Znajdź chorobę

Osteoporoza - objawy, leczenie, dieta, badania

Osteoporoza jest układową chorobą szkieletu, która może zająć dowolne kości. Charakteryzuje się małą gęstością oraz zaburzoną mikroarchitekturą kości – mówiąc potocznie stają się one kruche i delikatne. Skutkuje to zwiększoną podatnością na złamania. Najczęściej chorują kobiety w okresie menopauzy oraz mężczyźni w podeszłym wieku. Zdarza się jednak, że schorzenie występuje także u dzieci. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia osteoporozy.

Spis treści

Złamania występujące w osteoporozie określamy mianem niskoenergetycznych, czyli takich, które występują na skutek niewielkiego urazu, który u zdrowej osoby nie uszkodziłby kości. Przykładem takiego złamania jest np. sytuacja, kiedy osoba uderzy się lekko udem o brzeg stołu łamiąc równocześnie kość udową. Złamania mogą również wystąpić podczas wykonywania codziennych czynności jak np. wchodzenie po schodach, schylanie się, klękanie. Zazwyczaj miejscami najbardziej podatnymi na złamania stają się kręgosłup (kręgi), biodro i nadgarstek. Wszystko oczywiście zależy od umiejscowienia się choroby.

Osteoporoza jest najczęstszą chorobą metaboliczną kości. Szacuje się, że na świecie żyje ponad 200 milionów osób chorych na tę chorobę. Osteoporoza pierwotna zwykle rozwija się u kobiet po okresie menopauzy oraz u mężczyzn w podeszłym wieku. Osteoporoza wtórna, która jest następstwem różnych chorób lub skutkiem ubocznym zażywanych leków, występuje również u obu płci, z częstością zależną od przyczyny.

W Polsce osteoporozę stwierdza się u ~ 7% kobiet w wieku 45-54 lat, u ~ 25% w wieku 65-74 lat i u blisko połowy w wieku 75-84 lat.

Osteoporoza - etapy rozwoju kości

Kość, chociaż może wydawać się, że jest czymś stałym i niezmiennym, w rzeczywistości jest dynamicznie zmieniającą się, żyjącą tkanką. Przez cały czas podlega tzw. „remodelingowi”. Komórki zwane osteoklastami rozkładają kość, a osteoblasty odbudowują ją. Zapewnia to odpowiednią wytrzymałość kości poprzez utrzymywanie gęstości mineralnej i jakości tkanki kostnej na odpowiednim poziomie.

Do około 18. roku życia gęstość kości wzrasta. Przez następne 15 lat zachodzi tzw. proces konsolidacji masy kostnej, tak aby w 3. dekadzie życia została osiągnięta tzw. szczytowa masa kostna (czyli maksymalna masa kostna jaką człowiek może posiadać na przestrzeni całego swojego życia). Jest ona wyższa u mężczyzn niż u kobiet.

Od 40. roku życia gęstość kości zaczyna się zmniejszać. Trwa to nieprzerwanie do końca życia. Początkowo jest to proces powolny. U kobiet wyraźnie przyspiesza po menopauzie, aby znowu zwolnić po około 60. roku życia. Wśród kobiet wyróżnia się 3 grupy, zależnie od szybkości utraty masy kostnej – z wolną, normalną i szybką utratą. Do tej ostatniej zalicza się ~ 30% kobiet. Mężczyźni tracą kość wolniej od kobiet. Nie obserwuje się u nich również przyspieszenia utraty masy kostnej po 50. roku życia.

Jeśli utrata masy kostnej osiągnie pewien określony punkt, mówimy o osteopenii czyli stanie, który może poprzedzać osteoporozę. Kiedy utrata masy kostnej pogłębi się jeszcze bardziej, wtedy mówimy o osteoporozie.

Oba te stany zwiększają ryzyko wystąpienia złamań. Dokładne definicje osteopenii i osteoporozy wg. WHO oparte są na tzw. T-score (uzyskiwanym w badaniu densytometrycznym). T-score jest to liczba odchyleń standardowych (SD) poniżej lub powyżej szczytowej masy kostnej przeciętnego, zdrowego, młodego człowieka danej rasy. Czyli, w uproszczeniu, porównuje się masę kostną badanej osoby z pewnym ustalonym wzorcem dla danej populacji i ocenia się, jak plasuje się osoba badana względem wzorca.

