Znajdź chorobę

Przewlekła niewydolność nerek - objawy, leczenie, dieta

Przewlekła niewydolność nerek to pogłębiające się, ale nieodwracalne schorzenie, hamujące pracę nerek . Najważniejszymi ich funkcjami są: filtrowanie krwi i usuwanie z nich szkodliwych substancji, a także regulowanie gospodarki elektrolitowej organizmu. Do głównych przyczyn wystąpienia choroby należy cukrzyca oraz nadciśnienie tętnicze. Jak objawia się przewlekła niewydolność nerek i jakie leczenie zaproponuje nefrolog?

Przewlekła niewydolność nerek (w skrócie PNN) jest postępującym i nieodwracalnym uszkodzeniem funkcji nerek. Ze względu na stopień uszkodzenia dzieli się na kilka rodzajów. Parametrem, który służy do monitorowania uszkodzenia jest GFR, czyli współczynnik przesączania kłębuszkowego. W praktyce do wyznaczenia GFR służy ocena klirensu (szybkości oczyszczania z danej substancji osocza w jednostce czasu) kreatyniny.

Nerki - funkcje

Nerki są parzystym narządem, położonym w jamie brzusznej, pełniącym wiele istotnych funkcji w organizmie. Nerka zbudowana jest z:

  • części korowej,
  • części rdzennej,
  • miąższu,
  • torebki.

Podstawowym elementem funkcjonalnym nerki jest nefron, zbudowany z kłębuszka nerkowego i cewki. Najważniejszą rolą nerek jest filtrowanie krwi i usuwanie z niej szkodliwych substancji (tworzenie moczu). Zajmują się one również regulowaniem gospodarki elektrolitowej organizmu. Głównymi elektrolitami wchodzącymi w skład ustroju są sód i potas, nawet niewielkie zaburzenie w ich stężeniu prowadzi do bardzo poważnych następstw.

Nerki produkują również wiele istotnych substancji jak:

  • erytropoetyna,
  • aktywna postać witaminy D.

Erytropoetyna jest związkiem odpowiedzialnym za tworzenie czerwonych ciałek krwi (erytrocytów). Witamina D odpowiada za prawidłową gospodarkę wapniem – głównym składnikiem kości, pełniącym również ważną rolę w skurczu mięśni.

 

Przewlekła niewydolność nerek - normy GFR

Kreatynina jest związkiem produkowanym przez mięśnie, nie wchłania się ona nigdzie w organizmie i zostaje wydzielona w całości przez nerki, stąd pomiar jej wydzielania świadczy o funkcji nerek. Prawidłowo GFR u człowieka dorosłego wynosi 90-120 ml/min/1.73 m2. Kryterium rozpoznania przewlekłej niewydolności nerek to GFR poniżej 90 ml/min/1.73 m2. Ze względu na spadek GFR PNN dzielimy na:

  • PNN wczesna (utajona) - GFR 60-89 ml/min/1.73 m2
  • PNN umiarkowana (wyrównana) – GFR 30-59 ml/min/1.73 m2
  • PNN ciężka (niewyrównana) - GFR 15-29 ml/min/1.73m2
  • Schyłkowa (mocznica) - GFR <15 ml/min/1.73m2

Przewlekła niewydolność nerek - przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęstszymi przyczynami przewlekłej niewydolności nerek są:

1. Nefropatia cukrzycowa – w wyniku przewlekłego stanu podwyższenia cukru we krwi, który występuje w cukrzycy, dochodzi między innymi do postępującego uszkodzenia nerek (nefropatia). Jest to najczęstsza przyczyna przewlekłej niewydolności nerek (ze względu na bardzo dużą liczbę przypadków cukrzycy w społeczeństwie).

2. Nefropatia nadciśnieniowa – przewlekłe nadciśnienie krwi z czasem uszkadza strukturę nerki, prowadząc do zaburzenia jej funkcji.

