Zapalenie zatok - objawy i domowe sposoby. Jak leczyć?

Ocena użytkowników

(liczba ocen 3)

Zapalenie zatok to schorzenie, któremu towarzyszy wiele uciążliwych dolegliwości takich, jak katar, zatkany nos, czy przeszywający ból w okolicach przynosowych. Czym różni się ostre zapalenie zatok od przewlekłego? Jak leczyć chore zatoki i zapobiegać nawracającym objawom? Wyjaśniamy także, na czym polega płukanie zatok i punkcja zatoki szczękowej.

Spis treści

Zapalenie zatok

Zatoki przynosowe to przestrzenie pneumatyczne znajdujące się w kościach czaszki (szczególnie w okolicy jamy nosowej i oczodołu). Wyściela je nabłonek z rzęskami (zwany nabłonkiem migawkowym), których ruch skierowany jest w stronę ujść zatok. Przez ujścia te łączą się one z jamą nosową.

Wyróżniamy następujące rodzaje zatok:

  • zatokę szczękową,
  • zatokę czołową,
  • komórki sitowe,
  • zatokę klinową.

Zapalenie zatok to schorzenie błony śluzowej zatok przynosowych, któremu towarzyszy stan zapalny błony śluzowej nosa. Charakteryzuje się obfitym katarem z ropną wydzieliną, rozpierającym bólem zatok i okolic przynosowych, zaburzeniami węchu, niekiedy uciążliwym kaszlem. Objawom zapalenia zatok często towarzyszy stan podgorączkowy lub gorączka.

Zapalenie zatok ostre, ostre nawracające i przewlekłe

Wyróżniamy trzy rodzaje zapalenia zatok: 

  • ostre, 
  • ostre nawracające
  • przewlekłe.

Ostre zapalene zatok jest spowodowane wirusami, mija zwykle do 10 dni. Bardzo rzadko (do 2% przypadków) przechodzi w zapalenie bakteryjne. Ostre zapalenie o etiologii bakteryjnej w ponad połowie przypadków ustępuje w ciągu 2 tygodni. Zapalenie ostre nawracające natomiast rozpoznaje się, gdy występuje od 4 do 6 nawrotów choroby w ciągu roku, a standardowe leczenie prowadzi do wyleczenia. O zapaleniu przewlekłym z kolei mówimy, gdy objawy występują dłużej niż 8–12 tygodni, a zmiany nie ustępują mimo prawidłowego leczenia. Jak wykazują badania, na zapalenie zatok choruje ponad 50% pacjentów z astmą oskrzelową, dlatego też można ją uznać za istotny czynnik ryzyka wystąpienia tej choroby.

Przewlekłe zapalenie zatok

O przewlekłym zapaleniu zatok można mówić gdy stan zapalny utrzymuje się powyżej 12 tygodni, zapalenie powtórzyło się co najmniej 4 razy w ciągu roku i każde trwało minimum 10 dni. Do objawów zatkanych zatok i kataru z ropną wydzieliną dołączają wówczas kaszel, zapalenie gardła bądź zapalenie oskrzeli. To jednak nie wystarczy do pełnego rozpoznania choroby, a szczegółową diagnozą powinien zająć się laryngolog. Lekarz przeprowadza wywiad oraz wykonuje badanie jamy nosa. Może również zlecić badanie tomografem komputerowym.

Do przyczyn przewlekłego zapalenia zatok można zaliczyć:

  • powtarzające się infekcje wirusowe;
  • choroby grzybicze;
  • choroby zębów;
  • alergie;
  • astma;
  • polipy nosa;
  • nieprawidłowa budowa anatomiczna jamy nosowej.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko zapalenia zatok jest palenie papierosów i wdychanie zanieczyszczonego powietrza, ale również regularne pływanie i nurkowanie.

Przewlekłe zapalenie zatok może prowadzić do powikłań w postaci zapalenia kości czaszki, ropni i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, czy upośledzenia ostrości widzenia.

