Otępienie starcze - objawy, etapy, przyczyny i leczenie

Otępienie starcze dotyka ponad 5 procent osób po 60 roku życia i nawet pięć razy więcej w grupie 85+. Jej objawy mają silnie dojmujący charakter i z czasem prowadzą do częściowej lub całkowitej utraty samodzielności. Przyczyny demencji starczej są złożone, często ma ona podłoże genetyczne, dlatego trudno jest jej zapobiegać. Leczenie demencji ma zaś charakter typowo doraźny i jest mało skuteczne.
Starsza kobieta cierpiąca na otępienie
źrodło:123RF

Spis treści

Co to jest demencja starcza?

Demencja starcza, zwana też otępieniem,to zespół objawów neurodegeneracyjnych, spowodowanych chorobą mózgu. 

Do najbardziej charakterystycznych symptomów należą zaburzenia w takich obszarach, jak:

  • pamięć,
  • orientacja w czasie i przestrzeni,
  • logiczne myślenie,
  • rozumienie informacji,
  • zdolność uczenia się,
  •  liczenie,
  • posługiwanie się słowem mówionym,
  • ocena rzeczywistości. 

Podstawą do rozpoznania otępienia jest jednoczesne występowanie przynajmniej dwóch z wyżej wymienionych objawów. Cechą charakterystyczną demencji, odróżniającą otępienie od upośledzenia umysłowego, jest postępujący proces degradacji zdolności poznawczych względem poziomu osiągniętego w okresie dorosłości. Problem demencji starczej dotyczy około 1 procenta ogółu populacji, w Polsce zatem, wedle szacunków na różne jej formy cierpi około 400 tysięcy osób. 

Skala zjawiska narasta wraz z wiekiem. W grupie osób po 60 roku życia z otępieniem zmaga się 6 procent osób, po 75 – 11 procent, natomiast po 85 roku życia – aż 25 proc. (dane: Rzecznik Praw Obywatelskich). Co więcej, w związku z tzw. starzeniem się społeczeństwa, w najbliższych lata odsetek osób z rozpoznaną demencją będzie systematycznie wzrastać.

Jakie formy przybiera otępienie starcze?

Zdecydowanie najczęstszą postacią, jaką przybiera otępienie starcze, jest choroba Alzheimera (około 60 procent przypadków). Istotą tego ciężkiego i nieuleczalnego schorzenia jest postępujące zwyrodnienie ośrodkowego układu nerwowego, w wyniku którego dochodzi do powolnego, ale drastycznego osłabienia funkcji intelektualnych i poznawczych, a z czasem także zaburzeń neurologicznych i fizjologicznych. 

Inne, oprócz choroby Alzheimera, formy demencji, to:

  • demencja naczyniowa (około10-15 procent wszystkich przypadków, będąca konsekwencją obumarcia części mózgu wskutek niedotlenienia,
  • otępienie z ciałamiLewy’ego, charakteryzujące się znacznym upośledzeniem funkcji poznawczych oraz występowaniem omamów wzrokowych,
  • demencja towarzysząca chorobie Parkinsona, z takimi objawami jak spowolnienie myślenia, apatia, depresja,
  • choroba Picka, czyli otępienie czołowo-skroniowe, gdzie dominującymi objawami są zaburzenia zachowania i mowy.

 

Reklama

Objawy demencji starczej

Objawy demencji starczej różnią się w przypadku poszczególnych jej postaci. Przykładowo, w chorobie Alzheimera do najczęściej występujących symptomów należą:

  • zaniki pamięci, na początku krótkotrwałej, później także długotrwałej,
  • apatia, niepokój, pobudzenie i inne zaburzenia nastroju oraz zachowania,
  • zaburzenia w artykulacji głosek, potem całych wyrazów, aż w końcu całkowita niemożność mówienia,
  • oderwanie od rzeczywistości, nie rozpoznawanie własnego odbicia w lustrze,
  • uczucie dezorientacji, zagubienia,
  • nietrzymanie moczu i kału,
  • zaburzenia neurologiczne,
  • zaburzenia pracy układu mięśniowego, przekładające się na coraz większe problemy z chodzeniem i siedzeniem, a także oddychaniem. 

Osoby cierpiące na otępienie z ciałami Lewy’ego mają silne zaburzenia wzrokowo-przestrzenne i znaczne deficyty uwagi. Typowymi symptomami są rozmowy z własną (nierozpoznaną) postacią odbijającą się w lustrze, czy bohaterami wyświetlającymi się na ekranie telewizora. Z kolei w przypadku otępienia czołowo-skroniowego pacjenci z początku zmagają się z zaburzeniami afektywnymi, często błędnie rozpoznawanymi w kategoriach problemów psychicznych (stany lękowe, stany maniakalno-depresyjne). 