3. Torbielowatość nerek – jest to genetycznie uwarunkowane schorzenie, charakteryzujące się występowaniem licznych torbieli w nerkach. Torbiele są to nieprawidłowe przestrzenie wypełnione płynem, które mogą występować w nerkach (ale także innych narządach) prowadząc do upośledzenia ich działania.

4. Glomerulopatie – są to choroby kłębuszka nerkowego spowodowane różnymi czynnikami.

5. Przewlekłe cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek – choroby dotyczące śródmiąższu i cewek nerkowych spowodowane między innymi przez niektóre leki oraz bakterie.

Najważniejsze dwa czynniki ryzyka to:

  • cukrzyca,
  • nadciśnienie tętnicze.

Niemalże co piąty chory na cukrzycę rozwija nefropatię cukrzycową, która prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek. Liczba osób cierpiących na nadciśnienie jest ogromna i u wielu z nich w przyszłości może dojść do rozwoju PNN. Wszystkim osobom (nie należącym do grup ryzyka) zaleca się przynajmniej raz w roku kontrolować funkcje nerek, a ludzie z grup ryzyka powinni robić badanie moczu co pół roku.

Przewlekła niewydolność nerek - objawy

Objawy choroby zależą od stadium PNN, czyli stopnia uszkodzenia funkcji nerek, w którym obecnie znajduje się chory. Mogą być niecharakterystyczne ze względu na złożoną funkcję nerek i możliwość uszkodzenia wielu układów i narządów. Często jednak w początkowych stadiach dominują objawy choroby podstawowej (patrz dział Przyczyny choroby), która doprowadziła do PNN.

Objawy ogólne będące wynikiem działania szkodliwych substancji na cały organizm to:

  • osłabienie,
  • męczliwość,
  • spadek temperatury ciała,
  • obniżona odporność na zakażenia.

Na początku rozwijającej się przewlekłej niewydolności nerek uwagę chorego mogą zwrócić symptomy związane z zaburzeniem zagęszczania moczu. Są to (w nawiasach podano nazwy używane w literaturze medycznej):

  • wydalanie nadmiernej ilości moczu, średnio powyżej 3 litrów na dobę określane jako wielomocz (poliuria),
  • oddawanie moczu w nocy (nykturia), za normę uważa się jednorazowe oddanie moczu w nocy,
  • większa liczba nocnych wyjść do toalety powinna zwrócić uwagę,
  • nadmierne pragnienie (polidypsja).

Gdy PNN dalej postępuje dołączają się objawy związane z zaburzonym wydzielaniem - najważniejszym jest anemia (niedobór erytropoetyny powodujący spadek liczby czerwonych ciałek krwi), która może objawiać się:

  • ogólnym osłabieniem organizmu,
  • męczliwością,
  • bladością skóry i śluzówek.

Zaburzenia jonowe i zatrzymanie wody w organizmie, które dołączają się z rozwijającym się upośledzeniem funkcji nerek doprowadzają do powstania nadciśnienia – czyli ciśnienia tętniczego powyżej 140/90 mm Hg oraz obrzęków – najczęściej zlokalizowanych w okolicach kostek.

Przewlekła niewydolność nerek - powikłania

W rozwiniętej PNN toksyny mocznicowe zaczynają uszkadzać inne narządy i układy:

Skóra – z wielu występujących objawów jest świąd (skutek gromadzenia się toksyn mocznicowych w skórze) prowadzący do powstania zadrapań i przeczosów, bladość skóry (wynik anemii).

Układ pokarmowy – występują problemy z apetytem (utrata łaknienia):

  • nudności,
  • wymioty,
  • zaburzenia smaku,
  • bóle brzucha.

Charakterystycznym objawem, ale występującym w bardzo zaawansowanej PNN jest mocznicowy zapach z ust (zapach przypominający amoniak).

Układ krążenia – to przede wszystkim postępująca niewydolność krążenia oraz wspomniane nadciśnienie tętnicze.

Objawy neurologiczne (spowodowane uszkodzeniem przez toksyny mocznicowe układu nerwowego), najważniejsze z nich to:

  • bóle głowy,
  • zaburzenia snu,
  • drżenia mięśniowe,
  • bolesne kurcze mięsni,
  • porażenia (niemożność wykonywania ruchów kończynami po jednej stronie ciała).

W ostatniej fazie niewydolności nerek może dojść do znacznego nagromadzenia szkodliwych substancji, które rozwinie stan zwany śpiączką mocznicową; charakteryzuje się on przede wszystkim utratą przytomności i stanowi zagrożenie życia oraz wymaga natychmiastowej specjalistycznej pomocy.

Układ ruchu – zaburzenia spowodowane głównie przez niedobór aktywnej witaminy D, powodujący niedobór wapnia to: bóle kostne, bóle mięśniowe, samoistne złamania kości, osłabienie i zanik mięśni.

Postępujące uszkodzenie nerek powoduje jej nieprawidłowe funkcjonowanie między innymi w zakresie:

Zaburzenia filtrowania przez nerki

Większość chorób nerek powoduje stopniową utratę nefronów, co powoduje przeciążenie pozostałych (przez to, że jest ich mniej, muszą filtrować większą niż normalnie ilość krwi). Z czasem coraz mniej kłębków jest w stanie prawidłowo funkcjonować i uszkodzenie czynności nerek postępuje. W miarę rozwoju PNN we krwi zaczynają gromadzić się substancje, które w normalnych warunkach są usuwane przez nerki powodując uszkodzenie organizmu, są to tzw. toksyny mocznicowe. We krwi można wtedy stwierdzić wzrost mocznika, kwasu moczowego i kreatyniny - są to substancje powstające w organizmie, za wydalanie których odpowiadają nerki. Zwiększony napływ krwi do nieuszkodzonych kłębuszków powoduje zaburzenie w zakresie zagęszczania moczu, które powoduje szereg objawów.

Zaburzenia jonowe

W trakcie PNN dochodzi również do zaburzeń w stężeniu jonów. Najczęściej usuwanie sodu zostaje upośledzone i jego nadmiar wraca z powrotem do krwi. Sód jest takim elektrolitem, który niejako „pociąga” za sobą wodę, która powoduje przewodnienie organizmu i rozwój nadciśnienia tętniczego oraz obrzęków. Podstawowym zaburzeniem w zakresie drugiego ważnego jonu, jakim jest potas, jest jego nadmiar (szczególnie w zaawansowanym okresie PNN).

Zaburzenie wydzielania

Kolejnym elementem w PNN jest upośledzenie wytwarzania substancji produkowanych przez nerki. Brak aktywnej formy witaminy D powstającej w nerkach doprowadza głównie do uszkodzenia kości (osteodystrofia nerkowa). Niedobór erytropoetyny, substancji odpowiadającej za powstawanie czerwonych ciałek krwi (erytrocytów), powoduje zmniejszenie ich liczby i doprowadzenie do stanu zwanego niedokrwistością lub anemią. Niedobór innych substancji (prostaglandyny, renina) prowadzi do zaburzeń ciśnienia krwi.

Uszkodzenie innych narządów

Szkodliwe substancje, które nie są usuwane przez chore nerki, powodują uszkodzenie wielu narządów w organizmie, szczególnie groźne jest uszkodzenie:

  • układu nerwowego (obwodowego i ośrodkowego), 
  • układu krążenia,
  • układu oddechowego,
  • zaburzeń w składzie krwi,
  • stanie skóry,
  • układzie ruchu.

Czynniki ryzyka to przede wszystkim:

  • nefropatia cukrzycowa,
  • nefropatia nadciśnieniowa,
  • torbielowatość nerek,
  • glomerulopatie,
  • przewlekłe cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek.

Każdy chory z grup ryzyka powinien być kontrolowany pod kątem potencjalnie rozwijającej się niewydolności nerek.

Przewlekła niewydolność nerek - diagnostyka

Szacuje się, że w Polsce niemalże 4 miliony osób cierpi na różne choroby nerek. Początek przewlekłej niewydolności nerek jest podstępny i często nie udaje się uchwycić żadnych charakterystycznych objawów. Nierzadko chorzy bagatelizują rozwijającą się chorobę i zgłaszają się do lekarza w bardzo zaawansowanym stadium, w którym niezbędne jest już leczenie nerkozastępcze (patrz dział Leczenie).

