Krew pępowinowa
Czy warto ją zbankować?

Czym są komórki macierzyste? Jak wykorzystuje się je w medycynie? Dlaczego warto pobrać krew pępowinową? Czy pobranie jest bolesne? To pytania, które najczęściej nurtują młodych rodziców, którzy zastanawiają się nad zbankowaniem krwi pępowinowej. Na te i inne pytania na temat komórek macierzystych i krwi pępowinowej odpowie dr Tomasz Baran, ekspert Polskiego Banku Komórek Macierzystych i Internetowej Szkoły Rodzenia MedMe.pl.


Jedną z czynności, która pochłania najwięcej czasu przyszłym rodzicom jest kompletowanie wyprawki, kupowanie ubrań, zabawek i akcesoriów dla malucha. Warto do tej listy dołożyć zbankowanie komórek macierzystych z krwi pępowinowej, które mogą okazać się najpiękniejszym prezentem dla dziecka. To zdrowotna polisa na przyszłość. Komórki macierzyste wykorzystywane są bowiem w leczeniu coraz większej liczby chorób, w tym najgroźniejszych nowotworów.

- O możliwości pobrania krwi pępowinowej i zbankowaniu komórek macierzystych mówimy przyszłym rodzicom już kilka tygodni przed porodem. Warto to rozważyć, ponieważ komórki macierzyste wykorzystywane są w leczeniu coraz większej liczby chorób – mówi położna Elżbieta Jochman, ekspert Internetowej szkoły Rodzenia MedMe.pl i dodaje, że samo pobranie trwa kilka minut i jest zupełnie nieinwazyjne zarówno dla mamy, jak i dziecka. – Oprócz krw pępowinowej możemy pobrać też sznur pępowiny. Wszystko zależy od pakietu, na jaki zdecydują się przyszli rodzice.

Wielu młodych rodziców o możliwości zbankowania komórek macierzystych z krwi pępowinowej po raz pierwszy słyszy na zajęciach w szkole rodzenia. Nic dziwnego, że w ich głowach pojawia się wiele pytań i wątpliwości. O odpowiedzi na najczęstsze pytania poprosiliśmy dr Tomasza Barana z Polskiego Banku Komórek Macierzystych (PBKM).

Dlaczego krew pępowinowa jest tak cenna?

Krew pępowinowa jest bogata w jedyne w swoim rodzaju komórki macierzyste, posiadające unikatowe zdolności do samoodnowy i przekształcania się w składniki krwi. Zabezpieczone podczas porodu i zamrożone w odpowiedniej temperaturze staną się lekiem dla dziecka od którego zostały pobrane, lub jego rodzeństwa, w przypadku wystąpienia choroby. W tej chwili standardowo stosuje się je w leczeniu około 80 ciężkich chorób onkologicznych, immunologicznych czy hematologicznych.

Czy krew pępowinowa to jedyne źródło komórek macierzystych?

Nie, komórki o takich samych właściwościach znajdują się także w szpiku kostnym i krwi obwodowej. Przeszczepienie komórek macierzystych z krwi pępowinowej jest alternatywną dla tzw. przeszczepienia szpiku.

Skoro komórki macierzyste znajdują się w szpiku kostnym i można je pobrać w każdej chwili, to po co pobierać krew pępowinową?

Bankowanie komórek macierzystych z krwi pępowinowej dla swojej rodziny daje możliwość ich wykorzystania do celów terapeutycznych w każdej chwili. Nie ma tu konieczności szukania dawców, co jest procesem kosztownym, czasochłonnym i nie gwarantującym powodzenia. Wczesne rozpoczęcie leczenia wielu chorób minimalizuje ryzyko ich rozwoju i zwiększa szanse na ich całkowite wyleczenie. Ponadto komórki macierzyste z krwi pępowinowej mają przewagę nad tymi ze szpiku kostnego, ponieważ są młodsze, mają większą zdolność do wzrostu i niosą mniejsze ryzyko powikłań po przeczepieniu.

Czy podczas porodu można zabezpieczyć coś więcej niż krew pępowinową?

Obecnie światowej klasy banki oferują swoim Klientom nie tylko możliwość zabezpieczenia krwi pępowinowej, ale także krwi łożyskowej oraz sznura pępowiny. Zawarte w łożysku komórki macierzyste, to takie same komórki które znajdują się w krwi pępowinowej- pobiera się je aby uzyskać większą ilość materiału. Natomiast w sznurze pępowiny znajduje się inny rodzaj komórek.

Czym różnią się komórki z krwi pępowinowej od tych ze sznura pępowiny?

Komórki macierzyste ze sznura pępowiny, a właściwie z tzw. galareta Whartona, (tkanka wypełniająca sznur pępowiny) zawiera mezenchymalne komórki macierzyste. Posiadają one zdolność do przekształcania się w wiele typów komórek i tkanek, w tym w komórki nerwowe, kostne lub chrzęstne. Dzięki temu, mogą być wykorzystywane w medycynie regeneracyjnej u pacjentów cierpiących m.in. na choroby neurologiczne, ortopedyczne, reumatologiczne lub kardiologiczne. Od prawie 2 lat można je pobrać także w Polsce.

Czy obecnie komórki macierzyste z krwi pępowinowej są wykorzystywane w terapiach?

Jak najbardziej. Pierwsze przeszczepienie komórek macierzystych z krwi pępowinowej odbyło się w październiku 1988 roku – zatem właśnie obchodzimy 28 rocznicę pierwszego wykorzystania tego bezcennego materiału. Od tamtego czasu komórki macierzyste standardowo stosuje się w leczeniu około 80 chorób w tym ciężkich schorzeń onkologicznych i hematologicznych. Co więcej, w USA już w 2009 roku liczba przeszczepień komórek z krwi pępowinowej była większa niż komórek ze szpiku. Na całym świecie wykonano już ponad 40 tysięcy przeszczepień u dzieci i dorosłych i liczba ta stale rośnie.

A jak wygląda sytuacja w Polsce?

W Polsce również wykorzystuje się komórki macierzyste pobrane z pępowiny podczas porodu. Komórki z krwi pępowinowej stosuje się w ramach standardowego leczenia, a ich podanie jest refundowane przez NFZ. Jeśli chodzi o liczbę pacjentów, to w Polsce jest ich zdecydowanie mniej niż w innych rozwiniętych krajach. Niższa liczba terapii komórkami macierzystymi z krwi pępowinowej w Polsce spowodowana jest m.in. niewielką liczbą zdeponowanych porcji krwi – zarówno w bankach publicznych, jak i rodzinnych.

W przypadku komórek macierzystych ze sznura pępowiny sytuacja wygląda nieco inaczej. W tej chwili komórki te podaje się w ramach tzw. medycznych eksperymentów leczniczych pacjentom z chorobami neurologicznymi, okulistycznymi czy ortopedycznymi u których standardowe leczenie nie przyniosło poprawy. Komórki podaje się po uzyskaniu zgody komisji bioetycznej pacjentom chorującym m.in. na dziecięce porażenie mózgowe, rdzeniowy zanik mięśni, autyzm.

Ile krwi pępowinowej i jak duży fragment sznura można pobrać przy porodzie?

Ilość krwi pępowinowej, która można pobrać przy porodzie jest sprawą indywidualną. Do samego momentu pobrania nie jesteśmy w stanie stwierdzić ile materiału uda się pobrać.

Średnio udaje się pozyskać ok. 70 ml krwi. W przypadku sznura, położna zabezpiecza 10- 15 cm fragment.

Czy krew pępowinowa ma jakieś ograniczenia?

Tak, krew pępowinowa to bezcenny dar, ale ma pewne ograniczenia których trzeba mieć świadomość. Przede wszystkim należy pamiętać że krew pępowinowa nie jest lekiem na wszystkie choroby. Drugim ograniczeniem jest waga pacjenta, któremu mogą służyć pobrane komórki. Przeciętna zabezpieczona porcja wystarcza na pacjenta o wadze ok. 50 kg. Zważywszy na to, że ryzyko zachorowania na choroby leczone komórkami rośnie wraz z wiekiem, to w razie potrzeby konieczne jest albo dobranie komórek z innych źródeł, albo skorzystanie z technologii namnażania. Na świecie obecnie rozwijane są liczne metody namnażania komórek. Najbardziej zaawansowana jest technologia NiCord, która pozwala nawet na 100krotne zwiększenie ilości komórek i tym samym użycie krwi pępowinowej u każdego pacjenta. Trzecim jej ograniczeniem jest fakt, że można ją pobrać wyłącznie raz w życiu, podczas porodu.

Czy częściej przeszczepiana jest własna krew pępowinowa czy od obcego dawcy?

Jeśli spojrzymy na rejestry światowe, to ok. 60 proc. przeszczepień krwi pępowinowej to przeszczepienia autologiczne (czyli dla dziecka, od którego krew została pobrana), a kolejne 20 proc. to przeszczepienia w obrębie rodziny (dla rodzeństwa lub rodziców). W sumie 80 proc. przeszczepień to sytuacje, w których wykorzystano krew zdeponowaną w banku rodzinnym. Należy jednak pamiętać, że niektóre choroby, w zależności od fazy zaawansowania, wymagają przeszczepienia komórek własnych, a inne mogą być leczone komórkami od obcego dawcy. Pobierając krew pępowinową, nigdy nie wiemy, kto ją otrzyma, oraz jaka to będzie choroba i jakiego przeszczepienia będzie wymagać.

Czy również w przypadku białaczki możliwe jest przeszczepienie własnej krwi pępowinowej?

W leczeniu białaczki sytuacja wygląda podobnie jak w przypadku innych schorzeń. Wszystko zależy od etapu choroby. Należy jednak pamiętać, że przeszczepienie własnych komórek z krwi pępowinowej jest mniej „toksyczne” i zmniejsza niebezpieczeństwo powikłań lub wznowy. To jeden z głównych powodów, dla których np. w USA czy Japonii jako źródło komórek macierzystych wykorzystuje się krew pępowinową, a nie szpik. Niestety większość dzieci i osób dorosłych nie ma zbankowanej krwi pępowinowej, dlatego w przypadku choroby konieczne jest szukanie dawcy lub pozyskanie komórek z innego źródła.

Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko lub ktoś z jego najbliższych będzie potrzebował przeszczepienia komórek macierzystych?

Wbrew pozorom całkiem duże. Z analizy danych sprzed kilku lat można wywnioskować, że 1:100 osób będzie w swoim życiu leczona właśnie komórkami macierzystymi. Już dziś stosuje się je w terapiach kilkudziesięciu chorób, a przecież lekarze nieustannie prowadzą badania nad wykorzystaniem ich w leczeniu wielu innych schorzeń, np. cukrzycy, zawału serca, udaru mózgu.

Czy są wskazania do deponowania krwi pępowinowej?

Jeśli w naszej rodzinie wystąpiła choroba wymagająca leczenia komórkami macierzystymi [onkologiczna lub hematologiczna] to powinniśmy przemyśleć deponowanie komórek macierzystych krwi pępowinowej na użytek rodzinny. Zwłaszcza, że komórki pozyskane przy porodzie jednego dziecka mogą być wykorzystane w leczeniu nie tylko jego, ale również jego rodzeństwa.

Jaka jest różnica między bankowaniem rodzinnym a publicznym?

Podstawową różnicą jest przeznaczenie pobranej krwi pępowinowej. W przypadku bankowania rodzinnego to rodzice pokrywają koszty związane z pobraniem i przechowywaniem krwi pępowinowej i są jej prawnym właścicielem. Zabezpieczona krew jest więc przechowywana na potrzeby konkretnej rodziny, a zatem mogą z niej skorzystać rodzice i ich dzieci. Natomiast banki publiczne przechowują krew na potrzeby przeszczepień pomiędzy osobami niespokrewnionymi , a rodzice oddając krew do takiego banku, zrzekają się do niej praw. Właścicielem krwi jest państwo lub Sponsor. Dlatego wybór sposobu bankowania zawsze powinien być suwerenną decyzją rodziców. W przypadku komórek ze sznura pępowiny, bankowanie rodzinne jest jedyną opcją.

Czy pobranie krwi może się odbyć w dowolnym szpitalu?

Banki mają różny zasięg działania. Polski Bank Komórek Macierzystych jest obecny w całej Polsce, a pobrania krwi pępowinowej są wykonywane niemal we wszystkich szpitalach; możliwe jest również pobranie za granicą. Ponadto regionalne konsultantki medyczne zawsze służą pomocą rodzicom planującym pobranie krwi pępowinowej – w każdym mieście czy szpitalu.

Jak długo można przechowywać krew pępowinową i czy okres przechowywania ma wpływ na jej „jakość”?

Pobrana krew pępowinowa trafia do zestawu pobraniowego, a następnie transportowana jest do laboratorium. Tam przechodzi badania i przygotowywana jest do przechowywania w oparach ciekłego azotu (w temp. -196° C), który zapobiega starzeniu się i urazom jej komórek. Dzięki temu komórki macierzyste nie tracą swoich właściwości. Najnowsze doniesienia Amerykańskiego Towarzystwa Hematologicznego mówią o zachowaniu wszystkich właściwości komórek po 24-letnim okresie przechowywania. Z rozważań teoretycznych wynika, że istnieje możliwość przechowywania komórek macierzystych przez setki lat.

Czy istnieją jakieś przeciwwskazania do pobrania krwi pępowinowej i sznura pępowiny?

Jedynym przeciwwskazaniem są choroby genetyczne, weneryczne i wirusowe (np. HIV). Najważniejsze, by materiał genetyczny przenoszony przez komórki macierzyste był jak najlepszej jakości.

Jaki jest koszt pobrania i przechowywania krwi pępowinowej?

Koszt pobrania i przechowywania krwi pępowinowej jest różny w zależności od doświadczenia banku i jakości, jaką oferuje. Zazwyczaj koszt pobrania, preparatyki, badań i zamrożenia to około 2000 zł. Natomiast roczna opłata za przechowywanie wynosi około 500 zł. Czasami przyszli rodzice obawiają się kosztów takiej usługi, na szczęście niektóre banki oferują możliwość rozłożenia płatności na raty, co ułatwia pogodzenie wydatków związanych z narodzinami dziecka. Inną opcją jest poproszenie członków rodziny o wykupienie usługi pobrania krwi pępowinowej w ramach wspólnego prezentu dla malucha (zamiast kolejnych ubranek czy zabawek).

Czy komórki macierzyste staną się lekiem przyszłości?

Komórki macierzyste już teraz nazywane są „medycyną XXI wieku”. Terapia z ich wykorzystaniem to jedna z najszybciej rozwijających się gałęzi medycyny. Obecnie trwają zakrojone na szeroką skalę badania kliniczne nad wykorzystaniem komórek m.in. w leczeniu cukrzycy, zawału serca, udaru mózgu, stwardnienia rozsianego, choroby Parkinsona, choroby Alzheimera, chorób wątroby, tocznia, uszkodzenia rdzenia kręgowego, dystrofii mięśniowej czy oparzeń. Z całą pewnością są to terapie, które zrewolucjonizują medycynę, a tym samym nasze życie. Polski Bank Komórek Macierzystych wydał już materiał ponad 300 Pacjentom w tym wielu, w ramach medycznych eksperymentów leczniczych.

Wyprawka do domu
Jak skompletować?

Wyprawka do szpitala
dla mamy i dziecka

Zobacz
kolejne odcinki

  • Odcinek 1 Ciąża

    Ciąża to stan wyjątkowy. Podczas dziewięciu miesięcy zmienia się nie tylko nasze ciało, ale i umysł. W głowach przyszłych rodziców pojawia się wiele pytań, wątpliwości i wyzwań. Z nami ciąża nie będzie miała dla Was tajemnic. Opowiemy o pierwszej wizycie u lekarza ginekologa i niezbędnych badaniach, jakie powinna zrobić każda ciężarna. Podpowiemy jak radzić sobie z ciążowymi dolegliwościami i jakie ćwiczenia wykonywać w ciąży, żeby przygotować ciało do porodu. Wysiłek związany z porodem porównywany jest pokonaniem maratonu. Gotowe na bieg?

  • Odcinek 2 Poród

    Na pewno wiele razy zastanawiałyście się jak będzie wyglądał Wasz poród i kiedy pojedziecie do szpitala. Razem z lekarzem ginekologiem przygotowałyście plan porodu. Teraz oczekujecie na rozwiązanie. Myśli o porodzie w głowach młodych mam wywołują zawsze sporo stresu i emocji. Najbardziej boimy się tego, czego nie znamy, dlatego pomożemy wam oswoić poród. Lekarz ginekolog opowie o objawach przepowiadających poród i symptomach rozpoczynającego się właśnie porodu. Na pewno ich nie przegapicie. Pokażemy też przyjęcie do szpitala i pozycje porodowe, w których Wasz wysiłek wspomoże siła grawitacji.

  • Odcinek 3 Karmienie piersią

    Jeśli zdecydowałaś się na karmienie piersią, na pewno już o tym wiesz. Kobiece mleko jest najbardziej wartościowym pokarmem dla dziecka. Nie tylko odżywia, chroni i leczy, ale też dba o rozwój fizyczny i psychiczny. Karmienie piersią przynosi wiele korzyści zarówno karmiącej mamie, jak i karmionemu dziecku. Specjaliści MedMe.pl pokażą najlepsze pozycje do karmienia, opowiedzą o tym: jak odciągać i przechowywać pokarm oraz jak sprawdzić, czy dziecko się najada. Wątpliwości na temat publicznego karmienia piersią rozwieje Dorota Zawadzka, psycholog i autorka popularnych programów telewizyjnych m.in. „Superniania” i „Na kłopoty Zawadzka”.

  • Odcinek 4 Wyprawka

    Planowanie i kompletowanie wyprawki jest jednym z najbardziej ekscytujących przeżyć dla całej rodziny. Choć z pozoru wydaje się łatwe i przyjemne, podczas zakupów pojawia się sporo pytań i wątpliwości: od czego zacząć? co wybrać? co jest absolutnie potrzebne? a co można sobie podarować? O pomoc w przygotowaniu wyprawki dla dziecka, a także spakowaniu torby do szpitala - poprosiliśmy położną i ekspertów od zakupów. Zapytaliśmy też doświadczone mamy o to, jakie akcesoria przydały im się najbardziej.

  • Odcinek 5 Dziecko

    Dla niedoświadczonych rodziców pielęgnacja noworodka jest nie lada wyzwaniem. Nie wiemy, jak myć, brać na ręce, kąpać i przewijać. Pokażemy pierwsze chwile malucha w szpitalu, opowiemy o ocenie w skali Apgar, pokażemy mierzenie i ważenie, a także kangurowanie noworodka. Jeśli mama nie może przytulić dziecka tuż po porodzie, na kontakt skóra do skóry może zdecydować się tata. Położna podpowie też, jak dbać o noworodka w pierwszych dniach życia.

  • Odcinek 6 Połóg

    Co dzieje się z ciałem kobiety po porodzie? Zaczyna się połóg, czyli okres, w którym ciało kobiety wraca do formy sprzed porodu. To nie oznacza, że tydzień po porodzie mamy biec na siłownię. Wręcz przeciwnie. Dajmy sobie czas. Podpowiemy, jak odzyskać równowagę fizyczną i psychiczną. Kiedy możemy zacząć ćwiczenia i w jaki sposób pielęgnować ciało. Z kolei Dorota Zawadzka, psycholog, opowie o emocjach, jakie towarzyszą kobiecie w pierwszych dniach po urodzeniu dziecka.

  • Odcinek 7 Dla taty

    Dowiedziałeś się, że zostaniesz tatą i w jednej chwili twój świat przewrócił się do góry nogami? Choć dziecko istnieje na razie tylko w twojej wyobraźni, wywołuje już sporo skomplikowanych emocji. W ciąży cała uwaga skupia się jednak na kobiecie – na jej emocjach i rosnącym brzuchu, dlatego ostatni odcinek Internetowej Szkoły Rodzenia MedMe.pl postanowiliśmy zadedykować tatusiom. Opowiemy o porodzie rodzinnym, urlopie tacierzyńskim i najważniejszej roli, jaka czeka Was w życiu. Tylko u nas po męsku o ciąży i porodzie.