Zapalenie zatok szczękowych

Budowa zatok szczękowych jest dość skomplikowana co stanowi ułatwienie dla powstawania infekcji.  Zatoka szczękowa znajduje się w trzonie kości szczękowej i wchodzi w skład zatok przynosowych. Kształtem przypomina trójścienną piramidę, której podstawa tworzy ścianę przyśrodkową zatoki. Znajduje się w niej otwór, przez który zatoka uchodzi do przewodu nosowego środkowego. Otwór umiejscowiony jest powyżej dna zatoki, co jest przyczyną częstych trudności w odpływie wydzieliny i powstawania stanów zapalnych. W związku z tym, zapalenie zatok szczękowych obejmuje obszar, który zlokalizowany jest po obu stronach twarzy, niemalże od korzeni zębów górnych przez dno oczodołu aż do jamy nosowej.

W ostrym zapaleniu zatok szczękowych pojawia się pulsujący ból głowy, ból górnych zębów nasilający się podczas gryzienia, uczucie zalegania wydzieliny w policzku, niedrożność nosa z wydzieliną ropną i śluzem. Zapalenie przewlekłe zatok szczękowych daje objawy bólu w okolicy policzkowej i czołowej, niedrożności nosa po jednej stronie, polipów, silnych bólów głowy, czy gorączki.

Objawy zapalenia zatok

Objawy zapalenia zatok różnią się w zależności od tego, w której części zatok przynosowych występuje stan zapalny. Do objawów, które można zaobserwować bez względu na umiejscowienie zapalenia zatok należą:

  • niedrożność nosa z zalegającą ropną wydzieliną;
  • wydzielina ściekająca po tylnej ścianie gardła;
  • podwyższona temperatura ciała;
  • ogólne złe samopoczucie;
  • uczucie zmęczenia;
  • ból głowy;
  • ból zatok i okolic przynosowych;
  • uczucie ucisku w okolicy zatok;
  • kaszel

Ból zatok może się nasilać przy nachylaniu głowy, czy ucisku konkretnego miejsca.

Zapalenie zatok przynosowych: przewlekłe, ostre - objawy, leczenie
Zdrowie

Objawy zapalenia zatok ze względu na lokalizację stanu zapalnego to m.in.:

  1. W zapaleniu zatok szczękowych:
  • ból głowy,
  • ból górnych zębów,
  • uczucie pełności w policzku,
  • niedrożność nosa po jednej stronie,
  • zaleganie wydzieliny ropnej,
  • bóle w okolicy policzkowej i czołowej,
  • niekiedy obrzęk powiek (w zapaleniu przewlekłym),
  • podwyższona temperatura.
  1. W zapaleniu zatok czołowych:
  • silny ból w okolicy zatoki występujący podczas wysiłku,
  • możliwy ból górnej części oczodołu i nasady nosa,
  • możliwe łzawienie i światłowstręt,
  • w stanie przewlekłym ból może występować rzadziej, ale pojawia się niedrożność nosa, uczucie senności, czy brak aktywności.
  1. W zapaleniu zatoki klinowej:
  • mogą wystąpić powikłania wewnątrzczaszkowe i oczne;
  • zmiany psychiki chorego w postaci uczucia zmęczenia, apatii, problemami z koncentracją, sennością;
  • tępe, promieniujące bóle głowy.
  1. W zapaleniu zatok sitowych:
  • bóle głowy w okolicy nosa i czoła;
  • niedrożność nosa, zazwyczaj po jednej stronie;
  • ból przy ucisku wewnętrznego kąta oka;
  • obrzęk przyśrodkowego kąta oka,
  • polipy,
  • zaburzenia węchu,
  • współwystępowanie ze stanami zapalnymi gardła, krtani, oskrzeli w przewlekłym zapaleniu.

Zapalenie zatok – leki

W leczeniu farmakologicznym zapalenia zatok stosuje się kilka grup leków. Jedną z nich są leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa. Pozwalają one zmniejszyć obrzęk małżowin nosowych. Poprawie ulega także drożność ujść zatok, co z kolei przywraca prawidłową wentylację zatok i jamy nosowej. Leki te stosujemy miejscowo: donosowo (spray) lub doustnie. Ze względu na efekt odwrotny do zamierzonego, tzn. nasilenie niedrożności nosa i zatkanie ujścia zatok, leków podawanych donosowo nie należy stosować dłużej niż 3–5 dni.