Specjalistą zajmującym się chorobami nerek jest nefrolog i on nadzoruje leczenie PNN. Najczęściej jednak pacjent na początku trafia do lekarza rodzinnego, którego powinny zaniepokoić nieprawidłowe wyniki badania krwi lub moczu (mogą być wykonywane z innych przyczyn) w zakresie „parametrów nerkowych”.

Chory powinien zwrócić uwagę na objawy związane z zaburzeniem zagęszczania moczu jak:

  • nadmierne pragnienie,
  • oddawanie dziennie dużych ilości moczu,
  • częste nocne wyjścia do toalety.

Szczególną czujność powinni zachować chorzy z grup ryzyka (szczególnie chorujący na cukrzycę i nadciśnienie) i niezależnie od występowania lub braku niepokojących objawów, wykonywać kontrolne badania funkcji nerek.

Nefrolog zajmujący się doborem odpowiedniego leczenia powinien wytłumaczyć w jakim stanie znajduje się pacjent (w którym stadium rozwoju choroby) i jak w takim przypadku ma wyglądać indywidualna terapia. Oprócz leków stosowanych w terapii ważne jest, aby pacjent otrzymał odpowiednie informacje dotyczące diety  i dalszego stylu życia. W zaawansowanych stadiach PNN o wyborze typu leczenia nerkozastępczego lekarz powinien decydować wspólnie z pacjentem, ze względu na to, że przy podobnej skuteczności poszczególne typy różnią się wskazaniami i przeciwwskazaniami, ale przede wszystkim stopniem obciążenia życia chorego.

Przewlekła niewydolność nerek - badania

Podstawowe badania w diagnostyce przewlekłej niewydolności nerek to:

Badania laboratoryjne – są to rutynowe badania nie obciążone żadnymi poważnymi powikłaniami, do analizy pobierana jest krew oraz mocz. Przy badaniu krwi ważne, aby chory był na czczo, mocz powinien być pobierany do jałowych pojemników.

  • Podstawą diagnostyki PNN jest obliczenie współczynnika przesączania kłębuszkowego - GFR na podstawie stężenia kreatyniny - jego obniżone wartości są podstawą rozpoznania chorób.
  • Oznaczenie stężenia mocznika i kreatyniny – w PNN ich wartości są podwyższone, badanie ich stężeń jest istotne do monitorowania przebiegu choroby.
  • Zbadanie profilu lipidowego krwi – we krwi znajdują się różne frakcje tłuszczowe; główne z nich to frakcje cholesterolu oraz trójglicerydy, w PNN dochodzi do zaburzenia ich stężenia.
  • Zaburzenia elektrolitowe – wykrycie nieprawidłowych stężeń zwłaszcza sodu, potasu, wapnia i fosforanów.
  • Wykrycie niedokrwistości (obniżonej liczby erytrocytów) w badaniu krwi.
  • Badanie moczu – badanie zdolności zagęszczania moczu.

Przewlekła niewydolność nerek - badanie moczu

Ocena zdolności zagęszczania moczu:

  • badanie trwa 24h i nie wymaga specjalnych przygotowań,
  • polega na całkowitym wstrzymaniu się od przyjmowania płynów,
  • kolejne porcje moczu oddane w ciągu tego czasu poddawane są analizie,
  • prawidłowo w trakcie badania powinna wzrastać gęstość analizowanego moczu (jej wskaźnikiem jest wzrost osmolarności moczu),
  • brak wzrostu gęstości kolejnych próbek wskazuje na uszkodzenie funkcji nerek w tym zakresie.

Badanie nie ma żadnych istotnych przeciwwskazań ani działań ubocznych. Szczególnie istotna jest ocena obecności w nim białka (mikroalbuminuria – wydalanie z moczem niewielkiej ilości białka jest niepokojącym objawem, z czasem rozwija się makroalbuminuria i białkomocz, gdzie utrata białka jest już znaczna).

