Dolegliwości żołądkowe

Starszy niż rok
Prawidłowa czynność żołądka i właściwe trawienie w sposób istotny wpływają na dobre samopoczucie. Zobacz jak walczyć z popularnymi problemami żołądkowymi.

Zgaga

Jest to uczucie palenia lub pieczenia w przełyku. W ostatnich latach coraz częściej jej przyczyną jest choroba refluksowa przełyku. Refluks żołądkowo-przełykowy, czyli zarzucanie zawartości żołądka do przełyku sporadycznie występuje u każdego człowieka. O chorobie refluksowej przełyku, mówimy wtedy, gdy daje dolegliwości lub powikłania na skutek zapalenia błony śluzowej przełyku wywołanego przez kwaśną treść żołądkową. Inną przyczyną zgagi jest choroba wrzodowa żołądka.

• Jak pomóc:
Na zgagę aptekarz może zaproponować środki alkalizujące kwaśny sok żołądkowy, zawierające związki magnezu, glinu lub wapnia. Co prawda szybko neutralizują one kwas w przełyku i żołądku, znosząc tym samym objawy, ale poprawa ta jest krótkotrwała i środki te trzeba zażywać wielokrotnie w ciągu dnia. Na dłuższa metę nie są więc zbyt dobrym rozwiązaniem, a ponadto środki te nie są obojętne dla zdrowia. Przyjmowanie dużych dawek preparatów zobojętniających zawierających magnez prowadzi do biegunki, zawierających glin – do zaparć, a nadmiar wapnia może wywołać zaburzenia gospodarki wapniowej.

• Na co zwrócić uwagę
Jeśli zgaga się powtarza i pacjent regularnie zaczyna kupować środki alkalizujące, należy zasugerować mu wizytę u lekarza i bardziej intensywne leczenie lekami z grupy inhibitorów pompy protonowej. Nieleczona lub źle leczona choroba refluksowa przełyku może spowodować powikłania: zwężenie przełyku, krwotok lub przełyk Barreta.Zwężenia są wynikiem bliznowacenia wcześniejszych uszkodzeń przełyku.

Nudności i wymioty

Nudności są zwykle doznaniem subiektywnym, mogą zwiastować wymioty, ale niekoniecznie. Wymioty występują wówczas, gdy na skutek silnych skurczów przepony i mięśni brzucha dochodzi do wyrzucenia treści pokarmowej z żołądka do przełyku i dalej na zewnątrz. Wymiotom może towarzyszyć osłabienie, nadmierne ślinienie się i przyspieszona lub zwolniona praca serca.

• Jak pomóc
Jeśli nudności i wymioty pojawiają się w trakcie podróży, świadczą o chorobie lokomocyjnej. Można wówczas polecić na pół godziny przed podróżą jeden  z dostępnych w aptekach bez recepty leków przeciwwymiotnych, np. preparat dimenhydrynatu lub sproszkowanego kłącza imbiru.

• Na co zwrócić uwagę
Jeśli pacjent apteki mówi, że wymiociny wyglądają jak czarne fusy po kawie lub zawierają krew i skrzepy, to świadczy to o krwawieniu z przewodu pokarmowego, co jest zagrożeniem życia. Jeśli są chlustające i gwałtowne, towarzyszą zwężeniu odźwiernika lub dwunastnicy, co wymaga interwencji chirurgicznej. Wymioty skojarzone z silnymi bólami brzucha towarzyszą większości ostrych chorób przewodu pokarmowego, również często leczonych operacyjnie.

Odbijanie

Jest to wyrzucanie z żołądka gazu, któremu towarzyszą tzw. domieszki smakowe (kwaśne, gorzkie, pokarmowe) i zapachowe. Gazem tym najczęściej jest powietrze, które jest nieświadomie połykane. Gdy dochodzi do jego nadmiernego nagromadzenia w żołądku np. w czasie jedzenia i picia (zwłaszcza napojów gazowanych), pod wpływem stresu lub na skutek zaburzeń pracy tego narządu, zostaje on gwałtownie usunięty na zewnątrz. Po odbiciu się powietrza chory może odczuwać ulgę.

• Jak pomóc
Często jedyną przyczyną odbijania jest nadmierne połykanie powietrza. Aby zlikwidować tę dolegliwość, należy pacjentowi wytłumaczyć jej mechanizm i przekonać, że połykanie powietrza można opanować.

• Na co zwrócić uwagę
Powtarzające się odbijanie może towarzyszyć różnym chorobom przewodu pokarmowego, zwłaszcza gdy współistnieje z innymi dolegliwościami przewodu pokarmowego. Wskazane jest wówczas namówienie pacjenta na wizytę u lekarza w celu dokładniejszej diagnostyki i leczenia.

Ból w nadbrzuszu lub w dołku podsercowym związany z posiłkami

Jest często objawem choroby wrzodowej, której może również towarzyszyć odbijanie i zgaga. Ból ten występuje na czczo lub w 2-3 godziny po posiłku i nie promieniuje. Ból w nadbrzuszu może czasem pojawiać się również w przebiegu choroby refluksowej przełyku, w obrazie której występują również zgaga, bolesne połykanie, bóle w klatce piersiowej. Bóle te nasilają się po potrawach tłustych, smażonych, kawie, alkoholu, ostrych przyprawach, a także po schyleniu tułowia lub położeniu się.

• Jak pomóc
Można polecić dostępne w aptece bez recepty: rozkurczową drotawerynę, ranitydynę zmniejszającą wydzielanie kwasu solnego w żołądku oraz leki alkalizujące.

• Na co zwrócić uwagę
Przedłużające się bóle wymagają zgłoszenia się do lekarza w celu dokładniejszej diagnostyki i leczenia.

Dyskomfort w nadbrzuszu

Często związany jest z tzw. dyspepsją, czyli niestrawnością, której towarzyszy puste odbijanie, wzdęcia brzucha i uczucie pełności po jedzeniu. Pacjent z niestrawnością ogólnie czuje się dobrze, nie chudnie, nie ma niedokrwistości i zaburzeń w rytmie oddawania stolca.

• Jak pomóc
Przy dyspepsji skuteczne są leki alkalizujące oraz blokery receptora histaminowego H2, np. ranitydyna (dostępne bez recepty). Uczucie wzdęcia i pełności dobrze znosi simetikon. Niektórym pacjentom pomagają także leki ziołowe.
Są to dziurawiec lub mięta skojarzone z łagodnymi preparatami uspokajającymi, np. melisą. Można również polecać siemię lniane, które zaparzone najlepiej zażywać przed snem. Stosując zioła, trzeba pamiętać, że mięta jest przeciwwskazana przy zgadze, ponieważ może ją jeszcze bardziej nasilać. Niezależnie od farmakoterapii, korzystnie działa modyfikacja diety, która obejmuje zmniejszenie objętości spożywanych posiłków przy zwiększeniu ich częstości w ciągu dnia. U niektórych pacjentów dobry efekt daje ograniczenie ilości tłuszczu w diecie. Poza tym warto unikać używek oraz potraw, o których pacjent wie, że mu „szkodzą”, np. kawy, napojów gazowanych, alkoholu.

• Na co zwrócić uwagę
Jeśli ww. objawom towarzyszy brak łaknienia, osłabienie, wymioty, objawy krwawienia z przewodu pokarmowego (wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy albo czarne smoliste stolce), niedokrwistość czy stopniowy ubytek masy ciała, świadczyć to może o rozwijającym się raku żołądka. Są to tzw. objawy alarmowe i wymagają pilnej konsultacji lekarza oraz dokładnej diagnostyki – przede wszystkim gastrofiberoskopowej, od której uzależnione jest dalsze leczenie.

Ostre, kurczowe bóle brzucha z wymiotami i biegunką

Mogą świadczyć o zatruciu pokarmowym, zwłaszcza gdy towarzyszy im gorączka. Często sam chory potrafi określić, jaka potrawa spowodowała zatrucie.

• Jak pomóc
Podstawowym zaleceniem przy zatruciu pokarmowym zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci jest doustne nawadnianie w celu uzupełnienia wody i elektrolitów traconych z wymiotami i biegunką. Idealny do tego jest preparat Gastrolit, który chory powinien pić co kilka minut drobnymi łykami, aby nie prowokować wymiotów. Z innych leków dostępnych bez recepty można polecić tanninum albuminatum lub smektyt, które jednocześnie działają lekko zapierająco. Silnie przeciwbiegunkowo działa także loperamid, ale trzeba być bardzo ostrożnym z polecaniem tak silnie zapierających leków, ja ich nie polecam.

• Na co zwrócić uwagę
Dla niemowląt i małych dzieci zatrucie pokarmowe jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ może w ciągu kilku-kilkunastu godzin spowodować  odwodnienie. Jeśli w ciągu kilku-kilkunastu godzin doustnego nawadniania stan dziecka nie ulega poprawie, dziecko staje się apatyczne, ma przyśpieszony oddech, zapadnięte oczy i ciemiączko, suchy język i błony śluzowe jamy ustnej, ślina jest gęsta i nieelastyczna, a skóra na brzuchu marszczy się w fałdy, to jest dla dziecka stan zagrożenia życia i konieczne jest szybkie leczenie szpitalne.

Czkawka

Czkawka polega na rytmicznych, powtarzających się skurczach przepony. Skurcze te są niezależne od naszej woli, a ich przyczyną jest podrażnienie nerwu przeponowego. Ponieważ przepona jest głównym mięśniem oddechowym, przedłużająca się czkawka może utrudniać oddychanie. U osób zdrowych nie można ustalić przyczyny tej dolegliwości. Zaobserwowano, że może pojawić się po przejedzeniu, nadużyciu alkoholu lub wypiciu napojów gazowanych. Czasem pojawia się przy przemęczeniu lub po długotrwałym śmiechu. W tych przypadkach najczęściej czkawka szybko przemija.

• Jak pomóc
Dość często czkawka ustępuje samoistnie. Jeśli tak się nie dzieje, można poradzić pacjentowi zatrzymanie powietrza w płucach lub żucie suchej kromki chleba. Jednak najskuteczniejsze jest podrażnienie nerwów krtani i przepony poprzez szybkie wypicie na głębokim wdechu zimnej wody lub przestraszenie.

• Na co zwrócić uwagę
Zdarza się, że czkawka towarzyszy różnym schorzeniom narządów klatki piersiowej lub jamy brzusznej, np. w ostrych stanach zapalnych, nowotworach lub po zabiegach operacyjnych w obrębie klatki piersiowej czy jamy brzusznej. Może pojawić się również u chorych z guzem lub zapaleniem mózgu, z wylewem krwi do mózgu lub w zatruciach. Najczęściej wtedy jest uporczywa, nęka chorego również w nocy i może doprowadzić do wyczerpania fizycznego i psychicznego. Leczenie czkawki towarzyszącej stanom chorobowym jest trudne i wymaga współpracy z lekarzem.