Zapalenie zatok przynosowych – jak je leczyć?

Czy zapaleniu zatok da się zapobiegać? Jak leczone jest zapalenie zatok przynosowych farmakologicznie lub operacyjnie? Wyjaśniamy także, na czym polega płukanie zatok i punkcja zatoki szczękowej.

Zatoki przynosowe to przestrzenie pneumatyczne znajdujące się w kościach czaszki (szczególnie w okolicy jamy nosowej i oczodołu). Wyściela je nabłonek z rzęskami (zwany nabłonkiem migawkowym), których ruch skierowany jest w stronę ujść zatok. Przez ujścia te łączą się one z jamą nosową. Wyróżniamy następujące zatoki: zatokę szczękową, zatokę czołową, komórki sitowe i zatokę klinową.

Rodzaje zapalenia zatok

Wyróżniamy zapalenie zatok ostre, ostre nawracające i przewlekłe. Zapalenie ostre jest spowodowane wirusami, mija zwykle do 10 dni. Bardzo rzadko (do 2% przypadków) przechodzi w zapalenie bakteryjne. Ostre zapalenie o etiologii bakteryjnej w ponad połowie przypadków ustępuje w ciągu 2 tygodni. Zapalenie ostre nawracające natomiast rozpoznaje się, gdy występuje od 4 do 6 nawrotów choroby w ciągu roku, a standardowe leczenie prowadzi do wyleczenia. O zapaleniu przewlekłym z kolei mówimy, gdy objawy występują dłużej niż 8–12 tygodni, a zmiany nie ustępują mimo prawidłowego leczenia. Jak wykazują badania, na zapalenie zatok choruje ponad 50% pacjentów z astmą oskrzelową, dlatego też można ją uznać za istotny czynnik ryzyka wystąpienia tej choroby.

Czytaj także: Jak zdiagnozować zapalenie zatok?

Leki na zatoki

W leczeniu farmakologicznym zapalenia zatok stosuje się kilka grup leków. Jedną z nich są leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa. Pozwalają one zmniejszyć obrzęk małżowin nosowych. Poprawie ulega także drożność ujść zatok, co z kolei przywraca prawidłową wentylację zatok i jamy nosowej. Leki te stosujemy miejscowo: donosowo (spray) lub doustnie. Ze względu na efekt odwrotny do zamierzonego, tzn. nasilenie niedrożności nosa i zatkanie ujścia zatok, leków podawanych donosowo nie należy stosować dłużej niż 3–5 dni.

W przypadku leków stosowanych doustnie pojawia się ryzyko działań niepożądanych, jak np.: bezsenność, rozszerzenie źrenicy (istotne u pacjentów z jaskrą), wzrost ciśnienia krwi (pacjenci z nadciśnieniem tętniczym).

Stosowanie antybiotyków natomiast jest wskazane w razie podejrzenia infekcji bakteryjnej, na którą wskazują: wydzielina ropna, ból zębów po jednej stronie, nasilenie objawów po upływie 5–7 dni lub dodatni wynik posiewu płynu z zatoki. Stosuje się wówczas preparaty penicyliny , antybiotyki z grupy cefalosporyn lub makrolitów – w przypadku uczulenia pacjenta na penicylinę. Niekiedy poleca się stosowanie leków rozrzedzających wydzielinę - tzw. mukolityków. W niektórych przypadkach wykonuje się płukanie oraz punkcję zatok.

Czytaj też: Zapalenie zatok przynosowych - coraz częściej na nie cierpimy

W czasie płukania zatok pacjent leży z głową odchyloną do tyłu. Do przewodu nosowego wlewa się przygotowany uprzednio roztwór (co może być odczuwane jako nieprzyjemne), który stanowi mieszankę różnych leków. Podczas zabiegu pacjent oddycha przez usta. Następnie za pomocą urządzenia ssącego odciąga się zgromadzoną w zatokach wydzielinę.

W praktyce wykonuje się także punkcję zatoki szczękowej. Igłę punkcyjną wprowadza się pod małżowiną nosową dolną do zatoki szczękowej. Sączki ze środkiem znieczulającym sprawiają, że zabieg jest bezbolesny. Po odessaniu zalegającej treści można podać leki wprost do zatoki, a nawet ocenić ją wzrokowo przy pomocy sinusoskopu (z łac: sinus – zatoka). Jeżeli płukanie zatoki trzeba powtarzać przez kilka dni, zakłada się dren, który pozostaje w świetle zatoki na czas płukania. W zapaleniu zatok czołowych próby poszerzenia ich ujścia naturalnego mogą nawet pogorszyć sytuację, ponieważ może dojść wówczas do procesu odczynowego i całkowitego uniedrożnienia przewodu nosowo-czołowego. Dlatego lepszą metodą jest wykonanie punkcji i drenowanie zatoki.

