejmują jamę nosową i gardło. Przegroda nosa dzieli jamę nosową pionowo na połowy. Jama nosowa posiada bezpośredni kontakt z zatokami przynosowymi: szczękowymi, czołowymi, sitowymi i klinowymi, a zapalenie tych zatok jest częstym i nieprzyjemnym schorzeniem.

Jama nosowa pełni kilka istotnych funkcji, z których najważniejszymi są percepcja zapachów i odpowiednie przygotowanie powietrza zanim dotrze ono do dalszych odcinków układu oddechowego. Leżąca w górnej części jamy nosowej okolica węchowa, w której występują zakończenia nerwów węchowych, jest szczególnie czułą strefą odpowiedzialną za odbieranie i rozróżnianie związków chemicznych zawartych w otaczającym powietrzu i pokarmach. Zaburzenie funkcjonowania tej strefy powoduje zaburzenia w odbieraniu smaków. Drugim ważnym obszarem jest okolica oddechowa, stanowiąca pozostałą cześć jamy nosowej. Przez nią wdychane powietrze przechodzi do dalszych odcinków układu. Zanim jednak tam trafi, w jamie nosowej jest ogrzewane i nasycane parą wodną (nawilżane), a dzięki obecności wilgotnej błony śluzowej – także oczyszczane z kurzu i zanieczyszczeń. Następnie powietrze z jamy nosowej kierowane jest do gardła, stanowiącego część wspólną układów: pokarmowego i oddechowego. Gardło z wyglądu przypomina krótką, lejkowatą rurę biegnącą wzdłuż szyi. Część nosowa gardła prowadzi wyłącznie powietrze, jednak już część ustna i krtaniowa są częściami wspólnymi obu układów i stanowią drogę zarówno dla pokarmów i płynów, jak i dla powietrza.

Krtań i tchawica

Następną strukturą w drodze oddechowej jest krtań, która łączy gardło z tchawicą. Znajdują się w niej fałdy głosowe oraz nagłośnia – ruchoma klapka zbudowana z chrząstki, która podczas połykania blokuje wejście do tchawicy, chroniąc przed przesuwaniem się pokarmu i płynów do dróg oddechowych.

Tchawica stanowi sprężystą, spłaszczoną od tyłu rurę długości około 12 cm, zbudowaną z drobnych chrząstek o kształcie podkowy. Taka budowa utrzymuje drożność tchawicy oraz przeciwdziała naciskowi ze strony otaczających narządów. Wnętrze krtani i tchawicy stale nawilżane jest wydzieliną gruczołów, co zapobiega wysychaniu tych struktur. U dołu tchawica dzieli się pod katem prostym na dwa przewody: ostrzela główne. Mają one budowę zbliżoną do tchawicy, przy czym prawe jest grubsze i dwukrotnie krótsze od lewego. Wnikają one w głąb płuc, gdzie rozgałęziają się na mniejsze oskrzela płatowe prowadzące do poszczególnych płatów płuc. Te z kolei dzielą się na segmenty oskrzelowo – płucne, do których dochodzą oskrzela segmentowe, które rozgałęziają się coraz bardziej. Najmniejsze z nich pozbawione są chrząstek i określane jako oskrzeliki oddechowe, a ich ściany tworząc uwypuklenia budują pęcherzyki płucne, będące właściwymi strukturami, w których zachodzi wymiana gazowa. Ściany pęcherzyków płucnych są bardzo cienkie, gdyż zbudowane są z jednowarstwowego nabłonka płaskiego, co umożliwia efektywną wymianę substancji między nimi a oplatającymi je sieciami włosowatych naczyń krwionośnych.

Płuca

Opłucna – jest to rodzaj podwójnej błony w kształcie torebki otaczającej każde płuco osobno. Opłucna dzieli się na opłucną ścienną (błona od strony zewnętrznej, kontaktująca się z innymi narządami) i opłucną płucną (błona od wewnątrz, bezpośrednio stykająca się z płucami). Pomiędzy nimi występuje jama opłucnej, do której wydzielany jest surowiczy płyn umożliwiający płynny ruch ślizgowy błon względem siebie podczas oddychania. Dodatkowo taki mechanizm pełni funkcję amortyzującą, chroniąc płuca przed uszkodzeniem.

Przepona – kopułowaty mięsień oddzielający klatkę piersiową od jamy brzusznej. Wraz z żebrami i innymi mięśniami oddechowymi (mięśnie międzyżebrowe) bierze aktywny udział w wentylacji organizmu poprzez mechanizm wdechów i wydechów. Kurczenie się mięśni przepony powoduje jej spłaszczenie, co prowadzi do zwiększenia objętości klatki piersiowej, zmniejszenia ciśnienia w jej wnętrzu i nabranie powietrza do płuc. Rozkurcz tych samych mięśni powoduje powrót przepony do jej pierwotnego stożkowatego kształtu, co skutkuje wypychaniem powietrza z płuc i wydechem.

Wentylacja płuc – podczas wdechu przepona i mięśnie oddechowe (mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne) kurczą się, co powoduje spłaszczenie przepony i zwiększenie rozmiarów klatki piersiowej, następnie skutkuje to zmniejszeniem ciśnienia w jej wnętrzu i nabranie powietrza do płuc. Rozkurcz tych samych mięśni powoduje powrót przepony do jej pierwotnego stożkowatego kształtu, co skutkuje wypychaniem powietrza z płuc i wydechem. W czasie wydechu głębokiego dochodzi do skurczu mięśni wydechowych, czyli: mięśni brzucha, mięśni międzyżebrowych wewnętrznych, mięśnia najszerszego grzbietu i innych mniejszych.

Czytaj też:

Oceń artykuł

(liczba ocen 16)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA