Nowy sklep

już ON-LINE

Endoproteza - cena, zabieg, przeciwwskazania i rodzaje endoprotez

Endoprotezy zastępują niesprawny staw sztucznym, dzięki czemu pacjent może powrócić do pełnej sprawności. Rodzaj endoprotezy dobierany jest indywidualnie do potrzeb chorego, uwzględniając stan kości, a także wiek. Zabieg endoprotezoplastyki jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Spis treści

Endoprotezoplastyka (alloplastyka, endoplastyka) jest zabiegiem chirurgicznym polegającym na usunięciu zmienionego chorobowo stawu i wszczepieniu elementu sztucznego zastępującego jego funkcje. Zabieg przywraca utracone funkcje stawu i umożliwia wykonywanie podstawowych ruchów.

Endoproteza - co to jest?

Endoprotezy klasyczne składają się z panewki, wkręcanej, wbijanej rozporowo lub osadzanej na cement kostny oraz trzpienia wprowadzanego w jamę szpikową kości zakończonego główką. Te elementy zastępują właściwą panewkę i głowę chorego stawu. Pomiędzy powierzchniami metalowymi implantów wprowadzana jest wkładka (najczęściej polietylenowa).

Problemy w żywotnością takiej endoprotezy wynikają z uszkodzeń i ścierania się polietylenu, a także z wyważania się panewki lub trzpienia udowego podczas eksploatacji protezy. Składowe elementy endoprotezy mają porowatą powierzchnię, a specjalne tworzywa z których zostaje wykonana umożliwiają im z czasem przyrośnięcie do kości pacjenta.

Wszystkie endoprotezy stawu biodrowego, niezależnie od materiałów i kształtu, można podzielić na dwa typy, a różnica między nimi polega na sposobie osadzenia w tkance kostnej.

Wyróżniamy:

  • Endoprotezy osadzone na akrylowy cement chirurgiczny tzw. „cementowe”.
  • Endoprotezy mocowane bezpośrednio w tkance kostnej. Metalowa panewka i metalowy trzpień nie wymagają do mocowania cementu; porowata gwintowana panewka jest wkręcana lub wbijana do przygotowanej wcześniej tkanki kostnej. Są to tzw. „endoprotezy bezcementowe”.

Decyzja o zastosowaniu jednego z wymienionych typów endoprotez wymaga analizy wielu czynników, jednak decydujące są wiek chorego i biologiczna wytrzymałość kości.

 

Endoproteza - rodzaje

1. Endoproteza cementowa najczęściej zalecana jest dla pacjentów powyżej 65. roku życia, u których wytrzymałość mechaniczna kości jest znacznie zmniejszona głównie ze względu na postępujący proces osteoporozy. Składa się z polietylenowej panewki, metalowego trzpienia oraz metalowej lub ceramicznej głowy. Waga całego implantu wynosi do 500 g.

2. Endoprotezy bezcementowe są głównie stosowane u młodszych chorych między 45. a 65. rokiem życia, u których wytrzymałość kości jest znacznie wyższa.

Obecnie wraz z popularyzacją endoprotezoplastyki stawów, stopniowo na świecie wprowadzane są nowe materiały m.in.: tytan i hydroksyapatyt. Badania kliniczne, biomechaniczne oraz wytrzymałościowe prowadzą do powstawania nowych kształtów trzpieni i panewek, nowych materiałów pokrywających powierzchnie endoprotez jak i różnych systemów mocowania panewek

3. Kapoplastyka

Mając na uwadze coraz młodszych pacjentów, którzy wymagają endoprotezoplastyki stawu biodrowego i ich rosnące oczekiwania co do aktywności i jakości życia, zastosowanie znajduje endoprotezoplastyka odtwarzająca powierzchnie stawowe, tzw. kapoplastyka.

