Zapalenie spojówek – objawy, domowe sposoby leczenia

Krople na zapalenie spojówek
Źródło: 123RF
Zapalenie spojówek to schorzenie obejmujące układ wzrokowy. Objawia się głównie poprzez łzawienie i pieczenie oczu. Lek na zapalenie spojówek najczęściej występuje w formie kropli. Ważne jest, by mimo uczucia swędzenia, nie pocierać oczu, gdyż może to doprowadzić do nasilenia objawów. W czasie obecności dolegliwości warto też zrezygnować z wizyt na basenie.
 

Spojówka jest delikatną błoną śluzową, która wyściela tylną powierzchnię powiek (spojówka powiekowa) i przednią powierzchnię gałki ocznej (spojówka gałki ocznej), poza rogówką. Przejście jednej spojówki w drugą nazywane jest sklepieniem spojówki górnym i dolnym (odpowiednio do powiek). W tym miejscu spojówka jest najsilniej złączona z podłożem, ale jednocześnie tak rozległa, że tworzy poziome fałdy. Dzięki czemu ruchy gałki ocznej są niezależne od ruchu powiek. Powierzchnia wysłana spojówką tworzy wspólną przestrzeń zwaną workiem spojówkowym.

Spojówka zawiera komórki kubkowe produkujące śluz, będący jednym z elementów tzw. filmu łzowego pokrywającego gałkę oczną i rozprowadzonego dzięki mruganiu. Poza śluzem przylegającym bezpośrednio do gałki ocznej film łzowy tworzy warstwa wodna – główny składnik łez, która nawilża i dezynfekuje nabłonek rogówki oraz powłoczka tłuszczowa – produkt gruczołów Meiboma, która zapewnia stabilność filmu łzowego, zapobiega odparowywaniu łez i zmniejsza tarcie przy ruchach powiek.

Zapalenie spojówek – czynniki ryzyka

Do czynników ryzyka szeroko rozumianego zapalenia spojówek zaliczamy:

  • narażenia na czynniki drażniące,
  • nieskorygowana wada wzroku,
  • brak snu,
  • krople do oczu stosowanie samowolnie przez pacjentów,
  • choroby autoimmunologiczne,
  • noszenie soczewek kontaktowych,
  • atopia,
  • alergie,
  • złe warunki higieniczne,
  • zakażenie dróg rodnych u matki,
  • przebywanie w zamkniętych populacjach tj. szkoły, koszary,
  • korzystanie z basenów kąpielowych.

Rozpoznanie zapalenia spojówek w znacznej mierze opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim. Poza dolegliwościami zgłaszanymi przez pacjenta istotna jest informacja na temat chorób ogólnoustrojowych, narażenia na czynniki ryzyka, momentu pojawienia się dolegliwości i czasu trwania objawów.

Zapalenie spojówek – przyczyny

Zapalenia spojówek ze względu na przyczynę można podzielić na:

  1. Zapalenia niewywołane zakażeniami:
  • zapalenie spojówek proste wywołane działaniem czynników fizycznych i chemicznych;
  • toksyczne zapalenie spojówek;
  • zespół suchego oka, nazwa synonimowa to suche zapalenie rogówki i spojówek, przyczyną są nieprawidłowości związane z filmem łzowym;
  • zapalenia alergiczne, w obrębie których można wyróżnić wiele rodzajów, najważniejsze to przewlekłe nawracające zapalenia u osób uczulonych na pyłki traw, często towarzyszy im katar sienny, rzadsze rodzaje zapaleń alergicznych to zapalenie u chorych z atopowym zapaleniem skóry skojarzonym z astmą, katarem siennym, wiosenne zapalenia spojówek i rogówki - przewlekłą chorobą, zaostrzającą się w porze wiosenno-letniej, to głównie zapalenie spojówek u dzieci i zwykle zanika w okresie dorastania oraz zapalenie olbrzymiobrodawkowe jako skutek reakcji na ciało obce np. soczewki kontaktowe.
  1. Zapalenia wywołane zakażeniami:
  • ostre ropne zapalenie spojówek, zwane też prostym bakteryjnym zapaleniem charakteryzuje się gwałtownym początkiem i trwa około 2 tygodni;
  • zapalenia spowodowane chlamydiami - w zależności od serotypu te wewnątrzkomórkowe organizmy wywołują różne postacie zapalenia;
  • rzeżączkowe zapalenie spojówek jest wywoływane przez przeniesienie dwoinki rzeżączki z dróg rodnych matki;
  • zapalenia o etiologii wirusowej mogące przebiegać jako grudkowe zapalenie spojówek, gorączka gardłowo-spojówkowa, nagminne zapalenie rogówki i spojówek.
  1. Zapalenia autoimmunologiczne:
  • pemfigoid bliznowaciejący, a szczególnie jego postać oczna;
  • zespół Stevensa-Johnsona, który jest ciężką odmianą rumienia wielopostaciowego.

