Zdrowie z żelaza

Starszy niż rok

Ocena użytkowników

(liczba ocen 3)

Do właściwego funkcjonowania ludzkiemu organizmowi potrzeba odpowiedniej ilości mikroelementów. Jednym z nich jest żelazo, które pobudza układ krwiotwórczy i wzmacnia organizm.

Ogólna zawartość żelaza w ustroju człowieka wynosi od 4 do 5 gramów. Większość, tj. ok. 68%, wchodzi w skład hemoglobiny, czyli barwnika znajdującego się w krwinkach czerwonych i mioglobiny – białka znajdującego się w mięśniach. Dzięki hemoglobinie możliwe jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek. Tlen wykorzystywany jest przez organizm we wszystkich procesach życiowych, a mioglobina umożliwia transport tlenu wewnątrz komórek mięśniowych. Żelazo jest również konieczne do prawidłowego funkcjonowania wielu układów enzymatycznych żywego organizmu oraz produkcji niektórych białek. Działanie ogólne żelaza charakteryzuje się pobudzaniem układu krwiotwórczego. Ponadto działa ono tonizująco, wzmagając sprawność całego organizmu.

Żelazo wchłaniane jest z pokarmów przez błonę śluzową dwunastnicy i początkowego odcinka jelita cienkiego. We krwi wiąże się z białkiem – transferyną, która przenosi je do szpiku kostnego, wątroby i śledziony. Cześć żelaza magazynowana jest w tkankach jako ferytyna i hemosyderyna. Po utracie krwi te właśnie zapasy są uruchamiane do produkcji hemoglobiny.

Dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi dla dorosłego mężczyzny około 1 mg, dla kobiety około 1,4 mg (z uwagi na regularną utratę krwi podczas miesiączek). Jednak z pokarmem należy codziennie spożyć ok. 10-20 mg żelaza, ponieważ zwykle tylko ok. 10 proc. z tej ilości ulega wchłonięciu w jelitach, a reszta jest wydalana. Najlepiej przyswajane jest żelazo z czerwonego mięsa, wątroby, nerek, jajek, orzechów, daktyli, fig. Gorzej wchłaniane jest żelazo pochodzące z produktów roślinnych – warzyw, owoców, suchych roślin strączkowych i zbożowych. Witamina C oraz żołądkowy kwas solny ułatwiają przyswajanie żelaza, natomiast garbniki zawarte w herbacie, żółtko jajka oraz produkty mleczne utrudniają ten proces. Niektóre leki mogą również osłabiać wchłanianie żelaza np. środki zobojętniające na zgagę, antybiotyki tetracyklinowe i neomycyna, cholestyramina, magnez, wyciągi enzymatyczne z trzustki.

  • Niemowlęta: 6-15 mg
  • Dzieci od 1 do 3 lat: 15 mg
  • Dzieci od 3 do 10 lat: 10 mg
  • Chłopcy od 10 do 12 lat: 10 mg
  • Chłopcy od 12 do 18 lat: 18 mg
  • Chłopcy powyżej 18 lat: 10 mg
  • Dziewczeta powyżej 10 lat: 18 mg
  • Kobiety w okresie ciąży i laktacji: 18 mg
  • Kobiety po okresie menopauzy: 10 mg

Organizm człowieka również sam reguluje ilość wchłanianego żelaza w zależności od jego zapasów wewnątrzustrojowych. Gdy istnieje niedobór żelaza, przyswajanie znacznie się zwiększa, gdy zaś zapasy są duże, wchłanianie ulega ograniczeniu. Niedobór żelaza jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości. Ujawnia się wtedy, gdy rezerwy ustrojowe ulegną wyczerpaniu, a podaż żelaza nie pokrywa zapotrzebowania. Najważniejsze przyczyny to: przewlekłe krwawienia, upośledzone wchłanianie w jelitach, mała zawartość żelaza w pożywieniu, zwiększone zapotrzebowanie u dzieci w okresie wzrostu, okres ciąży i karmienia.

Najczęstszymi objawami niedokrwistości są osłabienie, bóle głowy, szum w uszach, przyspieszenie akcji serca, łatwe meczenie, duszność wysiłkowa, bladość skóry i błon śluzowych. U osób starszych anemia może ujawniać lub nasilać objawy choroby wieńcowej serca. Inne objawy, jakie wywołuje niedobór żelaza w organizmie, to: zaklęśnięcie się płytek paznokciowych, zapalenie języka i kącików ust, zmiany jelitowe, zaburzenia połykania, obniżenie wydolności pracy czy zmniejszona zdolność uczenia się.

Zawsze należy ustalić, jaka jest przyczyna anemii i starać się ją usunąć, bo od tego zależy wynik leczenia preparatami żelaza. Najczęściej preparat żelaza podaje się doustnie. Należy pamiętać, aby przyjmować go przed posiłkiem z uwagi na lepsze wchłanianie. Jeśli jednak lek jest źle tolerowany na czczo, można go zażywać po jedzeniu. Warto w tym czasie zmienić dietę, tak aby było więcej mięsa, warzyw i owoców, a mniej mleka i jego przetworów, produktów mącznych oraz kasz. W czasie terapii żelazem stolce są czarne. Brak tego objawu świadczy, że żelazo nie jest podawane lub jest podawane nieregularnie. Podczas leczenia żelazem w kroplach zęby często przybierają ciemny odcień. Jest to zazwyczaj objaw przejściowy. Płukanie jamy ustnej wodą po zażyciu leku zapobiega przebarwieniom zębów. Zdarza się, że pacjent jednak nie toleruje doustnych preparatów żelaza, nie ma poprawy po leczeniu doustnym lub istnieje duży niedobór tego pierwiastka, wówczas można podać je domięśniowo.

Lekarz zawsze tak oblicza dawkowanie i czas leczenia żelazem, aby wyrównać parametry morfologii krwi oraz uzupełnić ponownie jego ustrojowe zapasy.

Nadmiar żelaza w organizmie może prowadzić do zatrucia, którego objawami są wymioty, biegunka i uszkodzenie jelit. Nadmierne zapasy tego pierwiastka w ustroju powstają wtedy, gdy osoba leczona jest zbyt długo lub zbyt dużymi dawkami żelaza podawanymi pozajelitowo, często otrzymuje przetoczenia krwi lub cierpi na przewlekły alkoholizm. Istnieje również rzadka choroba wywołana nadmiarem żelaza zwana hemochromatozą, która jest schorzeniem wrodzonym, ale poddaje się leczeniu. Dlatego leczenie żelazem należy zawsze kontynuować pod ścisłym nadzorem lekarza.