Jest to metoda, która polega na wymianie panewki miednicy na bezcementową, metalową panewkę endoprotezy o dużej średnicy tzw. kapą. Głowa kości udowej natomiast nie ulega wycięciu tylko jest pokrywana protezą. Zaletą metody jest pozostawienie warunków zborności stawu niemal anatomicznych. Panewka osadzana jest rozporowo praktycznie po wyfrezowaniu jedynie resztek chrząstki i warstwy podchrzęstnej. Kapa osadzana jest z zastosowaniem cementu po opracowaniu głowy. Komponenta udowa nie wnika do kanału szpikowego, nie usuwa sie szyjki kości udowej, nie skraca się długości szyjki i całej kończyny i nie stosuje sie polietylenowej wkładki.

Zastosowanie tej metody wymaga dobrego podłoża kostnego. Zaletą jest niewielka utrata własnej kości pacjenta - dużo mniejsza niż w tradycyjnych endoprotezach, zatem ewentualna wymiana implantu jest łatwiejsza. Biorąc pod uwagę minimalne zaburzenia mechaniki stawu okres żywotności implantu wynosi około 30 lat.

4. Osteotomia, artrodeza

Innym rozwiązaniem u ludzi młodych może być osteotomia lub artrodeza. Osteotomia jest to operacja, która polega na przecięciu kości i poprawie ich ustawienia lub poprawę mechaniki stawu znajdującego się w pobliżu. Natomiast artrodeza polega na usztywnieniu stawu.

Reklama

Endoproteza - wskazania

Alloplastyka stawu biodrowego, rzadziej stawu kolanowego, jest szeroko stosowaną metodą leczenia ciężkich zmian zwyrodnieniowych tych stawów. Wymiana chorego stawu na nowy, pozwala pacjentom na życie bez bólu i poprawę codziennego funkcjonowania.

Najczęstszym wskazaniem do endoprotezoplastyki są dysfunkcje stawów, zwłaszcza u osób starszych. Zabieg ten jest stosowany głównie jako ostateczna metoda leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów. Rzadko metoda ta jest formą leczenia deformacji czy urazów takich jak złamania szyjki kości udowej lub złamania okolicy krętarza. Zabieg alloplastyki stwarza możliwość zastąpienia uszkodzonych struktur anatomicznych i przywrócenia im utraconych funkcji.

Endoproteza - przeciwwskazania

Jest wiele chorób, które dyskwalifikują chorego do zabiegu operacyjnego alloplastyki. Do podstawowych przeciwwskazań zaliczyć można między innymi:

  • współistniejące ciężkie schorzenia ogólne, są to np.: choroby układu krążenia, niewyrównana cukrzyca, choroby nerek;
  • stwierdzenie ogniska infekcji w ustroju lub owrzodzenia skóry;
  • znaczna demencja, która jest często związana z wiekiem, co nie stwarza dobrych warunków współpracy z chorym po zabiegu operacyjnym;
  • nadwaga.

Endoproteza - przebieg zabiegu

Zabieg endoprotezoplastyki stawu biodrowego przeprowadza się najczęściej w znieczuleniu zewnątrzoponowym.

W dniu zabiegu choremu podaje się osłonę antybiotykową oraz profilaktykę przeciwzakrzepową w postaci heparyny niskocząsteczkowej. Zabieg często wiąże się z dość dużą utratą krwi, dlatego podczas jego wykonywania podaje się około 2 jednostki krwi. Dlatego pobierana jest od pacjenta przed zabiegiem krew w celu uniknięcia transfuzji obcej krwi. Osłona antybiotykowa stosowana jest przez 3-4 dni po zabiegu.

Profilaktyka przeciwzakrzepowa w postaci leków, elastycznych pończoch lub kompresjoterapi stosowana jest aż do czasu zniknięcia opuchlizny na operowanej kończynie. Pobyt w szpitalu wynosi około 10 dni – zależy w głównej mierze od stanu i samopoczucia pacjenta. Zabieg jest refundowany z Narodowego Funduszu Zdrowia, jednak na obecną chwilę zapotrzebowanie jest tak duże, że oczekiwanie na zabieg trwa około trzech lat.

Operacja endoprotezoplastyki nie jest wykonywana z powodu bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta, dlatego też wymaga ona odpowiedniego przygotowania. Celem operacji jest przede wszystkim zniesienie bólu i poprawienie funkcji stawu.

Endoprotezoplastyka jest dużym zabiegiem operacyjnym, co wiąże się z ryzykiem dla chorego. Dlatego też, operacje powinny być wykonywane przez doświadczony zespół operacyjny. Szczególnie ważne jest przestrzeganie zasad techniki operacyjnej, która obowiązuje dla danego typu endoprotezy, jak i bezwzględny reżim związany z aseptyką na sali operacyjnej.

Zabieg rozpoczyna się od otwarcia uszkodzonego stawu, a więc nacięcia skóry i tkanki podskórnej, a nastepnie kolejnych elementów stawu. Następnie lekarz dokonuje zwichnięcia głowy kości udowej, czyli jej wysunięcia z panewki. Kolejnym etapem zabiegu jest usunięcie głowy kości udowej. Dokonuję się tego poprzez przecięcie kości w okolicy szyjki i wypreparowanie głowy. Następnie lekarze przygotowują miejsce dla sztucznej panewki w kości biodrowej pacjenta. Zabieg ten polega na usunięciu chrząstki stawowej przy pomocy tzw. „frezarki”.

Następnie gdy loża jest już gotowa, lekarz dokonuje wstępnej przymiarki czy pasuje ona do panewki wszczepianej endoprotezy. Gdy wszystko jest w porządku następuje wszczepienie sztucznej panewki w obręb kości biodrowej chorego. Kolejnym etapem zabiegu jest wydrążenie w pozostałej części kości udowej kanału w celu wprowadzenia tam trzpienia. Dokonuje się tego przy pomocy specjalnych urządzeń. Po wydrążeniu kanału lekarz wciska trzpień, a następnie na niego metalową głowę endoprotezy. Na koniec zabiegu obie powierzchnie stawowe układa się w pozycji anatomicznej. Po zakończonym zabiegu zawsze obowiązuje kontrolne zdjęcie radiologiczne.

Endoproteza - powikłania

Powikłania po alloplastyce występują dość rzadko, duże znaczenie ma opieka szpitalna świadczona choremu, a także postępowanie pacjenta po wyjściu ze szpitala.

Do powikłań wczesnych zaliczamy:

  • zatorowość płucna spowodowana oderwaniem się skrzepliny powstałej podczas zabiegu operacyjnego;
  • powikłania anestezjologiczne wywołane stosowanym znieczuleniem;
  • w przypadku opóźnionej pionizacji może dojść do rozwinięcia się zapalenia płuc;
  • porażenie nerwu strzałkowego przy złym ustawieniu kończyny podczas pobytu chorego w łóżku;
  • infekcji operowanego stawu.

Do powikłania późnych zaliczamy:

  • zwichnięcie stawu,
  • obluzowanie implantu,
  • pęknięcie kości udowej,
  • dolegliwości bólowe,
  • uczulenia na metal lub hydroksyapatyt.

Reklama

Endoproteza - rehabilitacja i powrót do sprawności

Endoprotezoplastyka jest operacją, po której pacjenci wymagają odpowiedniego prowadzenia.  W dniu operacji należy rozpocząć ćwiczenia izometryczne mięśni kończyn dolnych. Od drugiego dnia po operacji wprowadza się ćwiczenia bierne, a następnie czynne operowanego stawu. Na chodzenie oraz pionizację zezwala się pacjentowi w zależności od stanu ogólnego, w drugim, trzecim dniu po operacji. Pacjenci rozpoczynają chodzenie przy pomocy balkonika, a następnie z pomocą kul łokciowych. Po założeniu endoprotezy cementowej na obciążenie kończyny operowanej zezwala się pacjentom z chwilą rozpoczęcia chodzenia, natomiast w przypadku endoprotezy bezcementowej pacjent nie może obciążać kończyny przez 6-8 tygodni.

Bardzo ważne jest postępowanie we wczesnym okresie po operacji, które istotnie wpływa na prawidłowe wykonywanie podstawowych czynności dnia codziennego.

Przykłady wykonywania podstawowych czynności:

  • Ułożenie kończyny operowanej. Operowana kończyna powinna być ułożona w lekkim zgięciu w stawie biodrowym. Należy również zabezpieczyć kończynę przed przypadkowym skręceniem na zewnątrz. Pacjent musi unikać krzyżowania nóg podczas leżenia lub spania oraz nie rotować stopy na zewnątrz ani do wewnątrz.
  • Zmiana pozycji Podczas zmiany pozycji z leżącej na siedzącą, operowana kończyna dolna powinna być wyprostowana. Należy również unikać w łóżku obracania na prawą lub lewą stronę.
  • Pozycja siedząca Prawidłowa pozycja siedząca to taka, w której stawy kolanowe znajdują się niżej niż stawy biodrowe. Taka pozycja pozwala zabezpieczyć biodro przed obciążeniem. Krzesło lub fotel nie może być zbyt miękkie ani zbyt głębokie.
  • Nauka chodu Rozpoczyna się ją zazwyczaj w 3-4 dobie po operacji. Kończyna dolna powinna być całkowicie odciążona. Na początku pacjent porusza się przy pomocy balkonika, a następnie przy pomocy kul. Pełne obciążenie stawu następuje po 3 miesiącach, gdy nie ma bolesności w operowanym stawie, zakres ruchów w stawie jest prawidłowy oraz gdy zdjęcie radiologiczne biodra nie pokazuje żadnych zmian patologicznych. Podczas poruszania się za pomocą balkonika należy zwrócić uwagę, aby stopa nie rotowała się do środka i aby kroki były długie.
  • Stanie Podczas stania należy równomiernie obciążać obie kończyny. Natomiast chcąc się obrócić pacjent powinien skręcać nogi razem z miednicą, ale nie wykonywać gwałtownych ruchów.
  • Kąpiel W pierwszych tygodniach najlepiej jest korzystać z prysznica, gdyż siła mięśniowa nie jest wystarczająca, aby pacjent mógł samodzielnie korzystać z wanny.
  • Schylanie Pacjent może wykonywać delikatne skłony, ale pod warunkiem jednoczesnego ugięcia kolan.
  • Ubieranie Po zabiegu pacjent nie będzie w stanie wykonać dostatecznego skłonu, aby założyć buty lub skarpetki, dlatego też należy korzystać z prostych udogodnień, które ułatwią pacjentowi wykonanie czynności np.: zwykłe szelki mogą być pomocne przy zakładaniu spodni.
  • Chodzenie po schodach Należy pamiętać o kolejności stawiania kończyn:
    • wchodzenie z dwiema kulami - na stopniu wyżej pacjent stawia kończynę nieoperowaną, a następnie dostawia kończynę operowaną wraz z kulami,
    • wchodzenie z dwiema kulami - na stopniu niżej pacjent stawia kończynę operowaną wraz z kulami, a następnie dostawia kończynę nieoperowaną.
  • Prace domowe Należy używać wszelkich pomocy technicznych podczas wykonywania prac domowych. Po powrocie ze szpitala należy wyeliminować przedmioty, które mogą spowodować upadek np.: dywaniki.
  • Aktywność fizyczna Jazda na rowerze w 4-5 miesiącu po zabiegu może być traktowana jako ćwiczenie czynne w odciążeniu, które jest jak najbardziej wskazane. Pływanie poleca się w 2-3 miesiącu po zabiegu. Zakazane są sporty obciążające staw – bieganie, tenis, skoki, sporty kontaktowe.

Jest wiele czynności, których pacjent nie powinien wykonywać we wczesnym okresie po zabiegu (bezwzględny zakaz podnoszenia ciężarów). Dlatego też tak ważna jest edukacja pacjenta w zakresie czynności dnia codziennego, aby sprostać oczekiwaniu pacjenta co do funkcjonowania po zabiegu endoprotezo plastyki.

Czytaj też:

Bibliografia

  • Netter F,, Netter’s Orthopaedics, Saunders, Philadelphia 2006.
  • Dega W,Ortopedia i rehabilitacja. Tom I, PZWL, Warszawa 2003
  • Kowalczewski J., Milecki M., Marczak D, Co nowego w endoprotezo plastyce stawu biodrowego?, Chirurgia Narządów Ruchu i Ortopedia Polska, 2006
  • Gaździk T., Ortopedia i Traumatologia, PZWL, Warszawa: 2005
  • Kramer J., Ortopedia, Springer PWN, Warszawa 1997