Przewlekła niewydolność nerek - USG nerek

Jest to badanie, które nie ma żadnych działań ubocznych i może być wykonane u wszystkich chorych. Pacjent przed badaniem powinien być na czczo, pomocne może być zażycie tabletek np.. Espumisanu w celu odgazowania jamy w brzusznej (obecność gazu w brzuchu utrudnia ocenę narządów jamy brzusznej w tym nerek).

W badaniu tym ocenia się:

  • kształt,
  • wielkość (w PNN nerki są najczęściej zmniejszone),
  • budowę nerek (ocena układu kielichowo-miedniczkowego).

Należy wykluczyć obecność przeszkody utrudniającej odpływ moczu.

 

Przewlekła niewydolność nerek - badania przesiewowe

Ze względu na długi bezobjawowy przebieg choroby, ważne jest okresowe wykonywanie tzw. badań przesiewowych, których celem jest wykrycie choroby w jak najwcześniejszym stadium i jak najszybsze włączenie właściwego leczenia. Uważa się, że przeciętny człowiek raz na rok powinien wykonać badanie moczu i ocenę parametrów nerkowych, natomiast chorzy z grupy ryzyka raz na pół roku.

Przewlekła niewydolność nerek - leczenie

Leczenie PNN jest procesem wielokierunkowym i skomplikowanym. Głównym celem leczenia jest zahamowanie postępu choroby oraz w miarę możliwości usunięcie przyczyn odpowiedzialnych za powstanie przewlekłej niewydolności nerek. Z czasem jednak funkcja nerek może zostać w tak znaczny sposób upośledzona, że celem terapii staje się przejęcie ich funkcji (leczenie nerkozastępcze i w ostateczności transplantacja, czyli przeszczep nerek). Formę i rodzaj leczenia dostosowuję się indywidualnie do stadium choroby.

Przewlekła niewydolność nerek - leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze (hamujące postęp choroby) to głównie:

1. Leczenie choroby będącej przyczyną powstania PNN (patrz dział Przyczyny choroby), gdy za niewydolność odpowiadają najczęstsze czynniki leczenia sprowadza się do wyrównania istniejącej cukrzycy lub regulacji ciśnienia tętniczego krwi.

2. Maksymalne ograniczenie przyjmowania substancji uszkadzających nerki (substancje nefrotoksyczne). W terapii sprowadza się to najczęściej do odstawienia leków nefrotoksycznych, są to np.: niektóre antybiotyki, leki przeciwbólowe, bardzo popularne NLPZ-y, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne – leki bardzo często stosowane, do których zalicza się np. popularna aspiryna i inne.

3. Utrzymanie właściwego ciśnienia krwi – niezależnie czy nadciśnienie jest pierwotną przyczyną przewlekłej niewydolności nerek, czy powstaje w trakcie jej trwania, obniżenie jego wartości za pomocą specjalnych grup leków do prawidłowego przedziału jest elementem odpowiedzialnym za hamowanie postępu choroby i rozwoju powikłań (głównie dotyczących układu krwionośnego).

4. Ograniczenia w diecie – dotyczą one zwłaszcza spożycia białka oraz soli. Zmniejszona ilość białka w diecie zapobiega uszkodzeniu czynnych jeszcze nefronów w nerce. Zwykła sól kuchenna zawiera między innymi duże ilości sodu, którego zaburzone usuwanie przez nerki prowadzi do znacznego nagromadzenia tego pierwiastka w organizmie, stąd ważne jest ograniczenie jego spożycia. Opracowane są specjalne zalecenia, które określają dzienne normy spożycia określonych związków w zależności od stopnia rozwoju PNN.

5. Zwalczanie hiperlipidemii, czyli nadmiernego stężenia tłuszczów we krwi za pomocą specjalnych leków oraz diety.

6. Leczenie powstającej niedokrwistości – powstająca w PNN niedokrwistość może wywołać szereg powikłań (zwłaszcza w układzie krwionośnym). Jej leczenie polega na podaniu preparatów żelaza oraz pochodnych erytropoetyny (substancji odpowiedzialnej za powstawanie erytrocytów, której synteza ulega zaburzeniu w PNN).

