Uwaga na wstrząs!


 
Starszy niż rok
Wstrząs anafilaktyczny to, według definicji, ciężka, gwałtownie przebiegająca reakcja anafilaktyczna, która prowadzi do zagrażającego życiu spadku ciśnienia tętniczego. Problem rozpoznawania i leczenia anafilaksji był głównym tematem konferencji z cyklu "Lek bezpieczny", zorganizowanej przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Reakcja anafilaktyczna może zostać wywołana ukąszeniem owadów oraz reakcjami alergicznymi wywołanymi przez różne czynniki zewnętrzne, w tym również leki. Zdrowy człowiek znosi bez szwanku użądlenie nawet kilkunastu pszczół. Zdarzają się jednak ludzie reagujący dramatycznie na użądlenie pojedynczego owada. Ta bardzo stara przypadłość ludzkości jest udziałem tylko nielicznych.

Także dzisiaj niektórzy spośród nas reagują gwałtownie zaczerwienieniem skóry i obrzękiem, poczuciem duszności, zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami i bólami brzucha, spadkiem ciśnienia tętniczego i utratą świadomości, a nawet umierają w podobnych okolicznościach. Nie zawsze pojawiają się wszystkie wymienione objawy i nie zawsze prowadzą do nagłej śmierci. Zastanawiające jest natomiast to, że czynnik wyzwalający objawy był niejednokrotnie przez taką osobę wcześniej tolerowany. Ponadto jest on z reguły tolerowany przez inne osoby, które postrzegają taki sposób reagowania jako niezwykły.

Według alergologa, prof. Michała Kurka, reakcję anafilaktyczną mogą wywołać również antybiotyki, a nawet tak popularne leki przeciwzapalne, jak paracetamol czy pyralgina. Cechą wspólną osób reagujących w ten sposób na czynniki tolerowane przez osoby reagujące „normalnie” jest ich indywidualna nadwrażliwość wywołująca objawy chorobowe. Szczególnie niebezpiecznym przejawem takiej „chorobliwej” nadwrażliwości jest anafilaksja. Innym przykładem jest alergia. Warto pamiętać, że mimo podobieństwa objawów „chorobliwa” nadwrażliwość nie zawsze jest alergią.
Wstrząs anafilaktyczny może być wywołany różnymi czynnikami. Mogą one oddziaływać na organizm w mechanizmie alergicznym lub niealergicznym. Do przyczyn alergicznych zaliczają się najczęściej leki (głównie antybiotyki), jad owadów błonkoskrzydłych (osa, pszczoła), białka w preparatach krwi lub preparatach hormonalnych, pokarm (ryby, cytrusy, orzeszki ziemne), sierść zwierząt oraz lateks. Za przyczynami niealergicznymi wstrząsu anafilaktycznego stoją najczęściej leki, takie jak opioidy czy kwas acetylosalicylowy, ale również środki cieniujące stosowane w badaniach radiologicznych, wysiłek fizyczny i środki konserwujące żywność.

Czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia objawów wstrząsu anafilaktycznego to głównie atopia, dożylne podanie alergenu, poprzednia ekspozycja na alergen oraz dodatni wywiad rodzinny w kierunku reakcji anafilaktycznych. Objawy wstrząsu anafilaktycznego pojawiają się od kilku sekund do kilku minut po kontakcie z czynnikiem wywołującym. Do najważniejszych objawów wstrząsu anafilaktycznego należą typowe objawy anafilaksji (pokrzywka lub obrzęk naczynioruchowy, zaczerwienienie skóry; chrypka, świst wdechowy, kaszel, świsty i furczenia w badaniu osłuchowym płuc; nudności, wymioty, biegunka) oraz objawy wstrząsowe ogólnoustrojowe, które odróżniają tę chorobę od innych rodzajów reakcji anafilaktycznej. Pacjent ma chłodną, bladą i spoconą skórę, zapadnięte żyły szyjne. Stwierdza się znaczny spadek ciśnienia tętniczego przy wzroście tętna. Pojawia się skąpomocz aż do bezmoczu. Pacjent prezentuje zaburzenia świadomości aż do utraty świadomości. Może dojść do zatrzymania krążenia. W takich przypadkach życie uratować może adrenalina.

90 procent przypadków anafilaksji przebiega łagodnie, nie są nawet zgłaszane lekarzom – uważa profesor Kurek. Jednocześnie zaznacza, że jeden procent pacjentów, którzy mieli wstrząs anafilaktyczny, umiera w ciągu kilkudziesięciu minut od pierwszych objawów.