W kolejnej fazie pojawiają się zaburzenia zachowania, w tym działania naruszające normy społeczne, niestosowne czy po prostu dziwne. Z czasem ubożeje też aparat mowy. 

Etapy otępienia starczego

W odróżnieniu od wrodzonych schorzeń psychicznych, otępienie starcze postępuje etapami. Zaburzenia tego typu dotykają osoby, które przez kilkadziesiąt lat życia były całkowicie sprawne intelektualnie i w większości przypadków nie miały większych problemów neurologicznych czy fizjologicznych. Początkowo choroba jest niemal niezauważalna dla pacjenta oraz jego otoczenia, w kolejnych jednak latach jej objawy stają się coraz bardziej dojmujące, a w ostatniej fazie – całkowicie uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie. 

Poszczególne etapy otępienia starczego również zależą od tego, z którą postacią zaburzeń mamy do czynienia. Generalnie jednak należy przyjąć, że otępienie kolejno upośledza:

  • nastrój, 
  • pamięć i zdolności poznawcze 
  • zachowanie
  • orientację przestrzenno-wzrokową
  • mówienie
  • czynności wykonawcze
  • kontrolę nad własnym ciałem.

Należy podkreślić, że demencja przyczynia się do przedwczesnej śmierci. Przykładowo, pacjenci cierpiący na chorobę Alzheimera, z powodu daleko obniżonej odporności, bardzo często zapadają na ciężkie i śmiertelne w skutkach zapalenia płuc. 

Przyczyny otępienia starczego

Przyczyny otępienia starczego są złożone, a wyróżnić wśród nich można czynniki bezpośrednie oraz pośrednie, a także zwiększające ryzyko, przy czym różnią się one od siebie w zależności od konkretnego schorzenia. Przykładowo – bezpośrednim czynnikiem etiologicznym choroby Alzheimera jest odkładanie się białka amyloidowego w mózgu, co powoduje niszczenie komórek nerwowych. 

Proces ten w dużej mierze uwarunkowany jest genetycznie – u osób dotkniętych tą chorobą stwierdza się mutacje trzech genów: PSEN 1, PSEN 2 oraz APP. Ważnym czynnikiem ryzyka jest też wiek – odsetek osób zapadających na chorobę Alzheimera i inne postaci demencji radykalnie wzrasta w najstarszych rocznikach. W przypadku otępienia z ciałami Lewy’ego powodem następujących zmian jest odkładanie się w cytoplazmie komórek nerwowych białek alfa-synukleiny.  

Z kolei w przypadku demencji naczyniowej bezpośrednią przyczyną są uszkodzenia naczyń krwionośnych w mózgu (np. udar), które powodują jego niedotlenienie.

Reklama

Leczenie otępienia starczego

Leczenie otępienia starczego zależne jest od jego postaci, przy czym należy pamiętać, że skuteczność terapii jest relatywnie niewielka i sprowadza się do łagodzenia objawów, tudzież spowalniania postępów choroby. Niemożliwe jest natomiast cofnięcie zmian, do których już doszło. 

W leczeniu choroby Alzheimera stosuje się takie substancje, jak:

  • inhibitory esterazy acetylocholiny, oddziałujące na zachowanie oraz zwiększające możliwości codziennego funkcjonowania,
  • memantyna, lek prokognitywny, wpływający na poprawę pamięci, koncentracji, zdolności poznawczych oraz regulujący zachowanie. 

Inhibitory esterazy acetylocholiny, np. donepezil, są wykorzystywane także u pacjentów z otępieniem naczyniowym. W leczeniu innych postaci demencji stosuje się natomiast inne leki, przykładowo w sytuacji, gdy otępienie ma charakter czołowo-skroniowy, największą skutecznością wykazują się inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • 1. Daria Biechowska, Edyta Orłowska, Neuropsychologiczna charakterystyka wybranych zespołów otępiennych, Polski Przegląd Neurologiczny, 2012, tom 8, nr 2
  • 2. Małgorzata Gaweł, Anna Potulska-Chromik, Choroby neurodegeneracyjne: choroba Alzheimera i Parkinsona, Postępy Nauk Medycznych, t. XXVIII, nr 7, 2015
  • 3. Anna Barczak, Weronika Wańska, Emilia J. Sitek, Ewa Narożańska, Bogna Brockhuis, Jarosław Sławek, Otępienie z ciałami Lewy’ego — jak rozpoznawać?, jak leczyć?, Polski Przegląd Neurologiczny 2015, tom 11, 3
  • 4. Demencja, Rzecznik Praw Obywatelskich, https://www.rpo.gov.pl
  • 5. Tomasz Sobów, Zasady postępowania terapeutycznego w zespołach otępiennych, Pol. Przegl. Neurol 2007;3(2):97-104.

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!