Zobacz też: Przyczyny zapalenia zatok

Operacja

W przypadku nieskuteczności wszystkich wymienionych metod terapeutycznych ostatnim rozwiązaniem pozostaje leczenie operacyjne. Operacja zatoki szczękowej polega na usunięciu zmian patologicznych oraz wytworzeniu trwałego połączenia między światłem zatoki a przewodem nosowym. Po takiej operacji wykonuje się przepłukiwanie zatok szczękowych za pomocą kaniuli (zagiętej rurki) wprowadzanej przez jamę nosową do światła zatoki. Podaje się przez nią różne leki, a także nadmanganian potasu, który jest wskaźnikiem stanu zapalnego w zatoce (w zetknięciu z treścią ropną ulega odbarwieniu).

Podczas leczenia niewątpliwie należy stosować się do wskazań lekarskich. Szczególnie ważne jest odpowiednie przyjmowanie antybiotyków, które stosuje się zwykle od 10 do 14 dni. Pacjent odczuwa najczęściej poprawę po kilku dniach stosowania antybiotyków. Nie wolno wtedy zaprzestać przyjmowania leku, gdyż szczepy bakterii bardziej odporne nadal pozostają aktywne, co w konsekwencji może doprowadzić do nawrotu objawów ostrego zapalenia.

Leki przeciwzapalne bez recepty przyjmuje się w razie wystąpienia objawów takich jak: ból czy podwyższona temperatura. W zapaleniach ostrych stosuje się też leczenie niefarmakologiczne, które polega na płukaniu jamy nosowej solą fizjologiczną lub morską. Można stosować także ciepłe, wilgotne inhalacje parą wodą bądź naparami rumianku w celu ogrzania. Inhalacje poprawiają ukrwienie miejscowe i przyspieszają proces leczenia (innym sposobem ogrzewania jest stosowanie promieni podczerwonych i diatermii krótkofalowej).

W zapaleniach przewlekłych poza wymienionymi lekami wykorzystuje się również glikokortykosteroidy donosowe. Uważa się, że spożywanie alkoholu przyczynia się do obrzęku błony śluzowej i nasilenia objawów. Należy unikać bardzo zimnego i suchego powietrza. Można rozważyć zakupienie do mieszkania nawilżaczy powietrza lub po prostu umieścić naczynia z wodą na kaloryferach.

Gdy leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub pacjent zaobserwuje wystąpienie gorączki, obrzęku tkanek miękkich, nasilających się bólów głowy czy dreszczy, konieczne jest rozpoczęcie leczenia szpitalnego w specjalistycznym ośrodku ze względu na ryzyko groźnych powikłań.

Czytaj także: Nieleczone lub źle leczone zapalenie zatok grozi poważnymi powikłaniami

Profilaktyka

Najlepszym sposobem profilaktyki jest minimalizacja czynników ryzyka. Istotny jest prawidłowy stan higieny jamy ustnej (leczenie ubytków) oraz utrzymanie drożności nosa przez odpowiednie leczenie: stanów zapalnych górnych dróg oddechowych (przeziębienia), migdałków oraz chorób alergicznych. Bardzo ważnym elementem profilaktyki jest wspomaganie odporności organizmu (prawidłowa dieta). Można znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania także poprzez unikanie kontaktu z osobami, u których występują symptomy infekcji górnych dróg oddechowych, niepalenie papierosów (dym podrażnia śluzówkę nosa i zatok), nawilżanie powietrza, którym oddychamy.

Zapalenie zatok (zarówno ostre, jak i przewlekłe) z racji objawów takich jak: uczucie rozbicia i zmęczenia, senność czy częste bóle głowy, ma wpływ na codzienne życie pacjenta. Może być przyczyną większej drażliwości, trudności w koncentracji podczas wykonywania codziennych obowiązków. Choroba może stanowić pewnego rodzaju ograniczenie, np. dla sympatyków nurkowania. W przypadku niedrożności ujścia zatok w czasie nurkowania w wyniku znacznych zmian ciśnienia może dojść do przesięku obrzęku błony śluzowej i krwawienia. Jeżeli chodzi o latanie samolotem, zmiany ciśnienia są nieco mniejsze.

Poznaj: Jakie są przyczyny przewlekłego zapalenia zatok?

Powiązane artykuły
  1. Domowe sposoby na ból zatok
  2. Domowe sposoby na zatkane zatoki
  3. Jak leczy się zapalenie zatok?
  4. Jak rozpoznać zapalenie zatok? Sprawdź, kiedy niedrożny nos to już nie zwykły katar!
  5. Uwaga – zapalenie zatok
Oglądaj w MedMeTV
  1. Ćwiczenia terapeutyczne przy zawrotach głowy
  2. Alergia: czy powiększony migdałek może być wynikiem alergii?