Najzdrowsze miejsce w internecie

Wyrostek sutkowaty - anatomia i lokalizacja. Jak rozpoznać zapalenie?

Wyrostek sutkowaty to wypełniona powietrzem część czaszki, blisko sąsiadująca z uchem środkowym. Zapalenie wyrostka jest jednym z najczęstszych powikłań infekcji narządu słuchu.
Ucho zewnętrzne
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Wyrostek sutkowaty to część czaszki przylegająca do narządu słuchu. Wewnątrz wypełniony jest powietrzem.
  • Zapalenie wyrostka sutkowatego stanowi najczęściej występujące powikłanie infekcji bakteryjnej ucha środkowego.
  • Stan zapalny wyrostka sutkowatego objawia się poprzez silny ból, wyciek wydzieliny z ucha oraz szereg symptomów grypopodobnych.
Spis treści

Co to jest wyrostek sutkowaty?

Wyrostek sutkowaty (łac.: processus mastoideus) jest niewielką strukturą kostną, zlokalizowaną parzyście w tylnej dolnej części czaszki, będącą miejscem zaczepu kilku ważnych dla tej części ciała mięśni.

Jego kształt i rozmiar istotnie zmieniają się w cyklu życia. O ile u noworodków jest ledwie zarysowany, o tyle w późniejszych latach staje się coraz większy, finalną postać osiągając u progu dorosłości.

Wyrostek sąsiaduje z narządem słuchu. Z powodu lokalizacji, a także specyficznej budowy anatomicznej jest podatny na infekcje. Zapalenie wyrostka sutkowatego rozwija się zazwyczaj u dzieci w wieku kilku lat, będąc najczęstszym powikłaniem ostrego zapalenia ucha środkowego.

Nieleczone może doprowadzić do jeszcze poważniejszych konsekwencji zdrowotnych, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu czy porażenie nerwu czaszkowego.

Gdzie się znajduje wyrostek sutkowaty?

Gdzie dokładnie znajduje się wyrostek sutkowaty? Czy można go wyczuć w dotyku? Kość ta umiejscowiona jest obustronnie za małżowiną uszną. Stanowi zakończenie i przedłużenie kości skroniowej (łac.: os temporale), położonej w bocznej części mózgoczaszki, pomiędzy kością potyliczną, a klinową.

W pierwszych latach życia wyrostek jest ledwie namacalny w badaniu palpacyjnym, natomiast u osób dorosłych zaznacza się wyraźnie. Łatwo go wyczuć tuż za uchem, w miejscu gdzie kończy się twarda czaszka, a zaczynają miękkie struktury szyi. Co warto zaznaczyć, przeważnie lepiej jest zarysowany u mężczyzn, niż u kobiet.

Wyrostek sutkowy stanowi miejsce zaczepu dla mięśni takich, jak:

  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy,
  • płatowaty głowy,
  • najdłuższy głowy.

Dodatkowo, mięsień dwubrzuścowy przytwierdzony jest do tak zwanego wcięcia sutkowego, znajdującego się w bruździe tętnicy potylicznej.

Anatomia wyrostka sutkowatego

Anatomia wyrostka sutkowatego jest specyficzna. Kształtem przypomina odwrócony stożek, z miękko, oble zakończonym szczytem. U dorosłego człowieka ma około 2 centymetrów wysokości, aczkolwiek cecha ta jest silnie zindywidualizowana osobniczo.

Tym co charakteryzuje wyrostek sutkowaty kości skroniowej w największym stopniu, jest występowanie dużej ilości przestrzeni pneumatycznych, czyli pustych, wypełnionych powietrzem komórek.

Odgrywają one znaczącą rolę w procesie rozprzestrzeniania się infekcji z narządu słuchu na sąsiednie struktury. Najmniejsze komórki, znajdujące się u szczytu wyrostka mogą zawierać niewielkie ilości szpiku kostnego.

Zapalenie wyrostka sutkowatego

Jedną z najbardziej powszechnych infekcji wieku dziecięcego jest ostre zapalenie ucha środkowego (łac.: otitis media acuta, OMA). Szacunkowa częstość jego występowania to ponad 250/1000 w skali roku.

Powikłaniem tej infekcji jest zapalenie wyrostka sutkowego. W dawnych czasach zapadało na tę chorobę co piąte dziecko z OMA, obecnie jest to znacznie poniżej 1 proc, co ma związek ze znacznym zwiększeniem skuteczności leczenia za pomocą antybiotyków.

Bezpośrednio za infekcje odpowiedzialne są bakterie, w tym przede wszystkim:

  • Streptococcus pneumoniae,
  • Streptococcus pyogenes,
  • Streptococcus aureus,
  • Pseudomonas aeruginosa,
  • Moraxella catarrhalis,
  • Haemophilus influenzae.

Zapalenie wyrostka sutkowatego u dzieci szerzy się z ucha środkowego przez naczynia krwionośne i chłonne. Choć u większości maluchów infekcję hamują skutecznie antybiotyki, może się ona rozwinąć u pacjentów z lekoodpornością bądź obniżoną odpornością.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko jest też perlak ucha, niewielki, nienowotworowy guzek powstający niekiedy w przebiegu OMA.

Choroba teoretycznie może wystąpić w każdym wieku, nie mniej zapalenie wyrostka sutkowatego u dorosłych jest prawdziwą rzadkością. Gros przypadków dotyczy pacjentów przed ukończeniem 10. roku życia.

Ból wyrostka sutkowatego

Typowym objawem choroby jest ból wyrostka sutkowatego. Może być odczuwany za uchem, w miejscu wyniosłości kostnej, ale też możliwa jest bolesność wewnątrz narządu słuchu. Inne charakterystyczne symptomy, to:

  • obrzęk i zaczerwienienie – może być wyrostek sutkowaty powiększony, widoczne bywa też w związku z tym odchylenie małżowiny usznej;
  • wysięk ropnej treści z ucha;
  • niedosłuch o różnym natężeniu;
  • ból i zawroty głowy;
  • podwyższona ciepłota ciała;
  • bóle mięśniowo-stawowe;
  • uczucie rozbicia;
  • osłabienie apetytu.

Wyrostek sutkowaty bezpowietrzny

W wynikach badań, które otrzymują pacjenci, często pojawia się w takiej sytuacji stwierdzenie „wyrostek sutkowaty bezpowietrzny”. Co to znaczy? To nic innego, jak kliniczna manifestacja objęcia komórek sutkowych stanem zapalnym.

Komórki te są niewielkimi jamkami, powstającymi w procesie pneumatyzacji kości skroniowej i u zdrowego człowieka są wypełnione powietrzem. Obrzęk błon śluzowych wyściełających te struktury od wewnątrz, będący następstwem procesów zapalanych ucha środkowego, powoduje zmniejszenie przestrzeni pneumatycznych. Stąd „bezpowietrzność” wyrostka sutkowatego.

Czytaj również

Bibliografia

  • Agnieszka Krajewska i inni: Ostre zapalenie wyrostka sutkowego powikłane ropniem podokostnowym u dzieci, Otorynolaryngologia 2012, 11(1): 22-26.
  • Mateusz Zonenberg i inni: Obustronne zapalenie wyrostka sutkowatego z ropniem podokostnowym, Otorynolaryngologia 2016, 15(3): 140-144
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Swędzenie w uchu - w środku i na zewnątrz. Jak leczyć?
Kobieta odczuwa swędzenie w uszach
Przeczytaj artykuł
Preparat do czyszczenia uszu - dla dzieci i dorosłych
Laryngolog czyści ucho pacjentki
Przeczytaj artykuł
Ból ucha - przyczyny i leczenie. Domowe sposoby
Kobietę boli ucho
Podobne artykuły
Nadmiar woskowiny w uszach - jak czyścić uszy?
Piszczenie w uszach - przyczyny. Jak się pozbyć?
Szum w uszach - co oznacza? Przyczyny i domowe sposoby
Gruczoły potowe - funkcje i rozmieszczenie. Kiedy zapalenie?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!