Układ nerwowy - budowa, funkcje i choroby

Układ nerwowy człowieka dzieli się na ośrodkowy układ nerwowy i obwodowy układ nerwowy. Poznaj budowę, anatomię i choroby układu nerwowego. Układ nerwowy stanowi rozległą i złożoną sieć umożliwiającą nie tylko wewnętrzną koordynację pracy całego organizmu, ale także komunikację i możliwość odbioru i reakcji na bodźce pochodzące z zewnątrz. Jest nadzwyczaj złożoną i skomplikowaną strukturą, przy czym jednocześnie niezwykle delikatną.


Reklama

Spis treści

Co to jest układ nerwowy?

Układ nerwowy to niezwykle skomplikowany, wyrafinowany i czuły system, którego zadaniem jest odbieranie impulsów ze środowiska zewnętrznego oraz z własnego organizmu, a następnie ich przetwarzanie i zamiana w działanie – zarówno na poziomie świadomych interakcji, jak też milionów nieuświadomionych odruchów. Aktywność układu nerwowego pozwala istotom żywym czuć, myśleć i reagować. Zarządza on wszystkimi procesami życiowymi i wszystkimi innymi układami, w które wyposażony jest organizm. Stanowi więc swoisty ośrodek dowodzenia. 

Podstawowymi komórkami układu nerwowego są neurony oraz gleje. Komórki nerwowe są wyspecjalizowane w odbiorze i transmisji impulsów elektrochemicznych. Natomiast komórki glejowe stanowią swoisty szkielet dla obwodów nerwowych, same w sobie również mają zdolność przesyłania impulsów. Układ nerwowy jest jednym z pierwszych, jakie rozwijają się w procesie kształtowania istoty ludzkiej oraz innych stworzeń. 

U człowieka jego zalążki obecne są już w pierwszym miesiącu istnienia zarodka, niedługo potem zaś wykształcają się zaś trzy pęcherzyki mózgowe:

  • przodomózgowie
  • śródmózgowie
  • tyłomózgowie.

W ten sposób powstaje struktura, z której wykształca się mózg. Dalszy rozwój układu nerwowego jest niezwykle szybki i nie kończy się w momencie przyjścia na świat, lecz trwa nawet do dwudziestego roku życia. 

Reklama

Budowa układu nerwowego

Anatomia układu nerwowego człowieka jest wyjątkowo złożona, tym bardziej, że w organizmie człowieka oraz innych kręgowców de facto występują dwa tego typu systemy, wzajemnie ze sobą sprzężone:

● Ośrodkowy układ nerwowy, zwany też centralnym (w skrócie: OUN lub CNS od angielskiego central nervous system), zamknięty wewnątrz czaszki i kręgosłupa, na który składają się:

o  Mózgowie, a w nim:

▪ pień mózgu(rdzeń mózgu, śródmózgowie, most);

▪ kresomózgowie, czyli mózg właściwy (półkule mózgu lewa i prawa, międzymózgowie);

▪ móżdżek;

o  Rdzeń kręgowy
 

● Obwodowy układ nerwowy, zwany też peryferycznym (PNS), zlokalizowany poza czaszką i kręgosłupem, przenoszący impulsy między OUN a poszczególnymi organami, złożony z dwóch podsystemów:

somatyczny układ nerwowy (SNS – somatic nervous system), który zbudowany jest z dwóch rodzajów włókien, jakimi są:

▪  nerwy aferentne;

▪ nerwy eferentne;

autonomiczny system nerwowy(ANS – autonomic nerous system). W tym przypadku także istniejepodział na nerwy aferentne i eferentne, przy czym te drugie dzielą się jeszcze na 2 kolejne typy włókien nerwowych:

  • nerwy sympatyczne, tworzące tzw. układ współczulny;
  • nerwy parasympatyczne (układ przywspółczulny);

Funkcje układu nerwowego

Funkcje układu nerwowego także są niezwykle zróżnicowane, a każdy z jego elementów realizuje odmienne zadania. 