Czytaj: Sprawdź, czy dolega ci zespół suchego oka

Zapalenie spojówek – rodzaje

Zapalenie spojówek może mieć różne przyczyny wystąpienia, a by je łatwiej sklasyfikować warto podzielić je na rodzaje. Każdy z nich dodatkowo może mieć nieco inne objawy, a także sposób leczenia.

Zapalenie spojówek proste poza czynnikami fizycznymi tj.:

  • światło słoneczne,
  • pył,
  • drażnienie mechaniczne na skutek nieprawidłowego wzrostu rzęs,

czy chemicznymi: dym, gazy drażniące, szampony, woda chlorowana, może być spowodowane nieskorygowaną wadą wzroku lub niedoborem snu.

Najczęstsze typy zapalenia spojówek:

  • wirusowe zapalenie spojówek – spowodowane jest najczęściej przez adenowirusy, a do zakażenia dochodzi przez kontakt ze skażonymi przedmiotami i korzystanie z zanieczyszczonych basenów, obserwuje się zapalenia powodowane przez wirus opryszczki, wirus ospy wietrznej i półpaśca, a także wirusy powodujące choroby zakaźne wieku dziecięcego;
  • alergiczne zapalenie spojówek - jest spowodowane reakcją alergiczną na pyłki traw, drzew, sierść zwierząt, pleśnie, roztocza, świąd jest najważniejszym objawem zapalenia alergicznego spojówek (jego brak wyklucza tło alergiczne zapalenia);
  • bakteryjne zapalenie spojówek – inaczej ostre ropne zapalenie spojówek jest spowodowane przeniesieniem bakterii przez brudne ręce lub przejściem zakażenia z zatok obocznych nosa i jamy nosowej. Głównymi czynnikami etiologicznymi są pneumokoki (mogą powodować zapalenia rzekomobłoniaste), gronkowiec złocisty i Haemophilus influenzae, przewlekłe zapalenie spojówek trwa powyżej 4 tygodni, a jego najczęstszą przyczyną jest gronkowiec.

Dowiedz się: Ból oka - rodzaje i najczęstsze przyczyny bólu oczu

Zapalenie spojówek – objawy

Objawy zapalenia spojówek różnią się w zależności od przyczyny choroby. Niemniej jednak można wyodrębnić kilka sztandarowych symptomów, których wystąpienie pozwala na postawienie diagnozy, a zaliczamy do nich:

  • zaczerwienienie "białkówki” oka,
  • łzawienie,
  • obecność wydzieliny,
  • pieczenie, swędzenia,
  • przymglone widzenie,
  • światłowstręt.

Zapalenie spojówek proste toksyczne o przebiegu ostrym cechuje się klasycznym objawami. W przypadku przewlekłego przebiegu niekiedy dochodzi do zakażenia czynnikami infekcyjnymi i pojawienia się patologicznej wydzieliny. W zespole suchego oka poza uczuciem ciała obcego, pieczeniem, zaczerwieniem w badaniu stwierdzić można fałd spojówki tuż nad krawędzią dolnej powieki. Chorzy skarżą się także na przejściowe zaburzenia widzenia.

W przypadku alergicznego zapalenia spojówek wyróżnić należy:

  • świąd,
  • łzawienie,
  • obrzęk powiek i spojówek,
  • przekrwienie spojówek.

Zapalenie atopowe manifestuje się brodawkowatym przerostem spojówek (spojówka pokryta jest drobnymi czerwonymi kropeczkami wielkości ok. 1 mm) i tendencją do zmętnienia rogówki. W zapaleniu wiosennym głównymi objawami są pieczenie, swędzenie i sklejenie powiek białawo-mleczną wydzieliną. Spojówka pokryta jest licznymi grudkami przypominającymi kamienie brukowe. Zapalenie spowodowane noszeniem soczewek kontaktowych klinicznie podobne jest do wiosennego zapalenia spojówek i rogówki.

W zapaleniach infekcyjnych typowa jest obecność wydzieliny ropnej (bakterie, chlamydie) bądź surowiczej (wirusy). Dla zakażenia pneumokokami charakterystyczne są wybroczyny podspojówkowe, a dla rzeżączkowego zapalenia spojówek - gwałtowny przebieg i bardzo nasilony obrzęk powiek, zamykający ich szparę. Jej otwarcie powoduje wytrysk treści ropnej nagromadzonej w worku spojówkowym – powodując ryzyko zakażenia dla badającego.