Osteoporoza - przyczyny i czynniki ryzyka

Podstawową przyczyną osteoporozy jest zaburzenie równowagi pomiędzy tworzeniem, a degradacją tkanki kostnej, na rzecz tego drugiego stanu. Może to być wynikiem wielu czynników.

  1. Genetyczne i demograficzne:
  • genetyczne – córki matek, które przebyły złamania niskoenergetyczne, mają większe ryzyko wystąpienia złamania,
  • starszy wiek,
  • płeć żeńska,
  • wątła budowa ciała (niska szczytowa masa kostna), mała masa ciała,
  • rasa biała lub żółta.
  1. Hormonalno-prokreacyjne:
  • niedobór hormonów płciowych o różnej przyczynie,
  • niski poziom testosteronu u mężczyzn,
  • nierodzenie,
  • stan pomenopauzalny (szczególnie przedwczesna menopauza),
  • przedłużony brak miesiączki (późne pokwitanie, niedobór estrogenu).
  1. Dietetyczne, styl życia:
  • mała podaż wapnia w diecie – może prowadzić do tego, że jego niedobory uzupełniane są poprzez „pobieranie” wapnia z kości,
  • niedobór witaminy D – spowodowany np. niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne (jest ono niezbędne do produkcji witaminy D przez organizm),
  • niedostateczna lub nadmierna podaż fosforu – optymalny stosunek wapnia do fosforu, sprzyjający wchłanianiu wapnia wynosi 1:1; nadmiar fosforu powoduje zahamowanie wchłaniania wapnia,
  • dieta ubogo- lub bogatobiałkowa,
  • palenie tytoniu – powoduje spadek syntezy witaminy D w organizmie, zwiększa wydalanie wapnia oraz może prowadzić do wcześniejszego wystąpienia menopauzy,
  • alkoholizm – spożywanie więcej niż 2 piw (drinków) dziennie może prowadzić do zwiększonego ryzyka zachorowania na osteoporozę!
  • nadmierne spożycie kawy – picie powyżej 3 filiżanek dziennie połączone z ubogą w wapń dietą może zwiększać ryzyko zachorowania na osteoporozę,
  • siedzący tryb życia, unieruchomienie – kości dostosowują się do otrzymywanego obciążenia; w przypadku braku ruchu dochodzi do ich demineralizacji i osłabienia.
  1. Choroby towarzyszące (przyczyny osteoporozy wtórnej):
  1. Leki (przyczyny osteoporozy wtórnej):
  • glikokortykosterydy,
  • leki przeciwpadaczkowe,
  • heparyna,
  • metotrekast w dużych dawkach,
  • tamoksyfen (podawany przed menopauzą),
  • cyklosporyna A,
  • cyklofosfamid.

Objawy osteoporozy

Do momentu wystąpienia złamania, osteoporoza przebiega bez widocznych objawów. Po wstąpieniu złamania objawy będą uzależnione od lokalizacji urazu. Może to być:

  • ból,
  • zmiana kształtu np. kończyny,
  • utrata wzrostu (w przypadku złamań kręgów kręgosłupa).

Osteoporoza - wizyta u lekarza

Złamanie jest najczęstszym powodem, z jakim zgłasza się osoba chora na osteoporozę do lekarza. Po zaopatrzeniu złamania lekarz oceni przyczynę urazu i będzie w stanie określić, czy dane złamanie można zaliczyć do grupy złamań niskoenergetycznych. Jeśli tak się stanie, lekarz z pewnością rozpocznie diagnostykę w kierunku osteoporozy.

Leczeniem osteoporozy zajmują się specjaliści różnych dziedzin. Pierwszym lekarzem, którym dokonuje wstępnej oceny przyczyny choroby jest zazwyczaj lekarz rodzinny lub ortopeda (ze względu na złamanie). Lekarze rodzinni mają odpowiednie kwalifikacje do leczenia osteoporozy oraz zazwyczaj dokładnie znają pacjenta, co ułatwia kompleksowe leczenie. W niektórych przypadkach (np. trudnych do leczenia) warto jednak, żeby pacjent został skierowany do specjalisty zajmującego się zaburzeniami, które u danego pacjenta spowodowały osteoporozę. Leczeniem osteoporozy zajmują się:

  • endokrynolodzy,
  • reumatolodzy,
  • ortopedzi,
  • lekarze rodzinni,
  • interniści,
  • ginekolodzy.

Podczas wizyty u specjalisty warto zadać kilka pytań, które pomogą poszerzyć Twoją wiedzę na temat osteoporozy:

  • Jak wygląda badanie densytometryczne, jak często należy je wykonywać i co oznacza T-score?
  • Czy istnieją metody spowalniające/zatrzymujące postęp osteoporozy?
  • Jakie mogą być skutki uboczne zażywania leków na osteoporozę?
  • Czy leki przyjmowane na osteoporozę są bezpieczne dla zdrowia?
  • Jak hormonalna terapia zastępcza (HTZ) wpływa na osteoporozę?
  • Choruję na daną (podać jaką) chorobę. Czy leki, które w związku z tym zażywam mogą powodować/pogarszać osteoporozę?
  • Jak można zapobiegać upadkom oraz złamaniom?
  • Jaką ilość wapnia i witaminy D należy przyjmować na dobę? Jak uzupełniać niedobory – poprzez dietę, suplementy czy w sposób mieszany?
  • Jakie ćwiczenia i w jakiej ilości będą dla mnie najlepsze? Gdzie najlepiej zgłosić się na rehabilitację?
  • Jakie modyfikacje stylu życia powinienem wprowadzić, aby zapobiegać postępowi osteoporozy?
  • Czy jeśli moja mama lub siostra chorowały na osteoporozę, to czy ja też zachoruję?
  • Co to jest kalkulator FRAX?

Diagnostyka osteoporozy

Oprócz wywiadu i badania fizykalnego, w celu zdiagnozowania osteoporozy, lekarz może wykonać:

  • ocenę gospodarki wapniowo-fosforanowej (potrzebne pobranie krwi),
  • zdjęcie rentgenowskie (np. kręgosłupa) – może ono uwidocznić zmniejszoną gęstość kości, ewentualne złamania kompresyjne kręgów,
  • badanie densytometryczne – ocenia gęstość mineralną kości.

Podejrzenie osteoporozy może nasuwać występowanie u danej osoby konkretnych czynników ryzyka. Wszystkie złamania niskoenergetyczne są bezwzględnym wskazaniem do poszukiwania osteporozy.
Osteoporozę można rozpoznać gdy:

  • wystąpiło złamanie niskoenergetyczne (bez względu na gęstość mineralną kości),
  • T-score wynosi < -2,5 (wynik otrzymany na podstawie badania densytometrycznego); kryterium to dotyczy kobiet po okresie menopauzy oraz mężczyzn w wieku powyżej 65 lat (u młodszych muszą być obecne dodatkowe czynniki ryzyka),
  • gdy spełnione są oba kryteria rozpoznaje się osteoporozę zaawansowaną.

Jeśli jesteś kobietą i masz 65 lub więcej lat powinnaś zgłosić się na badanie densytometryczne (niezależnie od czynników ryzyka). Jeśli jesteś kobietą w młodszym wieku, ale:

  • w Twojej najbliższej rodzinie są osoby chore na osteoporozę,
  • w wieku powyżej 45 lat wystąpiło u Ciebie złamanie niskoenergetyczne,
  • palisz tytoń,
  • ważysz poniżej 63 kg,

również powinnaś zgłosić się na badanie densytometryczne. Porozmawiaj na ten temat ze swoim lekarzem.

Osteoporoza - leczenie

Celem leczenia osteoporozy jest zapobieganie złamaniom. Leczenie obejmuje:

  • modyfikację stylu życia (modyfikacja czynników ryzyka – w tym leczenie chorób powodujących wtórną osteoporozę, zapobieganie upadkom),
  • zmiany w diecie,
  • leczenie farmakologiczne.

Leczenie farmakologiczne obejmuje:

1. Wapń – preparatem suplementacyjnym zawierającym największą ilość wapnia jest węglan wapnia. Przyjmuje się go doustnie podczas posiłku. Suplementacja wapniem może powodować wzdęcia, zaparcia lub biegunkę.

2. Witamina D – podczas leczenia witaminą D należy pamiętać o odpowiedniej suplementacji wapnia oraz regularnie kontrolować stężenie wapnia we krwi i w moczu. W lecie odstawia się witaminę D lub zmniejsza jej dawkę o połowę, za względu na to, że wzmożona ekspozycja na słońce powoduje wzrost produkcji witaminy D przez organizm.

3. Bisfosfoniany (np. alendronian, rizendronian, etydronian, kwas zolendronowy) – są lekami pierwszego wyboru w leczeniu osteoporozy. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu resorpcji kości przez osteoklasty poprzez łączenie się z kością i tworzenie nierozpuszczalnych wiązań. Przyjmuje się je doustnie, na czczo (ważne, gdyż słabo się wchłaniają!) i popija wodą niegazowaną. Tabletki nie wolno rozgryzać ani ssać, należy ją w całości połknąć. Najbardziej uciążliwymi skutkami ubocznymi bisfosfonianów są bóle brzucha, nudności, wymioty, zgaga, zaburzenia połykania. Aby uniknąć efektów ubocznych należy, po przyjęciu tabletki, utrzymywać przez 30 minut pozycję pionową (stojącą lub siedzącą). Jeśli efekty uboczne są bardzo uciążliwe warto poprosić swojego lekarza o przepisanie leku stosowanego raz w tygodniu, zamiast leku przyjmowanego codziennie.

4. Raloksyfen – stosuje się go u kobiet z zaburzoną architekturą kości, ale z prawidłową gęstością mineralną. Przyjmuje się go doustnie.

5. Kalcytonina łososiowa – stosowana jako lek pierwszego rzutu w przypadku świeżych złamań, ze względu na silne działanie przeciwbólowe. Po ustąpieniu dolegliwości powinna zostać zastąpiona przez bisfosfonian. Posiada niewielkie, w porównaniu do innych leków, działanie antyresorpcyjne.

6. Teryparatyd – pobudza tworzenie kości, zwiększa wchłanianie wapnia i wydalanie fosforanów. Stosowany jest we wstrzyknięciach podskórnych raz dziennie. Nie powinien być stosowany dłużej niż dwa lata. Po tym okresie przechodzi się na bisfosfoniany. Obecnie stosowany jedynie w ciężkiej osteoporozie.

7. Ranelinian strontu – stosowany doustnie raz dziennie. W początkowej fazie stosowania może powodować biegunkę.

8. Testosteron – stosowany u mężczyzn z osteoporozą, u których wyjściowy poziom testosteronu we krwi był niski. Podawany we wstrzyknięciach domięśniowych raz na dwa do czterech tygodni lub jako plaster na skórę (przyklejany w okolicy krocza lub w dowolnym miejscu na ciele w zależności od preparatu).

8. Hormonalna terapia zastępcza – dawniej była główną metodą leczenia osteoporozy u kobiet. Obecnie, ze względu na to, że zwiększa ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej, nie poleca się jej stosowania w leczeniu samej osteoporozy.

Osteoporoza - jaki lek wybrać?

Decyzję o wyborze leku, jakim leczona będzie osteoporoza, należy podjąć wspólnie z lekarzem. Pod uwagę trzeba wziąć zaawansowanie osteoporozy u pacjenta, jego choroby towarzyszące oraz inne przyjmowane leki. Poniżej przedstawiamy jak można leczyć osteoporozę w wybranych przypadkach:

1. Jeśli kobieta (chora na osteoporozę) w trakcie menopauzy doświadcza uderzeń gorąca, suchości w pochwie lub innych uciążliwych objawów związanych ze zmianami hormonalnymi, to odpowiednim lekiem w jej przypadku wydaje się być hormonalna terapia zastępcza, gdyż zniesie ona objawy samej menopauzy oraz będzie działała ochronnie na kości. Po przejściu menopauzy należy rozważyć zmianę HTZ na inne leki przeciwko osteoporozie.

2. W przypadku gdy chory zmaga się „jedynie” z osteoporozą, najlepszym rozwiązaniem wydają się być bisfosfoniany, takie jak alendronian czy rizendronian. Jak do tej pory są to najbardziej skuteczne leki przeciwko osteoporozie. Jednak ich sporym minusem są efekty uboczne związane z przewodem pokarmowy. Dlatego u osób z problemami z połykaniem, zapaleniem błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy oraz wrzodami żołądka lub dwunastnicy bisfosfoniany powinny być stosowane ze szczególną ostrożnością. Zazwyczaj postępowanie według zaleceń lekarza wystarcza, aby uniknąć powikłań. Osoby z chorobą refluksową przełyku nie muszą się obawiać, nie jest ona przeciwwskazaniem do stosowania bisfosfonianów. W celu ograniczenia drażnienia przełyku warto zastosować u tych chorych rizendronian.

3. Kalcytonina działa słabiej niż bisfosfoniany i tak naprawdę stosuje się ją u osób, które nie tolerują innych, skuteczniej działających leków.

4. U osób z bardzo zaawansowaną osteoporozą i licznymi, niskoenergetycznymi złamaniami poleca się stosowanie teryparatydu. Niestety nie jest on jeszcze refundowany w Polsce, a miesięczna kuracja kosztuje około 30 tysięcy złotych.

Osteoporoza u dzieci

Osteoporoza występuje najczęściej u kobiet po menopauzie. Jednak dzieci też mogą zachorować na osteoporozę. W tej grupie występuje ona najczęściej w wieku od 8 do 14 lat. Czasami może rozwinąć się u młodszych dzieci podczas dużych skoków wzrostowych.

Trudno zdefiniować osteporozę u dzieci. Najczęściej diagnozuje się ją u dzieci kiedy wystąpią objawy sugerujące słabą mineralizację kości – jak np. złamanie które powstaje bez wyraźnej przyczyny, takiej jak poważny uraz lub upadek. Przyjmuje się, że wynik T-score na poziomie -2 i mniejszym plus złamanie powstające w warunkach opisanych powyżej jest wystarczające by stwierdzić osteoporozę u dzieci.

U dzieci wyróżnia się dwa typy osteoporozy:

Wtórna osteoporoza to taka, która rozwija się w skutek już istniejącej choroby lub przyjmowanych leków. Jest to najczęstszy typ osteoporozy u dzieci. Przyczyny wtórnej osteoporozy zostały wymienione w punkcie Czynniki ryzyka.

Osteoporoza idiopatyczna występuje u dzieci bardzo rzadko (w roku 1997 było jedynie 150 opisanych przypadków na całym świecie). Ten typ osteoporozy dotyka częściej chłopców. Gęstość kości spada tuż przed okresem pokwitania, ale w okresie dojrzewania zwiększa się i końcowa, szczytowa masa kostna jest niewiele niższa niż u zdrowych rówieśników.

Głównym problemem osteoporozy u dzieci jest to iż prawie 100% masy kostnej produkowane jest do okresu 18-20 lat. Wszelkie ubytki powstałe w tym czasie są niemożliwe do odbudowania w późniejszym okresie życia, co zwiększa ryzyko osteoporozy w wieku dorosłym.

Objawami osteoporozy u dzieci są:

  • ból w „krzyżach” (kręgosłupie lędźwiowym), udach, kolanach, kostkach i stopach,
  • problemy z chodzeniem,
  • złamania kończyn dolnych, kostek lub stóp.

Leczenie wtórnej osteoporozy polega przede wszystkim na wyeliminowania przyczyny leżącej u podstawy choroby – wyleczenie bądź leczenie określonej choroby, odstawienie leków powodujących osteoporozę, a jeśli jest to niemożliwe - ograniczenie dawki do najmniejszej skutecznej. Niestety nie znamy lekarstwa na osteoporozę idiopatyczną.

Należy też wprowadzić wszystkie niezbędne modyfikacje stylu życia (odpowiednia ilość ruchu, ale pod nadzorem, by uniknąć złamań) oraz diety (bogata w wapń, witaminę D oraz odpowiednią ilość białka).

Jak zapobiegać osteoporozie?

Istnieje kilka pewnych, sprawdzonych sposobów zapobiegania osteoporozie i wynikających z niej złamań.

Ćwiczenia fizyczne

Ustal regularny program ćwiczeniowy. Warto to zrobić pod okiem doświadczonego trenera lub fizjoterapeuty. Ćwiczenia wzmacniają zarówno mięśnie, jak i kości. Zapewniają, że człowiek jeszcze przez długi czas pozostanie mobilny. Najlepszymi ćwiczeniami zapobiegającymi osteoporozie są – bieganie, jogging, tenis, aerobik, taniec, tai chi, joga, wchodzenie na schody, ćwiczenia w wodzie.

Warto również różnicować ćwiczenia np. poprzez dodawanie obciążeń w postaci pasów na nadgarstki lub kostki, wykonywanie ćwiczeń, w których przeciwdziała się własnej wadze, korzystać ze sprężyn do rozciągania, hantli lub specjalistycznych maszyn.