W przypadku leków stosowanych doustnie pojawia się ryzyko działań niepożądanych, jak np.: bezsenność, rozszerzenie źrenicy (istotne u pacjentów z jaskrą), wzrost ciśnienia krwi (pacjenci z nadciśnieniem tętniczym).

Stosowanie antybiotyków natomiast jest wskazane w razie podejrzenia infekcji bakteryjnej, na którą wskazują: wydzielina ropna, ból zębów po jednej stronie, nasilenie objawów po upływie 5–7 dni lub dodatni wynik posiewu płynu z zatoki. Stosuje się wówczas preparaty penicyliny , antybiotyki z grupy cefalosporyn lub makrolitów – w przypadku uczulenia pacjenta na penicylinę. Niekiedy poleca się stosowanie leków rozrzedzających wydzielinę - tzw. mukolityków. W niektórych przypadkach wykonuje się płukanie oraz punkcję zatok.

W czasie płukania zatok pacjent leży z głową odchyloną do tyłu. Do przewodu nosowego wlewa się przygotowany uprzednio roztwór (co może być odczuwane jako nieprzyjemne), który stanowi mieszankę różnych leków. Podczas zabiegu pacjent oddycha przez usta. Następnie za pomocą urządzenia ssącego odciąga się zgromadzoną w zatokach wydzielinę.

W praktyce wykonuje się także punkcję zatoki szczękowej. Igłę punkcyjną wprowadza się pod małżowiną nosową dolną do zatoki szczękowej. Sączki ze środkiem znieczulającym sprawiają, że zabieg jest bezbolesny. Po odessaniu zalegającej treści można podać leki wprost do zatoki, a nawet ocenić ją wzrokowo przy pomocy sinusoskopu (z łac: sinus – zatoka). Jeżeli płukanie zatoki trzeba powtarzać przez kilka dni, zakłada się dren, który pozostaje w świetle zatoki na czas płukania. W zapaleniu zatok czołowych próby poszerzenia ich ujścia naturalnego mogą nawet pogorszyć sytuację, ponieważ może dojść wówczas do procesu odczynowego i całkowitego uniedrożnienia przewodu nosowo-czołowego. Dlatego lepszą metodą jest wykonanie punkcji i drenowanie zatoki.

Zapalenie zatok - leczenie

Podczas leczenia niewątpliwie należy stosować się do wskazań lekarskich. Szczególnie ważne jest odpowiednie przyjmowanie antybiotyków, które stosuje się zwykle od 10 do 14 dni. Pacjent odczuwa najczęściej poprawę po kilku dniach stosowania antybiotyków. Nie wolno wtedy zaprzestać przyjmowania leku, gdyż szczepy bakterii bardziej odporne nadal pozostają aktywne, co w konsekwencji może doprowadzić do nawrotu objawów ostrego zapalenia.

Leki przeciwzapalne bez recepty przyjmuje się w razie wystąpienia objawów takich jak: ból czy podwyższona temperatura. W zapaleniach ostrych stosuje się też leczenie niefarmakologiczne, które polega na płukaniu jamy nosowej solą fizjologiczną lub morską. Można stosować także ciepłe, wilgotne inhalacje parą wodą bądź naparami rumianku w celu ogrzania. Inhalacje poprawiają ukrwienie miejscowe i przyspieszają proces leczenia (innym sposobem ogrzewania jest stosowanie promieni podczerwonych i diatermii krótkofalowej).

W zapaleniach przewlekłych poza wymienionymi lekami wykorzystuje się również glikokortykosteroidy donosowe. Uważa się, że spożywanie alkoholu przyczynia się do obrzęku błony śluzowej i nasilenia objawów. Należy unikać bardzo zimnego i suchego powietrza. Można rozważyć zakupienie do mieszkania nawilżaczy powietrza lub po prostu umieścić naczynia z wodą na kaloryferach.

Gdy leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub pacjent zaobserwuje wystąpienie gorączki, obrzęku tkanek miękkich, nasilających się bólów głowy czy dreszczy, konieczne jest rozpoczęcie leczenia szpitalnego w specjalistycznym ośrodku ze względu na ryzyko groźnych powikłań.

Leczenie zapalenia zatok - operacja

W przypadku nieskuteczności wszystkich wymienionych metod terapeutycznych ostatnim rozwiązaniem pozostaje leczenie operacyjne. Operacja zatoki szczękowej polega na usunięciu zmian patologicznych oraz wytworzeniu trwałego połączenia między światłem zatoki a przewodem nosowym. Po takiej operacji wykonuje się przepłukiwanie zatok szczękowych za pomocą kaniuli (zagiętej rurki) wprowadzanej przez jamę nosową do światła zatoki. Podaje się przez nią różne leki, a także nadmanganian potasu, który jest wskaźnikiem stanu zapalnego w zatoce (w zetknięciu z treścią ropną ulega odbarwieniu).

Zapalenie zatok u dziecka

Zapalenie zatok u dziecka to najczęściej powikłania po niewyleczonej infekcji. Nawracające zapalenie zatok u dzieci może być z kolei efektem nieprawidłowo leczonej alergii bądź przerostu trzeciego migdałka.

Objawy zapalenia zatok przynosowych u dziecka to:

  • katar z bakteryjną wydzieliną,
  • ból głowy,
  • ból brzuchy,
  • nieprzyjemny zapach z ust,
  • podwyższona temperatura,
  • bóle w obrębie górnej szczęki,
  • możliwy obrzęk powiek,
  • ropne zapalenie ucha środkowego - może się pojawić jako objaw towarzyszący.

Objawów zapalenia zatok u dzieci nie należy lekceważyć, gdyż nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań, nawet do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W większości przypadków leczenie zapalenia zatok przynosowych u dzieci polega na farmakoterapii. Aby zapobiec chorobie, warto pamiętać, aby podczas kataru nie dopuszczać do długotrwałego zalegania wydzieliny w nosie dziecka.

Zapalenie zatok sitowych

Komórki sitowe zlokalizowane są nad nosem i po bokach oczu. W ostrym zapaleniu zatok sitowych pojawiają się bóle głowy w okolicy nosa i czoła, niedrożność nosa (głównie po jednej stronie), bolesność przy ucisku wewnętrznego kąta oka. Przewlekłe zapalenie komórek sitowych objawia się uczuciem rozpychania w głębi oczodołu i przy nasadzie nosa, zaburzeniami węchu, czy utrudnieniami w oddychaniu. Może się pojawiać przy okazji zapalenia gardła, krtani lub oskrzeli.

Zapalenie zatok czołowych

Zatoki czołowej to zazwyczaj parzyste struktury powietrzne, które mogą mieć różną wielkość i kształt. Odnaleźć je można na łukami brwiowymi. Ich bezpośrednie sąsiedztwo z mózgiem stanowi niebezpieczeństwo powikłań w skutek zapalenia.

Objawy zapalenia zatok czołowych to w przypadku zapalenia ostrego m.in. silny ból w okolicy zatoki występujący np. w trakcie kaszlu, czy innego wysiłku, możliwe bóle górnej części oczodołu i nasady nosa, łzawienie i światłowstręt. Przewlekłe zapalenie zatok czołowych wiąże się z bólem nasilonym głównie w okresach zaostrzenia choroby, pojawia się również niedrożność nosa, brak aktywności oraz senność.

Zapalenie zatoki klinowej

Zapalenie zatoki klinowej na początku nie daje charakterystycznych objawów, stąd problemy z wczesnym rozpoznaniem choroby i możliwymi późniejszymi powikłaniami. Objawy wskazujące na stan zapalny w obszarze zatoki klinowej to przede wszystkim zmiany psychofizyczne, w tym uczucie zmęczenia, apatia, trudności z koncentracją, czy senność. Dolegliwości bólowe występują w obrębie głowy, nie zawsze można je dokładnie zlokalizować. Bóle są tępe i promieniujące.