  • Mózgowie zbiera i przetwarza wszystkie impulsy pochodzące ze środowiska zewnętrznego oraz wewnętrznego, stanowiąc realne i całościowe centrum dowodzenia aktywnością organizmu. 
  • Rdzeń kręgowy przewodzi impulsy z mózgu do obwodowego układu nerwowego i w odwrotną stronę.
  • Somatyczny układ nerwowy odpowiada za szeroko rozumianą interakcję ze światem zewnętrznym, w tym między innymi ruch ciała, napędzany przez mięśnie poprzecznie prążkowane.
  • Autonomiczny układ nerwowy zarządza pracą organów wewnętrznych, ich czynnością, aktywnością wydzielniczą etc. Jest całkowicie niezależny od woli człowieka.
  • Włókna aferentne przewodzą sygnały czuciowe z poszczególnych narządów wewnętrznych i systemów do OUN.
  • Włókna eferentne przewodzą sygnały ruchowe z OUN do organów.
  • Układ współczulny odpowiada za mobilizację i psychiczną kondycję organizmu.
  • Układ przywspółczulny zapewnia relaksację, odprężenie, odpoczynek.

Reklama

Choroby układu nerwowego

Układ nerwowy, w całej swojej wrażliwości i złożoności, narażony jest na dziesiątki różnego typu zaburzeń i schorzeń, bardzo często o dramatycznych konsekwencjach, upośledzających funkcjonowanie całego ustroju, a nawet prowadzących do śmierci. Istnieją niezliczone choroby układu nerwowego o silnie zdywersyfikowanym podłożu. 

● Choroby zwyrodnieniowe (neurodegeneracyjne):

Choroba Alzheimera

o Choroba Parkinsona

o Choroba Creutzfeldta-Jacoba

o Stwardnienie zanikowe boczne

o Rdzeniowy zanik mięśni

o Pląsawica Huntingtona

● Choroby demielinizacyjne

o  Stwardnienie rozsiane

o  Poprzeczne zapalenie rdzenia

o  Rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia

o  Neuropatia obwodowa

● Choroby i zaburzenia naczyniowe:

 Udar mózgu

● Choroby infekcyjne

o  Bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

o  Bakteryjne lub wirusowe zapalenie mózgu

o   Choroba Heinego i Medina

Jak zregenerować układ nerwowy?

Uszkodzenia powstałe w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, czyli mózgu i rdzenia kręgowego, są w dużej mierze nieodwracalne, co ma związek między innymi z niedostępnością tych struktur dla komórek naprawczych. Niemożliwe są zatem procesy autoregeneracji. Dlatego wszelkie choroby i zaburzenia OUN mają dalekosiężne skutki i mogą prowadzić do trwałego pogorszenia jakości życia a nawet śmierci. 

Pacjentom dotkniętym tego typu problemami współczesna medycyna zdolna jest zaoferować jedynie działania hamujące postęp destrukcyjnych zmian lub ograniczające ich konsekwencje, jednak i to nie zawsze jest skuteczne. Łatwiej naprawie poddają się struktury obwodowe, przy czym pytanie, jak zregenerować układ nerwowy, nie znajduje jednej konkretnej odpowiedzi. Wszystko zależy od charakteru uszkodzeń, ich skali i lokalizacji. 

Nerwy obwodowe ulegają uszkodzeniom na skutek urazów i schorzeń. Najlżejszym przypadkiem jest czasowe zaburzenie przewodzenia, do czego dochodzi na skutek ucisku na nerw (np. w przypadku złamań z przemieszczeniem, obrzęków, guzów). W takim przypadku liczyć można na samoistną regenerację, pod warunkiem ustąpienia przyczyny pierwotnej. 

Względnie dobre rokowania są także w przypadku przerwania tzw. wypustek osiowych włókna nerwowego, ale bez oplatającej go osłonki. Również i w tej sytuacji wystarczające mogą się okazać mechanizmy autonaprawcze organizmu. 

Regenerację można wspierać poprzez:

  •  wyciszenie emocjonalne i ruchowe;
  •  stosowanie właściwej diety, bogatej zwłaszcza w witaminy z grupy B, a także składniki mineralne, takie jak magnez i cynk;
  • poddanie się zabiegom fizjoterapeutycznym oraz fizykoterapeutycznym (np. elektrostymulacji);

Najtrudniejszym przypadkiem jest całkowite przerwanie włókien nerwowych, wraz z osłonkami. Niezbędne jest wówczas ich chirurgiczne zespolenie w czasie skomplikowanej i precyzyjnej operacji.

Czytaj też:

Reklama

Bibliografia

  • Bochenek A., Reicher M.: „Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!