7. Leczenie osteodystrofii nerkowej – uszkodzenie kości spowodowane zaburzeniami w gospodarce wapniowo-fosforanowej, spowodowanej zaburzeniami w zakresie produkcji aktywnej witaminy D i zaburzonym wydzielaniem nerkowym fosforu. Terapia polega między innymi na diecie bogatej w wapń i ubogiej w fosfor, podawaniu aktywnej formy witaminy D, preparatów wapniowych, związków wiążących fosfor.

8. Zwiększenie podawania płynów – aby utrzymać odpowiednią ilość dziennie oddawanego moczu, chorym podaje się również przy odpowiednich wskazaniach leki moczopędne.

9. Zwalczanie zaburzeń w stężeniach elektrolitów.

10. Leczenie powikłań sercowo-naczyniowych – kompleksowe specjalistyczne leczenie negatywnych skutków choroby w układzie krwionośnym.

Przewlekła niewydolność nerek - leczenie nerkozastępcze

Gdy uszkodzenie nerek jest na tyle duże, że pomimo leczenia zachowawczego parametry niewydolności nerek cały czas narastają, a liczba objawów związanych z działaniem toksyn mocznicowych na organizm rośnie, zaczyna się rozważać wprowadzenie technik, które mają na celu zastąpić część funkcji uszkodzonych nerek. Te techniki określane są mianem leczenia nerkozastępczego (zastępują częściowo funkcje nerek).

Ich celem jest:

  • usunięcie z ustroju nadmiaru wody i substancji, które są normalnie wydalane z moczem,
  • korekcja zaburzeń w stężeniach elektrolitów,
  • zapobieganie rozwojowi powikłań PNN.

Istnieje szereg wskazań do rozpoczęcia wprowadzenia leczenia nerkozastępczego, obejmują one: objawy (bezwzględnie leczenie nerkozastępcze wprowadza się w stanach zagrożenia życia) oraz odpowiednie parametry uszkodzenia nerek określane na podstawie badań diagnostycznych.

Podstawowe metody leczenia nerkozastępczego to:

1. Hemodializa

Wskazania:

  • przewlekła niewydolność nerek,
  • zatrucia,
  • ostra niewydolność nerek.

Powikłania:

  • świąd skóry,
  • ból głowy,
  • kurcze mięśni,
  • spadek ciśnienia krwi – w trakcie hemodializy lub tuż po zabiegu.

Przeciwwskazania:

  • rozsiana choroba nowotworowa,
  • ciężki zespół otępienny.

W hemodializie wykorzystywane jest urządzenie zwane dializatorem lub popularnie „sztuczną nerką”. Wymaga ona wytworzenia na ręce połączenia między dużą tętnicą a żyłą na przedramieniu (tzw. przetoka tętniczo–żylna). Dializator za pomocą specjalnego wkłucia jest podłączany do wytworzonej przetoki. W dializatorze znajduje się specjalny płyn (tzw. płyn dializacyjny) oraz specjalna błona dializacyjna. Dializator pompuje z przetoki krew przepływają po jednej stronie błony dializacyjnej, po drugiej zaś znajduje się płyn dializacyjny. Dochodzi wtedy do wymiany szkodliwych substancji z krwi do płynu dializacyjnego. Zabieg trwa średnio 4-5 godzin i jest wykonywany 3 razy w tygodniu. W czasie zabiegu chory siedzi na specjalnym fotelu i ma możliwość wykonywania niewielkich ruchów (np. czytanie gazety, oglądanie telewizji). Zabieg jest najczęściej wykonywany w specjalnych ośrodkach tzw. „stacjach dializ” (głównie zlokalizowanych przy szpitalach), rzadziej w domu.

2. Dializa otrzewnowa

Wskazania:

  • wiek (<5 lat; >65 lat) - jest to najczęstszy typ leczenia nerkozastępczego u dzieci,
  • problemy z wytworzeniem przetoki do hemodializy,
  • czynniki społeczne – problemy z dojazdem do ośrodka dializ (odległość), potrzeba zmiany programu leczenia ze względu np. na aktywność zawodową itp.,
  • cukrzyca,
  • zachowana resztkowa funkcja nerek.

Powikłania:

  • najważniejsze to powikłania zapalne, głównie zapalenie otrzewnej,
  • powikłania spowodowane wzrostem ciśnienia (obecność płynu dializacyjnego) wewnątrzbrzusznego: przepukliny brzuszne, zarzucanie treścią pokarmową przełyku, trudności w oddychaniu,
  • inne: krwotok do otrzewnej, wysięk chłonny w otrzewnej.

Przeciwwskazania:

  • bezwzględne przeciwwskazaniem jest niewydolność otrzewnej jako błony filtracyjnej (zrosty, zwłóknienie, nowotwór otrzewnej).

Istnieje kilka typów dializy otrzewnowej, najczęściej stosowana to ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa (CADO); rzadziej ciągła cykliczna dializa otrzewnowa (CCDO). Otrzewna jest cienką błoną, która wyściela ściany jamy brzusznej i miednicy i pokrywa całkowicie lub częściowo położone w niej narządy, a sama stanowi niejako worek.

W tym typie leczenia otrzewna wykorzystywana jest jako błona filtracyjna, pomiędzy jej drobnymi naczyniami a specjalnym płynem (płynem dializacyjnym) dochodzi do wymiany i usuwania szkodliwych substancji, wyrównywania zaburzeń elektrolitowych itd.

Zestaw do dializy otrzewnowej składa się z:

  • cewnika otrzewnowego,
  • drenów łączących pojemnik z płynem dializacyjnym, 
  • z wykorzystywanego w ciągłej cyklicznej dializie otrzewnowej urządzenia zwanego cyklerem (do dializy otrzewnowej nie jest ono niezbędne, ale bardzo ułatwia jej przebieg i zwiększa jej skuteczność).

Płyn dializacyjny jest wprowadzany do jamy otrzewnej za pomocą specjalnego, założonego do otrzewnej, cewnika. Do jamy otrzewnej wprowadza się kilkakrotnie płyn dializacyjny w ciągu doby (maksymalny łączny czas, gdy płyn jest w otrzewnej to 2-4 godzin na cały dzień). Wielkim plusem jest to, że dializy otrzewnowe są przeprowadzane w domu chorego po uprzednim ustaleniu programu leczenia (doboru odpowiedniego płynu, czas trwania wymian itp.).

3. Przeszczep nerki

Jest najrzadszym sposobem terapii, będąc jednocześnie najlepszą metodą leczenia nerkozastępczego. Mała liczba transplantacji nerek wynika przede wszystkim z małej liczby dawców. Nerka przeszczepiona może pochodzić od zmarłego dawcy lub żywego dawcy spokrewnionego. Warunkiem podstawowym jest zgodność biorcy i dawcy oraz ujemny wynik tzw. próby krzyżowej (pomiędzy limfocytami dawcy a surowicą biorcy). Po przeszczepie stosuje się tzw. leczenie immunosupresyjne, którego celem jest zahamowanie działania pewnych części układu odpornościowego biorcy i zapobieganie odrzucenia przeszczepionej nerki, co najczęściej odpowiada za niepowodzenie zabiegu.

Na szczęście sytuacja pacjentów chorych na PNN w ostatnim czasie uległa znaczącej poprawie, a sama technika leczenia nerkozastępczego stała się bardziej przyjazna dla pacjenta. Chorzy również nie pozostają bierni i organizują się w grupy wsparcia, które zajmują się:

  • edukacją,
  • organizacją spotkań,
  • pomagają w zakupie tańszych leków,
  • zapewnieniu odpowiednich standardów osobom dializowanym,
  • ochronie ich praw itp.; przykładem może być Ogólnopolskie Stowarzyszenie Osób Dializowanych z siedzibą w Krakowie.