Alergiczne zapalenie zatok

Alergiczne zapalenie zatok najczęściej wywoływane jest przez alergeny wziewne, do których należą pyłki roślin, roztocza kurzu, czy alergeny zwierząt. W wyniku uczulenia chory narażony jest na obrzęk i podrażnienie błon śluzowych nosa, zatok oraz nabłonka dróg oddechowych. To z kolei skutkuje reakcjami organizmu w postaci kataru, kaszlu, napadów astmy, czy właśnie zapalenia zatok.

Alergiczne zapalenie zatok może się również uaktywnić pod wpływem uczulenia pokarmowego, czy po podaniu leków przeciwzapalnych. Podobnie, jak w przypadku leczenia alergii, tak i w schorzeniu zatok wywołanym alergenami, choremu podaje się preparaty antyhistaminowe oraz zaleca się unikania kontaktu z alergenami. Zaleca się również płukanie nosa solą fizjologiczną i stosowanie donosowych glikokortykosteroidów.

Zapalenie zatok domowe sposoby

Przy pierwszych objawach zapalenia zatok, o ile nie występuje wysoka temperatura i choroba nie przedłuża się do kilku dni, można spróbować zastosować domowe sposoby leczenia zatok. Mogą okazać się one pomocne również w przypadku dodatkowego wsparcia leczenia farmakologicznego.

Domowe sposoby na zapalenie zatok to m.in.:

  • odpoczynek, pozostanie w domu i regeneracja sił;
  • spożywanie dużej ilości płynów co wpływa na rozrzedzanie zalegającej wydzieliny;
  • irygacja zatok – płukanie zatok np. solą morską;
  • ciepłe okłady na twarz (oczy, policzki, czoło);
  • inhalacja zatok;
  • nawilżanie powietrza w pomieszczeniach, w których przebywa chory;
  • spanie z lekko uniesioną głową;
  • jedzenie kanapek z masłem czosnkowym, bądź wdychanie zapachu czosnku;
  • herbata z imbirem, bądź dodawanie tej przyprawy do potraw.

Zapalenie zatok - profilaktyka

Najlepszym sposobem profilaktyki jest minimalizacja czynników ryzyka. Istotny jest prawidłowy stan higieny jamy ustnej (leczenie ubytków) oraz utrzymanie drożności nosa przez odpowiednie leczenie: stanów zapalnych górnych dróg oddechowych (przeziębienia), zapalenia migdałków oraz chorób alergicznych. Bardzo ważnym elementem profilaktyki jest wspomaganie odporności organizmu (prawidłowa dieta). Można znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania także poprzez unikanie kontaktu z osobami, u których występują symptomy infekcji górnych dróg oddechowych, niepalenie papierosów (dym podrażnia śluzówkę nosa i zatok), nawilżanie powietrza, którym oddychamy.

Zapalenie zatok (zarówno ostre, jak i przewlekłe) z racji objawów takich jak: uczucie rozbicia i zmęczenia, senność czy częste bóle głowy, ma wpływ na codzienne życie pacjenta. Może być przyczyną większej drażliwości, trudności w koncentracji podczas wykonywania codziennych obowiązków. Choroba może stanowić pewnego rodzaju ograniczenie, np. dla sympatyków nurkowania. W przypadku niedrożności ujścia zatok w czasie nurkowania w wyniku znacznych zmian ciśnienia może dojść do przesięku obrzęku błony śluzowej i krwawienia. Jeżeli chodzi o latanie samolotem, zmiany ciśnienia są nieco mniejsze.

Pytanie: Jak często sprawdzasz swój poziom cukru?

  Kontroluję go regularnie

  Sprawdzam, przy okazji innych badań/zabiegów

  Zdarzyło mi się raz może dwa

  Nigdy nie sprawdzałem/łam