Wszystko, co chcesz wiedzieć o katarze

Ocena użytkowników

(liczba ocen 3)

Statystyki mówią, że przeciętny Kowalski przechodzi katar średnio 4 razy w ciągu roku Skąd się bierze ta infekcja? Jakie są przyczyny kataru i sposoby leczenia? Wszystko, co chcesz wiedzieć o katarze.

Ze świecą szukać tego, kto nigdy nie miał kataru. Statystyki mówią, że przeciętny Kowalski przechodzi tę infekcję średnio 4 razy w ciągu roku, najczęściej w jesienno-zimowych okresach zmniejszonej odporności. Są i tacy, którzy z chusteczką do nosa nie rozstają się przez cały rok. Dlaczego? Ponieważ katar katarowi nierówny, a właściwe rozpoznanie jego przyczyny to klucz do skutecznego leczenia i doznania upragnionej ulgi.   

Zawsze ten sam, zawsze inny – czym jest katar?

Pod potoczną nazwą katar kryje się medyczny termin nieżyt nosa – tj. zapalenie błony śluzowej wyścielającej górne drogi oddechowe. W ciągu roku tego typu infekcje dopadają nas najczęściej jesienią i zimą. Wtedy bowiem niska temperatura wywołuje przeziębienia (ang. colds).

- W przypadku dzieci epidemiolodzy wiążą częstsze zachorowania w tym okresie z ich przebywaniem w dużych skupiskach, jak żłobki, przedszkola czy szkoły. Właśnie pozostawanie w pomieszczeniach zamkniętych jest uznawane za czynnik zwiększający ryzyko infekcji górnych dróg oddechowych znacznie bardziej niż niekorzystne warunki atmosferyczne – podkreśla dr n. med. Zygmunt Nowacki, alergolog, specjalista chorób dzieci, wykładowca Polskiego Towarzystwa Zwalczania Chorób Alergicznych.

Gdy organizm jest zdrowy, produkowana przez błony śluzowe wydzielina surowicza zapewnia stałą wilgotność zatok, nosa, jamy ustnej i gardła oraz pozwala spełniać błonom śluzowym funkcję bariery zatrzymującej drobne zanieczyszczenia z powietrza (np. pył, pyłki roślin, bakterie, wirusy).

Podczas stanu zapalnego błona śluzowa staje się obrzęknięta, przekrwiona i bardziej przepuszczalna. Zmniejsza się wówczas drożność nosa, przy znacznym obrzęku pojawia się uczucie jego zatkania i obserwuje się nadmierną produkcję płynnej treści. 

Wirus, bakteria, alergia – różne przyczyny

Przeziębienie będące infekcją wirusową, katar o podłożu bakteryjnym oraz alergiczny nieżyt nosa to trzy główne oblicza kataru.

Katar infekcyjny, czyli powodowany przez wirusy trwa zwykle przysłowiowy tydzień, a wydzielina po kilku dniach zmienia barwę – od przezroczystej do żółto-zielonej – oraz gęstość – od wodnistej po zwartą.

- Treść o zabarwieniu zielonym (szarawym) najczęściej wskazuje na zakażenie bakteryjne, żółta – na alergię lub/i infekcję. Natomiast wodnista wydzielina przy katarze alergicznym (tzw. pyłkowicy) wraz z kichaniem i uczuciem zatkania nosa utrzymuje się zazwyczaj dłużej i w ścisłej zależności od pogody, pory roku czy okresu pylenia roślin – tłumaczy lekarz.

Katar o podłożu wirusowym szerzy się drogą kropelkową, a wirusy (głównie rynowirusy, adenowirusy, grypy, paragrypy) dostają się do nosa z wdychanym powietrzem zawierającym kropelki zakażonej wydzieliny lub są przenoszone z rąk chorego.

Katar o podłożu bakteryjnym występuje rzadziej, a towarzyszyć może mu gorączka powyżej 38,5°C (przy przeziębieniu nie sięga zwykle tej granicy) oraz kaszel z odkrztuszaniem zielonkawej, cuchnącej plwociny (w przeciwieństwie do suchego kaszlu przy przeziębieniu).

- W zależności od etiologii schorzenia u chorych z nieżytem nosa występują również bóle głowy, ból gardła, ból nosa, ogólne osłabienie organizmu, czasem opryszczkę oraz chrypę – dodaje dr n. med. Zygmunt Nowacki.

Katar sienny – powodem alergia

Katar sienny - zwany też alergicznym nieżytem nosa (ANN) - ma podłoże alergiczne i genetyczne. Znacznie częściej występuje bowiem u osób, u których w rodzinie stwierdzono przypadki alergii.

Wskutek kontaktu komórek tucznych błony śluzowej nosa z alergenem (np. sierść zwierząt, roztocze kurzu, zarodniki pleśni, pyłki roślin), przeciwciała – immunoglobuliny E (IgE) – znajdujące się na powierzchni komórek, ulegają aktywacji, wydzielając substancje przekaźnikowe zawarte w komórkach oraz substancje biologiczne (głównie histaminę, ale i leukotrieny oraz prostaglandyny).

Skutkuje to rozszerzeniem naczyń krwionośnych i pobudzeniem gruczołów śluzowych do nadmiernej produkcji wodnistej wydzieliny. U ludzi dorosłych obserwuje się też kichanie, blokadę i świąd nosa oraz kaszl i świąd oczu. Jeśli dolegliwości te występują od 4 dni do 4 tygodni, mówimy o okresowym nieżycie nosa. Objawy utrzymujące się powyżej 4 tygodni sugerują przewlekły charakter schorzenia.