Chociaż jazda na rowerze i pływanie są świetnymi ćwiczeniami jeśli chodzi o układ krążenia, to jednak wydaje się, że nie obciążają one wystarczająco kości by przynosiły efekt w zapobieganiu osteoporozie. Wspomniane wyżej ćwiczenia wzmacniają również mięśnie oraz poprawiają koordynację ruchową, co pomaga zapobiegać upadkom i w konsekwencji zmniejsza ryzyko złamań.

Ćwiczenia muszą być wykonywane regularnie, najlepiej trzy do czterech razy w tygodniu, przez co najmniej 30-45 minut dziennie. Dobierając ćwiczenia oraz czas ich wykonywania skorzystaj z wiedzy doświadczonego fizjoterapeuty, trenera, lekarza medycyny sportowej lub lekarza rehabilitacji medycznej.

Tzw. triada występująca wśród kobiet sportowców. Dotyczy to kobiet uprawiających sport wyczynowy lub nadmiernie ćwiczących. Triada ta to:

  • delikatna budowa kości,
  • brak miesiączki,
  • zaburzenia jedzenia.

Te trzy elementy zwiększają ryzyko wcześniejszej utraty masy kostnej. U kobiet sportowców dochodzi też często do zaburzeń w produkcji hormonów, takich jak estrogen, co może prowadzić do zmniejszenia się masy kostnej

Dieta

Zadbaj o odpowiednią zawartość wapnia i witaminy D w diecie. Zalecana dawka wapnia dla kobiet przed menopauzą wynosi 1,000 mg dziennie, a dla kobiet po menopauzie 1,500 mg. Mężczyźni między 25. a 65. rokiem życia powinni otrzymywać 1,000 mg wapnia dziennie, a po 65. roku życia - 1,500 mg. Pokarmy bogate w wapń:

  • mleko i przetwory mleczne (produkty odtłuszczone zawierają tyle samo wapnia co pełnotłuste),
  • konserwy rybne (np. sardynki),
  • warzywa (np. brokuły, kalafior),
  • soki wzbogacane w wapń,
  • wypieki z mąki wzbogacanej w wapń,
  • płatki śniadaniowe wzbogacane w wapń.

Powyższe produkty warto włączyć do czterech posiłków, tak aby wapń był podawany równomiernie w ciągu całego dnia. Jeśli nie jesteś w stanie spożyć danego posiłku lub po prostu w Twojej diecie brakuje wapnia, może go uzupełnić stosując odpowiednie suplementy diety. Najlepszą dostępną formą wapnia na rynku jest obecnie węglan wapnia (40% masy suplementu jest to tzw. wapń elementarny). Około 300 mg wapnia zawarte jest w jednej szklance mleka lub jednym jogurcie lub trochę ponad jednym kefirze.

Aby wapń był prawidłowo przyswajany niezbędna jest witamina D. W okresie letnim wystarczy przebywać 20-30 minut dziennie na słońcu, aby organizm wytworzył wystarczającą ilość witamy D. Jednak w okresie zimowym, duża część osób wymaga uzupełniania diety w witaminę D.

Można to zrobić poprzez jedzenie:

  • jajek,
  • ryb (jak np. łosoś),
  • płatków i mleka (oba produkty bywają wzbogacane w witaminę D)
  • stosowanie suplementów diety.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D wynosi 200 IU u osób między 19. a 50. rokiem życia, 400 IU u osób między 51. a 70. rokiem życia. Osoby starsze (powyżej 70. roku życia) wymagają podaży około 700 IU witaminy D dziennie. Jednak u osób, u których podejrzewamy osteopenię lub osteoporozę, powinniśmy zapewnić dziennie dwie dawki witaminy D po 400 IU każda.

Oprócz wzbogacania diety w wapń, należy również unikać spożywania nadmiaru fosforu (idealny stosunek wapnia do fosforu w diecie to 1:1). Produkty spożywcze bogate w fosfor to czerwone mięso lub słodkie napoje (jak cola). Nadmiar kawy (powyżej 3 filiżanek dziennie) również ogranicza wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Inne produkty ograniczające wchłanianie wapnia to szpinak i inne rośliny zawierające kwas szczawiowy, spożywane w dużych ilościach otręby pszenne oraz herbata. Dobrym, domowym sposobem wzbogacania diety w wapń jest np. dodawanie niskotłuszczowego mleka w proszku do napoi, zup, sosów. Łyżeczka stołowa mleka w proszku zawiera 20 mg wapnia.