Zapalenie spojówek – leczenie

Przede wszystkim należy podjąć leczenie przyczynowe, a nie objawowe. Różni się ono w zależności od etiologii choroby.

W zapaleniu prostym toksycznym najważniejsze jest unikanie znanych czynników drażniących. Leki sterydowe w przewlekłej terapii nie są zalecane ze względu na powikłania tj.: wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego lub zaćma. W przypadkach wywołanych noszeniem soczewek zaleca się ich nienoszenie przez okres 2-3 tygodni, a następnie częstą wymianę. Najbardziej optymalne jest używanie soczewek jednodniowych.

W ostrych zapaleniach bakteryjnych stosuje się antybiotyki. Należy przyjmować również krople na zapalenie spojówek, a na noc leki w formie maści. W zakażeniu dwoinką rzeżączki u noworodków i dorosłych podaje się antybiotyki domięśniowo lub dożylnie w zależności od zajęcia rogówki. Inne antybiotyki podawane są do worka spojówkowego.

Zapalenie spojówek u niemowlaka posiada również taki element kuracji, jak wypłukiwanie treści ropnej solą fizjologiczną. Terapia zakażenia chlamydiami opiera się na stosowaniu miejscowym sulfacetamidu i tetracyklinu (przeciwwskazane u dzieci do 12. roku życia). Stosuje się też antybiotyki ogólnie. Leczenie przeciwwirusowe stosuje się tylko w przypadkach wywołanych przez wirus opryszczki i ospy wietrznej i półpaśca.

Leczenie zapalenia z zespołem suchego oka wymaga by przyjmować tzw. sztuczne łzy. Ważne jest również:

  • unikanie czynników przyspieszających wysychanie oka,
  • zamknięcie punktów łzowych,
  • krople na zapalenie spojówek (w przypadku tła autoimmunologicznego choroby),

W przypadkach grożących perforacją rogówki stosuje się zaszycie szpary powiekowej. W zapaleniach alergicznych ważne jest leczenie zarówno niefarmakologiczne jak i farmakologiczne. Istotą tego pierwszego jest unikanie, przerwanie ekspozycji na antygeny, chłodne okłady na powieki, przemywanie worka spojówkowego roztworem sztucznych łez lub solą fizjologiczną. W farmakoterapii stosuje się leki antyhistaminowe. Nie powinno się stosować sterydów ze względu na ryzyko powikłań tj.: wzrost ciśnienia śródgałkowego, zaćma.

Domowe sposoby na zapalenie spojówek

Co na zapalenie spojówek? Ważne jest, aby przestrzegać kilku zasad.

  1. Często myć dłonie, szczególnie po zaaplikowaniu leku do worka spojówkowego.
  2. Nie dotykać, nie trzeć rękami oczu.
  3. Prać pościel, ręczniki w gorącej wodzie.
  4. Unikać noszenia makijażu.
  5. Nie używać soczewek kontaktowych, zestawu do makijażu, ręczników należących do innych osób.
  6. Unikać kontaktu z innymi ludźmi w okresie zakaźności.
  7. Dbać o prawidłową higienę związaną z noszeniem soczewek kontaktowych.

W zapaleniu prostym wystarczające jest unikanie np.: dymu tytoniowego, jeśli jest on czynnikiem sprawczym lub prawidłowa higiena snu. Należy ograniczyć stosowanie powszechnie dostępnych kropli do oczu dla celów kosmetycznych, gdyż z biegiem czasu można uzyskać efekt odwrotny do zamierzonego.

W zespole suchego oka znaczenie ma:

  • unikanie gorących pomieszczeń,
  • ochrona oczu przed wiatrem,
  • przerwy w czytaniu, pracy przed monitorem,
  • stosowanie okładów.

Czytaj: Zapalenie zatok - objawy i domowe sposoby. Jak leczyć?

Zapalenie spojówek – czy jest zaraźliwe?

Czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe? Tylko jeśli czynnikiem wywołującym chorobę są bakterie, wirusy, chlamydie, może dojść do zakażenia zdrowej osoby. Stąd zaleca się zwolnienie dziecka z zajęć szkolnych (aby nie zakażało innych) i przestrzeganie zasad higieny (np. staranne mycie rąk po podaniu leku do worka spojówkowego).

Czy przebycie zapalenia chroni przed kolejnym zachorowaniem? Przebycie infekcyjnego zapalenia nie pozostawia trwałej odporności, dlatego infekcje mogą nawracać. Jeśli czynnikiem wywołującym są czynniki chemiczne, fizyczne, alergeny wziewne, przed nawrotem choroby chroni jedynie ich unikanie.

Czytaj również:

Oceń artykuł

(liczba ocen 25)

WASZA OPINIA JEST DLA NAS WAŻNA