- Znacznie trudniej rozpoznać ANN u małych dzieci. U pacjentów poniżej 3. roku życia często jedynymi objawami są zatkany nos i/lub okresowy wyciek śluzowej wydzieliny, co znacznie różni się od symptomatologii typowej dla dzieci starszych i dorosłych. Stąd zgłaszana sezonowość objawów lub ścisły związek z ekspozycją  alergenową wraz z badaniem lekarskim i testami alergologicznymi są podstawą do rozpoznania – zaznacza alergolog.

Czytaj też: Jak leczyć alergiczny nieżyt nosa?

Przeziębienie VS uczulenie 

O błędną interpretację objawów i zlekceważenie przyczyny kataru nie trudno, zwłaszcza, gdy na pierwszy rzut oka dla laika schorzenie nie wyróżnia się niczym szczególnym.

- Objawy typowe, jak zatkany nos, wyciek z nosa, jego swędzenie i kichanie bardzo często współistnieją ze sobą, a nakładające się na nie infekcje wirusowe lub/i bakteryjne sprawiają, że rozpoznanie schorzenia na podstawie samych objawów jest wyjątkowo trudne – uczula dr n. med. Zygmunt Nowacki.

Nie dziwi więc fakt, że katar wiązany z przeziębieniem często okazuje się objawem alergii. W odróżnieniu od kataru infekcyjnego, który utrzymuje się około 7 dni, katar sienny występuje przez cały czas ekspozycji na alergen (z okresami nasileń w czasie pylenia roślin czy kontaktu z alergenem w pracy).

„Zwykły” katar rozwija się też stopniowo – od 1 do 3 dni po ekspozycji na wirus, zaś ten o podłożu alergicznym – nagle i bezpośrednio po kontakcie z czynnikiem alergizującym. Ponadto katarowi siennemu nie towarzyszy gorączka (czasem stany podgorączkowe). Inne są też typy wydzieliny – wodnista i klarowna świadczy raczej o alergii, gęstsza i nieprzejrzysta – o przeziębieniu.

Nieleczony trwa tydzień, a leczony 7 dni?

Infekcja wirusowa jest schorzeniem samoograniczającym się w czasie  i po 5-7 dniach wygasa samoistnie. Choć w obiegowym przekonaniu katar nie jest chorobą, jego zlekceważenie może być bolesne w skutkach.

Zdaniem lekarza: - Przyjmuje się że  u ok. 10 % pacjentów  dochodzi do wtórnego bakteryjnego zakażenia. Najczęstszymi powikłaniami są ostre zapalenia zatok u dorosłych i zapalenie ucha środkowego u dzieci.

Przy katarze o podłożu wirusowym antybiotykoterapia jest nieuzasadniona. Zaleca się jednak leczenie objawowe w celu zahamowanie i skrócenie czasu produkcji wydzieliny oraz przywrócenie drożności nosa.

W przypadkach ostrych stosuje się krople obkurczające naczynia śluzówki nosa (nie więcej niż 3-4 dni ze względu na ryzyko wystąpienia polekowego nieżytu nosa). Pomocne okazują się też niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz płukanie jam nosa izotonicznymi roztworami NaCl.

- U pacjentów z infekcją bakteryjną często diagnozuje się zapalenie zatok, stąd w terapii podaje się mukolityki, czyli leki rozluźniające śluz oraz antybiotyki, a wspomagająco preparaty obkurczające naczynia krwionośne błony śluzowej nosa, poprawiające wentylację zatok przynosowych – wyjaśnia dr n. med. Zygmunt Nowacki.

Alergiczny nieżyt nosa – jak go leczyć?

Zupełnie inny charakter ma leczenie kataru siennego. - W tych przypadkach stosuje się donosowe glikokokortykosteroidy, leki ogólne i miejscowe antyhistaminowe, oraz leki antyleukotrienowe, a okresowo leki obkurczające śluzówkę nosa. Metodą leczenia przyczynowego jest swoista immunoterapia alergenowa – tłumaczy alergolog.

Poza tym, ponieważ w uruchomienie reakcji alergicznej zaangażowana jest histamina, pacjentom zaleca się przyjmowanie leków antyhistaminowych nowej generacji typu bilastyna, hamujących aktywność tej substancji.

Badania dowodzą, że lek ten redukuje objawy nosowe (kichanie, świąd i wodnista wydzielina) już w pierwszej dobie od podania, szybko osiąga maksymalne stężenie w osoczu, bo po 1,3 h i działa do 26 h. W dawce 20 mg na dobę jest znacznie skuteczniejsza niż placebo i porównywalnie do stosowanej w przypadkach alergicznego nieżytu nosa cetyryzyny (10 mg).

Bilastyna spełnia też wytyczne ekspertów (ARIA - Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma), gdzie pacjentom z ANN zaleca się stosowanie nowej generacji doustnych leków antyhistaminowych, niewykazujących działania sedatywnego (nasennego).
Kluczową kwestią jest także zidentyfikowanie sprawczego alergenu/alergenów oraz próba ich eliminacji z otoczenia, by maksymalnie ograniczyć ryzyko wystąpienia dokuczliwych objawów.  


Dr n. med. Zygmunt Nowacki – specjalista chorób dzieci, alergolog wykładowca Polskiego Towarzystwa Zwalczania Chorób Alergicznych. Autor wielu poradników dotyczących zasad diagnostyki i profilaktyki chorób alergicznych.

Sprawdź: Co jest dobre na katar?

Czytaj też: Kaszel, katar, zaczerwienione oczy - efekt smogu?

Temat miesiąca: Skuteczne sposoby na ból gardła