Znajdź chorobę

Osteoporoza - objawy, leczenie, dieta, badania

Osteoporoza jest układową chorobą szkieletu, która może zająć dowolne kości. Charakteryzuje się małą gęstością oraz zaburzoną mikroarchitekturą kości – mówiąc potocznie stają się one kruche i delikatne. Skutkuje to zwiększoną podatnością na złamania. Najczęściej chorują kobiety w okresie menopauzy oraz mężczyźni w podeszłym wieku. Zdarza się jednak, że schorzenie występuje także u dzieci. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia osteoporozy.

Spis treści

Złamania występujące w osteoporozie określamy mianem niskoenergetycznych, czyli takich, które występują na skutek niewielkiego urazu, który u zdrowej osoby nie uszkodziłby kości. Przykładem takiego złamania jest np. sytuacja, kiedy osoba uderzy się lekko udem o brzeg stołu łamiąc równocześnie kość udową. Złamania mogą również wystąpić podczas wykonywania codziennych czynności jak np. wchodzenie po schodach, schylanie się, klękanie. Zazwyczaj miejscami najbardziej podatnymi na złamania stają się kręgosłup (kręgi), biodro i nadgarstek. Wszystko oczywiście zależy od umiejscowienia się choroby.

Osteoporoza jest najczęstszą chorobą metaboliczną kości. Szacuje się, że na świecie żyje ponad 200 milionów osób chorych na tę chorobę. Osteoporoza pierwotna zwykle rozwija się u kobiet po okresie menopauzy oraz u mężczyzn w podeszłym wieku. Osteoporoza wtórna, która jest następstwem różnych chorób lub skutkiem ubocznym zażywanych leków, występuje również u obu płci, z częstością zależną od przyczyny.

W Polsce osteoporozę stwierdza się u ~ 7% kobiet w wieku 45-54 lat, u ~ 25% w wieku 65-74 lat i u blisko połowy w wieku 75-84 lat.

Osteoporoza - etapy rozwoju kości

Kość, chociaż może wydawać się, że jest czymś stałym i niezmiennym, w rzeczywistości jest dynamicznie zmieniającą się, żyjącą tkanką. Przez cały czas podlega tzw. „remodelingowi”. Komórki zwane osteoklastami rozkładają kość, a osteoblasty odbudowują ją. Zapewnia to odpowiednią wytrzymałość kości poprzez utrzymywanie gęstości mineralnej i jakości tkanki kostnej na odpowiednim poziomie.

Do około 18. roku życia gęstość kości wzrasta. Przez następne 15 lat zachodzi tzw. proces konsolidacji masy kostnej, tak aby w 3. dekadzie życia została osiągnięta tzw. szczytowa masa kostna (czyli maksymalna masa kostna jaką człowiek może posiadać na przestrzeni całego swojego życia). Jest ona wyższa u mężczyzn niż u kobiet.

Od 40. roku życia gęstość kości zaczyna się zmniejszać. Trwa to nieprzerwanie do końca życia. Początkowo jest to proces powolny. U kobiet wyraźnie przyspiesza po menopauzie, aby znowu zwolnić po około 60. roku życia. Wśród kobiet wyróżnia się 3 grupy, zależnie od szybkości utraty masy kostnej – z wolną, normalną i szybką utratą. Do tej ostatniej zalicza się ~ 30% kobiet. Mężczyźni tracą kość wolniej od kobiet. Nie obserwuje się u nich również przyspieszenia utraty masy kostnej po 50. roku życia.

Jeśli utrata masy kostnej osiągnie pewien określony punkt, mówimy o osteopenii czyli stanie, który może poprzedzać osteoporozę. Kiedy utrata masy kostnej pogłębi się jeszcze bardziej, wtedy mówimy o osteoporozie.

Oba te stany zwiększają ryzyko wystąpienia złamań. Dokładne definicje osteopenii i osteoporozy wg. WHO oparte są na tzw. T-score (uzyskiwanym w badaniu densytometrycznym). T-score jest to liczba odchyleń standardowych (SD) poniżej lub powyżej szczytowej masy kostnej przeciętnego, zdrowego, młodego człowieka danej rasy. Czyli, w uproszczeniu, porównuje się masę kostną badanej osoby z pewnym ustalonym wzorcem dla danej populacji i ocenia się, jak plasuje się osoba badana względem wzorca.

Osteoporoza - przyczyny i czynniki ryzyka

Podstawową przyczyną osteoporozy jest zaburzenie równowagi pomiędzy tworzeniem, a degradacją tkanki kostnej, na rzecz tego drugiego stanu. Może to być wynikiem wielu czynników.

  1. Genetyczne i demograficzne:
  • genetyczne – córki matek, które przebyły złamania niskoenergetyczne, mają większe ryzyko wystąpienia złamania,
  • starszy wiek,
  • płeć żeńska,
  • wątła budowa ciała (niska szczytowa masa kostna), mała masa ciała,
  • rasa biała lub żółta.
  1. Hormonalno-prokreacyjne:
  • niedobór hormonów płciowych o różnej przyczynie,
  • niski poziom testosteronu u mężczyzn,
  • nierodzenie,
  • stan pomenopauzalny (szczególnie przedwczesna menopauza),
  • przedłużony brak miesiączki (późne pokwitanie, niedobór estrogenu).
  1. Dietetyczne, styl życia:
  • mała podaż wapnia w diecie – może prowadzić do tego, że jego niedobory uzupełniane są poprzez „pobieranie” wapnia z kości,
  • niedobór witaminy D – spowodowany np. niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne (jest ono niezbędne do produkcji witaminy D przez organizm),
  • niedostateczna lub nadmierna podaż fosforu – optymalny stosunek wapnia do fosforu, sprzyjający wchłanianiu wapnia wynosi 1:1; nadmiar fosforu powoduje zahamowanie wchłaniania wapnia,
  • dieta ubogo- lub bogatobiałkowa,
  • palenie tytoniu – powoduje spadek syntezy witaminy D w organizmie, zwiększa wydalanie wapnia oraz może prowadzić do wcześniejszego wystąpienia menopauzy,
  • alkoholizm – spożywanie więcej niż 2 piw (drinków) dziennie może prowadzić do zwiększonego ryzyka zachorowania na osteoporozę!
  • nadmierne spożycie kawy – picie powyżej 3 filiżanek dziennie połączone z ubogą w wapń dietą może zwiększać ryzyko zachorowania na osteoporozę,
  • siedzący tryb życia, unieruchomienie – kości dostosowują się do otrzymywanego obciążenia; w przypadku braku ruchu dochodzi do ich demineralizacji i osłabienia.
  1. Choroby towarzyszące (przyczyny osteoporozy wtórnej):
  1. Leki (przyczyny osteoporozy wtórnej):
  • glikokortykosterydy,
  • leki przeciwpadaczkowe,
  • heparyna,
  • metotrekast w dużych dawkach,
  • tamoksyfen (podawany przed menopauzą),
  • cyklosporyna A,
  • cyklofosfamid.

Objawy osteoporozy

Do momentu wystąpienia złamania, osteoporoza przebiega bez widocznych objawów. Po wstąpieniu złamania objawy będą uzależnione od lokalizacji urazu. Może to być:

  • ból,
  • zmiana kształtu np. kończyny,
  • utrata wzrostu (w przypadku złamań kręgów kręgosłupa).


Bibliografia

  • pod red. A. Szczeklika,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków 2006
  • Harris E., Firestein G., Budd R., Genovese M., Sergent J., Sledge C.,Kelley's Textbook of Rheumatology,Eight Edition,Saunders Company,2008
  • Hellmann D., Stone J., Imboden J.B.,Current Diagnosis and Treatment- Rheumatology,Second Edition ,McGraw-Hill,2007
  • Domino F.,The 5-Minute Clinical Consult, 16th Edition,,2008
Pytanie: Czy uważasz, że decyzja o szczepieniu dziecka powinna być dobrowolna?

  tak

  nie

  nie mam zdania