Modyfikacja stylu życia

Kontroluj i ograniczaj ilość spożywanego alkoholu. Picie więcej niż dwóch piw (drinków) dziennie prowadzi do zwiększonego ryzyka zachorowania na osteoporozę. Przewlekłe spożywanie alkoholu prowadzi do marskości wątroby, powoduje zaburzenia produkcji i wchłaniania witaminy D. Alkohol działa toksycznie na osteoblasty (komórki tworzące tkankę kostną) oraz stymuluje osteoklasty (komórki rozkładające kość).

Rzuć palenie

Powoduje ono wzrost stężenia kadmu w organizmie, co prowadzi do zmniejszenia syntezy witaminy D, zwiększenia wydalania wapnia z moczem oraz do zaburzeń wbudowywania wapnia w kości. U palących kobiet obserwuje się również wcześniejszą menopauzę.

Unikaj napojów typu Cola

Niektóre badania pokazują, że cola (ale nie inne słodkie, gazowane napoje) może mieć udział w utracie masy kostnej. Nadmiar fosforu w coli wiąże wapń i uniemożliwia jego wchłanianie.

Zapobieganie upadkom

Zapobieganie upadkom jest sprawą o pierwszorzędnym znaczeniu u chorych na osteoporozę. Upadki istotnie zwiększają ryzyko złamań kości, zarówno obwodowych (kończyny), jak i osiowych (np. kręgosłup). Upadki mogą być powodowane przez:

  • czynniki środowiskowe np. niekorzystne warunki pogodowe, trudne podłoże,
  • własne np. problemy ze wzrokiem, zaburzenia równowagi, choroby układu krążenia, przyjmowane leki – przeciwdepresyjne, uspokajające, nasenne, przeciwnadciśnieniowe

Osoby chore na osteoporozę powinny być świadome swoich ograniczeń i w miarę możliwości ograniczać sytuacje, w których mogą doznać upadku (np. nie zażywać długo działających leków nasennych). W przypadku wystąpienia jakichkolwiek nowych zaburzeń, w szczególności dotykających chodu i równowagi, pacjenci powinni skonsultować się ze swoim lekarzem.

Poniżej przedstawiamy kilka uwag pomocnych w zapobieganiu upadkom:

będąc poza domem:

  • przy chodzeniu używaj laski bądź kuli
  • pilnuj, aby Twoje buty nie miały śliskich podeszew
  • w trakcie deszczowych dni unikaj śliskich i polerowanych podłoży
  • kiedy na chodniku jest ślisko - idź po trawniku
  • w zimie unikaj mało uczęszczanych tras, chodź tylko tam, gdzie chodnik jest posypany piaskiem lub solą

będąc w domu:

  • utrzymuj porządek, w szczególności nie trzymaj niczego na ziemi
  • unikaj chodzenia w samych skarpetkach
  • kupując buty do chodzenia w mieszkaniu pamiętaj, aby miały one podeszwę o odpowiedniej przyczepności
  • pilnuj, aby dywany i wykładziny były przymocowane do podłogi lub posiadały od spodu powierzchnię antypoślizgową
  • dbaj, aby dom był dobrze oświetlony
  • trzymaj przy łóżku latarkę, aby nie musieć chodzić po nieoświetlonych pomieszczeniach
  • chodząc po schodach przytrzymuj się poręczy
  • zamocuj w łazience przy toalecie, wannie i w kabinie prysznicowej uchwyty
  • w wannie lub w kabinie prysznicowej miej gumową, antypoślizgową matę
  • sięgając po wysoko umieszczone rzeczy, korzystaj ze stabilnych krzeseł, najlepiej takich, które posiadają poręcze

Bibliografia

  • pod red. A. Szczeklika,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków 2006
  • Harris E., Firestein G., Budd R., Genovese M., Sergent J., Sledge C.,Kelley's Textbook of Rheumatology,Eight Edition,Saunders Company,2008
  • Hellmann D., Stone J., Imboden J.B.,Current Diagnosis and Treatment- Rheumatology,Second Edition ,McGraw-Hill,2007
  • Domino F.,The 5-Minute Clinical Consult, 16th Edition,,2008