Mocznica - objawy, przyczyny, dieta i leczenie. Co to jest?

Mocznica jest skrajną postacią przewlekłej choroby nerek, występującą w związku ze schyłkową ich niewydolnością. W jej wyniku dochodzi do zatrucia organizmu toksynami, czego efektem są objawy w obrębie całego niemal ustroju. Leczenie mocznicy wymaga dializowania pacjenta, niekiedy także przeszczepu nerki. W codziennym zaś postępowaniu kluczowa jest właściwa dieta.

Spis treści

Co to jest mocznica?

Mocznica, zwana też uremią, to stan kliniczny występujący w przebiegu schyłkowej niewydolności nerek.  Pojawienie się w organizmie toksyn mocznicowych powoduje szeroko zakrojony rozstrój, w tym między innymi zaburzenie równowagi wodno-elektrolitowej. Mocznica najczęściej występuje u osób starszych, po sześćdziesiątym roku życia, minimalnie częściej u mężczyzn, niż u kobiet. 

Schyłkowa niewydolność i związana z nią mocznica to piąte, najwyższe stadium zaawansowania przewlekłej choroby nerek (PChN) – schorzenia powszechnego, w samej tylko Polsce dotykającego około 4 milionów osób. 

Skrajna forma PChN, jaką jest mocznica, występuje znacznie rzadziej, tym bardziej że większość pacjentów rozpoczyna dializowanie przed pojawieniem się pierwszych jej objawów. Odwołując się luźno do danych epidemiologicznych z USA, można ostrożnie szacować, że w Polsce problem mocznicy dotyczy kilku - kilkunastu tysięcy osób. 

Zatrucie organizmu wskutek niewydolności nerek

Istotą mocznicy jest zatrucie organizmu wskutek niewydolności nerek. W procesie chorobowym wydzielane są różnego rodzaju toksyny mocznicowe, takie jak:

  • hormon przytarczyc (PTH), 
  • makroglobulina, 
  • produkty końcowe glikozylacji,
  • mikroglobulina beta2. 

Choć nie zidentyfikowano jednej konkretnej toksyny odpowiedzialnej za występowanie wszystkich objawów klinicznych, wiadomo że powodują one daleko posunięte zmiany metaboliczne, których efektem końcowym są liczne schorzenia i zaburzenia funkcjonowania organizmu, potencjalnie nawet śmiertelne. 

Reklama

Objawy mocznicy

Podstawowe objawy mocznicy, będące następstwem zmian metabolicznych oraz wywołanych przez nie zaburzeń, to:

  • uczucie zmęczenia i znużenia, związane z występującą w przebiegu choroby niedokrwistością,
  • zaburzenia łaknienia, anoreksja, utrata masy ciała,
  • skurcze mięśni, drżenie drętwienie i mrowienie kończyn,
  • kwasica metaboliczna, 
  • zaburzenia gospodarki sodowej, potasowej, wapniowej, fosforowej,
  • nudności, wymioty,
  • pogorszenie kondycji psychicznej, zaburzenia świadomości,
  • pogłębienie i przyspieszenie zmian miażdżycowych,
  • objawy kardiologiczne – nadciśnienie lub niedociśnienie, zwężenie i niewydolność zastawek serca, zaburzenia rytmu serca, dusznica bolesna,
  • krwawienia wewnętrzne w obrębie układu pokarmowego,
  • bóle głowy, zawroty, zaburzenia widzenia,
  • świąd skóry, wybroczyny, łuszczenie się, przebarwienia,
  • ieprzyjemny zapach z ust oraz przykry posmak amoniaku,
  • encefalopatia (trwałe uszkodzenia mózgu), śpiączka.

Przyczyny mocznicy

Przyczyny mocznicy najczęściej mają charakter chorobowy. Wymienić w tym kontekście można takie determinanty, jak

Powodem mocznicy może też być fizyczne uszkodzenie nerek, jeśli uraz powoduje wzrost stężenia mocznika lub kreatyniny. 

Jak diagnozować mocznicę?

Za najbardziej miarodajne w przypadku zaawansowanych stadiów choroby nerek uznaje się oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy. Stanowi to podstawę do oszacowania wielkości parametru, jakim jest przesączanie kłębuszkowe (GFR, z ang. glomerular filtration rate). Wartość tę można określić stosując także uciążliwe, inwazyjne techniki, takie jak metoda radioizotopowa czy klirens inuliny. 

Należy przy tym wiedzieć, że w poszczególnych fazach choroby, wartość eGFR (ml/min/1,73 m2) wynosi odpowiednio:

  • stadium I (uszkodzenie nerek z prawidłowym lub podwyższonym GFR) -  powyżej 90,
  • stadium II (uszkodzenie nerek z łagodnym obniżeniem GFR) - w przedziale 60-89,
  • stadium III (uszkodzenie nerek z umiarkowanym obniżeniem GFR) – między 30 a 59,
  • stadium IV (uszkodzenie nerek z ciężkim obniżeniem GFR) – w zakresie 15-29,
  • stadium V (krańcowa niewydolność nerek/mocznica) – poniżej 15.

Leczenie mocznicy

Leczenie mocznicy wymaga dializowania pacjenta w celu oczyszczenia krwi z toksyn. W niektórych przypadkach niezbędny jest też przeszczep nerki, aczkolwiek jest to procedura skrajnie inwazyjna i częstokroć trudna do przeprowadzenia w związku z koniecznością pozyskania organu od dawcy. Dodatkowo w leczeniu mocznicy stosuje się działania objawowe i przyczynowe związane konkretnymi zaburzeniami. 

Przykładowo, w terapii niedokrwistości wykorzystywane są preparaty żelaza, a nadczynność przytarczyc i powiązaną lub izolowaną hipokalcemię oraz hipofosfatemię leczy się węglanem lub octanem wapnia i witaminą D. 

Ponadto chorzy muszą przestrzegać zaleceń dotyczących profilaktyki, takich jak:

  • unikanie wzmożonego wysiłku fizycznego oraz obciążeń psychicznych,
  • unikanie kontaktu z osobami chorymi, cierpiącymi z powodu zakażeń wirusowych i bakteryjnych,
  • przestrzeganie właściwej diety.

Dieta przy mocznicy

Dieta przy mocznicy powinna uwzględniać szczególne zalecenia dotyczące zwłaszcza spożycia określonych składników mineralnych. 

W związku z występującą w organizmie nadpodażą niektórych z nich, zaleca się minimalną jedynie konsumpcję produktów żywnościowych zawierających:

Dodatkowo należy przestrzegać diety niskobiałkowej (do mniej więcej 40-50 g na dobę, ze szczególnym ograniczeniem spożycia białek roślinnych). Nie wolno też nadużywać soli. Dzienne menu powinno być niskokaloryczne, tak by dobowa dawka przyjmowanej z pokarmem energii nie przekraczała 2000 kcal. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Michael R. Zemaitis; Lisa A. Foris; Shruti Chandra; Khalid Bashir. Uremia, https://www.ncbi.nlm.nih.gov
  • Giselli Scaini, Gabriela Kozuchovski – Ferreira, Emilio Luiz Streck, Mechanisms underlying uremic encephalopathy, Rev Bras Ter Intensiva. 2010; 22(2)
  • Ewa Król, Bolesław Rutkowski, Przewlekła choroba nerek, klasyfikacja, epidemiologia leczenie, Forum Nefrologiczne 2008, tom 1, nr 1,

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->