Przewlekła niewydolność nerek - zapobieganie

Nie istnieje postępowanie, które w 100% zredukuje wystąpienie przewlekłej niewydolności nerek. Na pewno ryzyko zachorowania zmniejsza się prowadząc zdrowy tryb życia.

Należy uważać:

  • na to co się je;
  • na stosowanie w diecie dużych ilości soli,
  • na to, by nie spożywać zbyt dużych ilości białka.

Źle na nerki wpływa picie alkoholu, palenie papierosów, korzystny jest natomiast umiarkowany wysiłek fizyczny.

Dużą uwagę na temat stanu swoich nerek powinni zwracać uwagę chorzy cierpiący na dwie najczęstsze choroby powodujące przewlekłą niewydolność nerek, czyli:

Osoby te powinny szczególnie troszczyć się o swoje nerki. Kluczem do tego jest :

  • odpowiedni tryb życia,
  • regularne kontrole funkcji nerek,
  • odpowiednie leczenie choroby, czyli dbanie o prawidłowe wartości glikemii w cukrzycy (cukrzyca wyrównana) i niskie wartości ciśnienia krwi w chorobie nadciśnieniowej.

Głównym celem postępowaia w przewlekłej niewydolności nerek jest zatrzymanie postępu choroby. Stąd ważna jest:

  • pewna samodyscyplina,
  • regularne kontrole,
  • ocena stadium choroby.

Celem kontroli jest ocena parametrów funkcji nerek oraz zweryfikowanie skuteczności prowadzonego leczenia.

Przewlekła niewydolność nerek - dieta

W przewlekłej niewydolności nerek odpowiednia dieta ma zasadnicze znaczenie w utrzymaniu równowagi metabolicznej i właściwej kontroli toksemii mocznicowej. Prawidłowa dieta ogranicza uciążliwe objawy mocznicy, takie jak:

  • nudności,
  • wymioty,
  • bóle głowy,
  • osłabienie.

Jak wspomniano, w PNN istotny jest dobór właściwych składników i proporcji pożywienia, które pozwalają utrzymać równowagę metaboliczną i właściwie kontrolować ilość produkowanych toksyn mocznicowych.

Szczególnie istotny w leczeniu przewlekłej niewydolności nerek jest dobór właściwego leczenia nerkozastępczego, dokonywany z uwzględnieniem potrzeb chorego. Obecnie 1/3 osób dializowanych w Polsce jest w przedziale wiekowym 20-30 lat i oczywiste jest, że metody leczenia stosowane przez nich będą inne niż dla osób w podeszłym wieku.

Przewlekła niewydolność nerek - jaki rodzaj leczenia wybrać?

Pomimo porównywalnej skuteczności poszczególne rodzaje terapii nerkozastępczej różnią się wskazaniami, przeciwwskazaniami oraz możliwymi powikłaniami. Przede wszystkim jednak w różny sposób ingerują w aktywność życiową poddawanych im ludzi.

Hemodializa wiąże się z kilkukrotnymi wizytami w ciągu tygodnia w stacji dializ, które trwają po kilka godzin. Jest to istotne obciążenie jeżeli chodzi np. o czas, problemy z dojazdem do stacji dializ, obowiązki zawodowe itp.

Dializy otrzewnowe z kolei mogą być przeprowadzane z domu, z kolei wiążą się z dużą samodyscypliną wymiany płynu o określonych porach, często wymagają pomocy innych osób przy zakładaniu cewników i wkłuć, lub zakupu drogiego cyklera.

Ważne, by pacjent przed zdecydowaniem się na konkretną metodę leczenia omówił z lekarzem wszystkie jej wady i zalety pod kątem własnych potrzeb i możliwości.

 

Bibliografia

  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne,,
  • Szczeklik A., Gajewski P.,Kompendium Choroby Wewnętrzne,,
  • Herold G.,Medycyna wewnętrzna ,,
  • Kokot F.,Choroby wewnętrzne – podręcznik akademicki,,