Układ wydalniczy (moczowy)

Starszy niż rok
Nie wszystkie substancje dostarczane do organizmu są mu potrzebne, a niektóre mogą stać się dla niego szkodliwe. Wydalanie (ekskrecja) to proces polegający na usuwaniu z organizmu zbędnych, w tym również toksycznych, produktów metabolizmu (głó

Nie wszystkie substancje dostarczane do organizmu są mu potrzebne, a niektóre mogą stać się dla niego szkodliwe. Wydalanie (ekskrecja) to proces polegający na usuwaniu z organizmu zbędnych, w tym również toksycznych, produktów metabolizmu (głównie związków azotowych). Związki te powstają przede wszystkim w czasie przemian białek i kwasów nukleinowych spożywanych z pokarmami i mogą stać się toksyczne, jeśli nie zostaną w porę usunięte z organizmu. Jednak funkcja układu wydalniczego na tym się nie kończy. Jest on również odpowiedzialny za regulację objętości i składu płynów ustrojowych oraz usuwanie z organizmu nadmiaru wody.


W skład układu wydalniczego wchodzą właściwe narządy produkujące mocz, czyli nerki, oraz drogi gromadzące i wyprowadzające go.


Nerki (prawa i lewa) to ciemnoczerwone struktury przypominające kształtem ziarna fasoli, o rozmiarach około 11 cm x 5 cm x 3 cm. Leżą na tylnej ścianie jamy brzusznej po obu stronach kręgosłupa na wysokości ostatnich kręgów piersiowych i pierwszych kręgów lędźwiowych, czyli tuż nad talią, nieco ku tyłowi, pod przeponą. Prawa nerka leży nieco niżej niż lewa. Podstawową jednostką budującą nerkę jest nefron, czyli jednostka filtrująca, która usuwa z krwi zbędne, niepotrzebne substancje i nadmiar wody. W jednej nerce znajduje się około 1,5 miliona pojedynczych nefronów, które budują całą strukturę nerki. Najbardziej zewnętrznie leży kora nerki wypełniona węzłami naczyń włosowatych (tzw. kłębuszkami nerkowymi) oraz ich torebkami. Wewnętrznie w stosunku do niej znajduje się rdzeń nerki, zawierający naczynia włosowate i kanaliki wytwarzające mocz. Centralna część, wstępnie zbierająca mocz, nazwana została miedniczką nerkową.


Każdy nefron składa się z torebki kłębuszka, w której znajduje się sieć włosowatych naczyń krwionośnych, oraz z kanalika, który dalej uchodzi do kanalika zbiorczego. Kanalik nerkowy rozpoczyna się kanalikiem krętym bliższym zagłębiającym się w rdzeń nerki. W swojej dalszej części kanalik przechodząc przez korę nerki zakręca i w ten sposób tworzy strukturę zwaną pętlą Henlego, by następnie powrócić do rdzenia jako kanalik kręty dalszy. Ten z kolei ma ujście w kanaliku zbiorczym.


Naczynie krwionośne doprowadzające krew do nerki (tętnica nerkowa) rozgałęzia się na coraz mniejsze naczynka, które następnie przechodzą w sieć naczyń włosowatych i tętniczką doprowadzającą wnikają do torebki kłębuszka (zwanej też torebką Bowmana). Tam dochodzi do procesu zwanego filtracją, gdzie większość objętości krwi przenika przez ściany naczyń do nefronu. Zgromadzony tam przesącz nazywany jest moczem pierwotnym. Rozpoczyna on swoją wędrówkę przez kanalik nerkowy, gdzie po drodze usuwane są z niego wszystkie potrzebne organizmowi substancje, natomiast to, co pozostaje jest kierowane do kanalików zbiorczych i dalej do dróg wyprowadzających mocz.


Od każdej nerki biegną przewody łączące je z pęcherzem moczowym, czyli moczowody. Długość moczowodów może być różna, waha się w przedziale od 28 do 34 cm. Mocz przechodzi z miedniczki nerkowej do pęcherza częściowo pod wpływem ciśnienia i siły grawitacyjnej, jednak przede wszystkim dzięki ruchom perystaltycznym samych moczowodów. Ściana moczowodu zbudowana jest głównie z mięśni, dzięki czemu mogą powstawać w nich skurcze, co pozwala na transport wytworzonego moczu z nerek do pęcherza moczowego. Moczowody przebijają ścianę pęcherza skośnie tworząc ujście zamknięte fałdem błony śluzowej, który działa jak zastawka i uniemożliwia cofanie się moczu z pęcherza z powrotem do przewodów. Moczowody są bardzo unerwione (także we włókna bólowe), co powoduje, że wszelkie bodźce zakłócające ich pracę są szybko odczuwalne. Właśnie jeden z najsilniejszych i najtrudniejszych do zniesienia bólów jest wywołany przez zablokowanie moczowodu (tzw. kolka nerkowa), np. przez kamień nerkowy, który powoduje silne natężenie fali perystaltycznej moczowodu w miejscu jego zatkania.


Pęcherz moczowy to worek mięśniowy położony za spojeniem łonowym służący jako okresowy zbiornik moczu. W zależności od stanu wypełnienia ma różny kształt i rozmiar, samo jego położenie w jamie brzusznej również może się nieznacznie zmieniać. W stanie opróżnionym ma wielkość małej cytryny i przypomina pusty balon, jednak w miarę napełniania stopniowo przybiera kształt kulisty, a następnie gruszkowaty. Poprzez znaczną plastyczność przede wszystkim mięśni gładkich ściany pęcherza, może on zmieniać swoją pojemność jednocześnie bez istotnego wzrostu ciśnienia wewnątrz. Przeciętna pojemność wynosi 700 cm3. Umiejętność kontroli gromadzenia moczu w pęcherzu nazywa się trzymaniem moczu. Potrzeba opróżnienia pęcherza pojawia się zwykle kiedy napełni się on do około 150 – 250 ml. Wartość powyżej 400 ml jest trudna do utrzymania.


U podstawy pęcherza znajduje się mięsień zwieracz pęcherza, który pozostaje stale napięty, nie pozwalając na odpływ moczu z pęcherza. Nieco niżej w stosunku do niego znajduje się mięsień zwieracz cewki zbudowany z mięśni poprzecznie prążkowanych, przez co jest zależny od naszej woli.


Cewka moczowa
Ostatnim odcinkiem dróg moczowych jest cewka moczowa. Jej budowa różni się znacznie u obu płci, co związane jest z odmienną morfologią układu płciowego u kobiet i mężczyzn.
Cewka moczowa żeńska to krótki (długości 3 - 5 cm) szeroki przewód, który rozpoczyna się ujściem wewnętrznym w pęcherzu moczowym, a kończy ujściem zewnętrznym w przedsionku pochwy. U kobiet cewka moczowa służy tylko do wyprowadzania moczu z pęcherza moczowego.
Cewka moczowa męska jest częścią wspólną dla układów: moczowego i rozrodczego – wyprowadzają zarówno mocz, jak i nasienie. Długość cewki męskiej jest znacznie dłuższa niż u kobiet i waha się w przedziale od 17,5 do 20 cm, przy czym zwiększa się przy wzwodzie prącia. Rozpoczyna się w ujściu pęcherza moczowego, przebiega przez gruczoł krokowy i wzdłuż prącia, a kończy ujściem zewnętrznym na żołędzi.

Czytaj też:

Oceń artykuł

(liczba ocen 15)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA