NAJZDROWSZE MIEJSCE W INTERNECIE

Badanie PSA - normy (wolny, całkowity). Jakie są wskazania do wykonania testu?

Badanie poziomu PSA to drugi obok badania gruczołu krokowego test przesiewowy, który pozwala u wielu pacjentów wykryć raka prostaty. Zobacz czym różni się PSA wolny od PSA całkowitego i jakie są normy tego markera nowotworowego.
Badanie raka prostaty dzięki PSA
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Rak prostaty jest drugim co do częstości występowania nowotworów u mężczyzn. We wczesnych staniach nie daje żadnych objawów i nie można wykryć go za pomocą regularnych badań.
  • Obecnie jednym z bardzo popularnych badań jest badanie PSA, które umożliwia szybsze wykrycie niepokojących zmian w organizmie mężczyzny.
  • Wolne PSA jest bardziej czułym markerem raka prostaty niż całkowite PSA. Wykonanie tego badania zaleca się najczęściej wtedy, kiedy badanie per rectum nie wykazuje żadnych zmian, ale stężenie PSA we krwi jest podwyższone.
  • Przydatność markera PSA wykorzystywanego w badaniach przesiewowych u mężczyzn, niemających żadnych objawów choroby nowotworowej podzieliło opinie lekarzy. Jedni uważają, że wszyscy mężczyźni w wieku 55-69 lat powinni wykonywać regularnie badanie, inni, że tylko tacy, którzy są bardziej zagrożeni rakiem prostaty.
SPRAWDŹ TEŻ: Rak prostaty - objawy, badania, leczenie i rokowania
Spis treści

Jednym z efektów starzenia się społeczeństwa jest wzrost chorób u osób starszych, w tym głównie różnego rodzaju nowotworów. U panów drugim co do częstości diagnozowania nowotworem jest rak prostaty.

To bardzo podstępna choroba, bo we wczesnym stadium nie daje żadnych objawów, nie można go wykryć podczas regularnego badania, tak, jak to jest w przypadku raka piersi. Kiedy jest wykrywany, najczęściej ma już postać bardzo zaawansowanego nowotworu z przerzutami.

Jednym z coraz popularniejszych badań kontrolnych jest badanie PSA. Gdy badanie PSA odbiega od normy, a w badaniu per rectum pojawiły się wątpliwości lekarza, pacjentowi najczęściej zlecana jest biopsja gruczołu krokowego i badanie USG.

Co to jest PSA?

PSA (ang. Prostate Specific Antigen) to antygen gruczołu krokowego, białko wytwarzane przez komórki stercza. Jego stężenie można oznaczyć w zwykłym badaniu krwi, która pobiera się z żyły łokciowej pacjenta. 

Badany nie musi być na czczo, warto jednak, żeby pamiętał, że poziom PSA całkowitego może wzrosnąć i utrzymywać się na nienaturalnie wysokim poziomie w ciągu 48 godzin po stosunku czy jeździe na rowerze. Chwilowy wzrost stężenia PSA może spowodować także:

  • badanie per rectum,
  • biopsja gruczołu krokowego,
  • USG gruczołu krokowego,
  • zażywanie dużych dawek cyklofosfamidu i metotreksatu,
  • wycięcie części gruczołu krokowego (stężenie wraca do normy po ok. 6 tygodniach od zabiegu).

Wskazania do wykonania badania PSA

Amerykańskie Towarzystwo Urologicznego (AUA) w maju 2013 roku wydało zalecenia, z których wynika, że przesiewowe badanie PSA powinni wykonywać wszyscy mężczyźni w wieku 55-69 lat. U młodszych panów, w wieku 40-55 lat wskazaniem do kontrolnych badań jest zwiększone ryzyko zachorowania na raka prostaty, rak stercza u ojca, brata czy wuja.

Niepokojącymi objawami mogą być także:

  • dłuższe niż do tej pory oddawanie moczu
  • częstomocz
  • nykturia (oddawanie moczu w nocy)
  • uczucie parcia na mocz
  • osłabienie strumienia moczu
  • ból krocza i podbrzusza
  • krwiomocz

Badanie wykonywane jest także w celu monitorowania leczenia nowotworu prostaty, kontroli po prostatektomii i wznowy biochemicznej.

Jak się przygotować do badania PSA?

Przyzgotowanie do badania PSA nie wymaga bycia na czczo. Badanie PSA pobiera się poprzez pobranie krwi z żyły nazywanej łokciową.

Choć nie jest konieczne, aby mężczyzna, który ma przystąpić do testu PSA powstrzymywał się przez określony czas od posiku  zalecana jest jednak wstrzemięźliwość seksualna na co najmniej dwa dni przed wykonaniem badania.

Pacjent powinien również w tym czasie unikać jazdy na rowerze oraz wzmożonego wysiłku fizycznego.

Twój lekarz online
Konsultacja
Umów konsultację ze specjalistą
Sprawdź
79,99 zł zł
E-recepta
Konsultacja z lekarzem
Sprawdź
79,99 zł zł
E-zwolnienie
Konsultacja z lekarzem
Sprawdź
79,99 zł zł

Co oznacza PSA całkowite i PSA wolny?

Przyjmuje się, że wolne PSA (fPSA) stanowi 5-40 proc. całkowitego PSA i jest bardziej czułym markerem raka prostaty. Zleca się jego wykonanie najczęściej w przypadku, kiedy badanie per rectum nie wykazuje żadnych zmian, ale stężenie PSA we krwi jest podwyższone. 

Badanie będzie pomocne w tym, żeby odróżnić raka stercza od innych czynników, które mogą spowodować wzrost PSA całkowitego (łagodny rozrost prostaty, zakażenie dróg moczowych, zapalenie prostaty).

Wynik badania PSA wolnego pokazuje też, czy pacjent znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka nowotworu stercza. Innym czułym wskaźnikiem, który pozwala uniknąć niepotrzebnej biopsji prostaty jest oznaczenie gęstości PSA.

Normy wskaźnika PSA

Średnio przyjmuje się, że prawidłowy poziom PSA całkowitego nie powinien przekraczać 4.0 ng/ml. Przyglądając się jednak normom dla poszczególnych grup wiekowych wygląda to trochę inaczej:

  • dla panów wieku 40-50 lat norma wynosi 2, 5 ng/ml
  • dla panów wieku 50–60 lat norma wynosi 3, 5 ng/ml
  • dla panów wieku 60–70 lat norma wynosi 4, 5 ng/ml
  • dla panów wieku 70–80 lat norma wynosi 6, 5 ng/ml

Czasem wynik PSA w zakresie 4-10 ng/ml określany jest jako szara strefa, która stwarza trudności interpretacyjne. Dla takich wartości marker PSA nie może być samodzielnym testem diagnostycznym, gdyż różnicowanie łagodnego przerostu gruczołu krokowego i raka prostaty jest niemożliwe.

Zleca się wtedy oznaczenie PSA wolnego. Wynik frakcji wolnej PSA wyrażane jest jako procentowy odsetek PSA całkowitego:

  • stosunek fPSA/PSA jest mniejszy niż 10 proc. - bardzo duże prawdopodobieństwo raka prostaty,
  • stosunek fPSA/PSA jest większy niż 25 proc. -  prawdopodobieństwo raka prostaty jest bardzo małe.

Cena badania PSA

Odpowiedź na pytanie, ile kosztuje badanie PSA nie jest jednoznacza.

Jeśli lekarz POZ wydał odpowiednie skierowanie, badanie PSA powinno być przeprowadzone bezpłatnie, w poradni specjalistycznej, po wcześniejszym okazaniu takiego oświadczenia.

W przypadku, kiedy mężczyzna chce wykonać badanie bez otrzymania skierowania od lekarza, za badanie PSA całkowite zapłaci od 30 zl  wzwyż.

Bardzo ważne jest, aby pamiętać, że ceny te mogą różnić się w zależności od placówki i regionu, w którym ona się znajduje.

Badanie PSA - kontrowersje

Wśród lekarz nie ma jednoznacznej opinii co do przydatności markera PSA wykorzystywanego w badaniach przesiewowych u mężczyzn, którzy nie mają żadnych objawów choroby nowotworowej.

Część amerykańskich organizacji zdrowotnych (National Cancer Institute oraz Centers for Disease Control and Prevention) nie zaleca rutynowego badania przesiewowego w takim stadium, inni (np. American Cancer Society) uważają natomiast, że panowie po 50. roku życia powinni co roku wykonywać badanie PSA i badanie per rectum.

Część polskich lekarzy powołuje się na badania prof. Richarda Ablina, który przyznał, że badanie PSA nie może wykryć raka prostaty i nie pozwala również rozróżnić, który guz jest groźny i wymaga natychmiastowego leczenia.

Ich zdaniem z tego powodu wielu pacjentów z podwyższonym wynikiem badania PSA jest niepotrzebnie leczonych i narażonych na powikłania, takie jak nietrzymanie moczu i impotencja. Ich zdaniem testom PSA powinni być poddawani głównie mężczyźni najbardziej zagrożeni rakiem prostaty, u których w rodzinie wystąpiły już takie przypadki.

Czytaj również

Bibliografia

  • Dadej Roland: Nowoczesne leczenie łagodnego rozrostu stercza w oparciu o analizę publikacji medycznych – medycyna oparta na dowodach. Przegląd Urologiczny 2012/1 (71).
  • Ostrowski Ireneusz: Łagodny rozrost stercza – zagadnienia wybrane, część II. Podstawy leczenia farmakologicznego. Przegląd Urologiczny 2006/6 (40).
  • Andrzej Borkowski, Urologia. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, 2005
Joanna Barczykowska-Tchorzewska
Artykuł napisany przez
Joanna Barczykowska-Tchorzewska
Od początku związana z dziennikarstwem medycznym. Autorka licznych wywiadów, artykułów oraz reportaży poświęconych zdrowiu i medycynie. Wyróżniona w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2015 przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia. W latach 2009-2010 związana z Gazetą Wyborczą, od 2010 do 2015 roku odpowiadała za dział zdrowie w serwisach i dzienniku „Polska The Times. Dziennik Łódzki”. Od 2016 roku związana z Medme.pl, jako redaktor naczelna portalu i wiceprezes spółki Pharma Partner.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Koronarografia serca – na czym polega i ile trwa badanie?
Przeczytaj artykuł
Badanie ALT – norma i wyniki. Co znaczy wysokie alt?
Przeczytaj artykuł
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
Podobne artykuły
Koronarografia serca – na czym polega i ile trwa badanie?
Badanie ALT – norma i wyniki. Co znaczy wysokie alt?
RDW CV - co znaczy wysokie lub niskie?
WBC morfologia - norma, wyniki i ich interpretacja
Biopsja jąder – cena i wyniki. Jak wygląda zabieg?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Zimne dłonie – jak leczyć? Przyczyny i domowe sposoby
Ukruszony ząb - co należy zrobić, gdy dojdzie do urazu?
Skoki ciśnienia - przyczyny i objawy. Od czego nagłe?
Dieta w ciąży i w czasie karmienia piersią - czy warto stosować olej rzepakowy?

Reklama