NAJZDROWSZE MIEJSCE W INTERNECIE

Wyrostek sutkowaty - anatomia i lokalizacja. Jak rozpoznać zapalenie?

Wyrostek sutkowaty to wypełniona powietrzem część czaszki, blisko sąsiadująca z uchem środkowym. Zapalenie wyrostka jest jednym z najczęstszych powikłań infekcji narządu słuchu.
Ucho zewnętrzne
Źródło: 123RF
W skrócie
  • Wyrostek sutkowaty to część czaszki przylegająca do narządu słuchu. Wewnątrz wypełniony jest powietrzem.
  • Zapalenie wyrostka sutkowatego stanowi najczęściej występujące powikłanie infekcji bakteryjnej ucha środkowego.
  • Stan zapalny wyrostka sutkowatego objawia się poprzez silny ból, wyciek wydzieliny z ucha oraz szereg symptomów grypopodobnych.
Spis treści

Co to jest wyrostek sutkowaty?

Wyrostek sutkowaty (łac.: processus mastoideus) jest niewielką strukturą kostną, zlokalizowaną parzyście w tylnej dolnej części czaszki, będącą miejscem zaczepu kilku ważnych dla tej części ciała mięśni.

Jego kształt i rozmiar istotnie zmieniają się w cyklu życia. O ile u noworodków jest ledwie zarysowany, o tyle w późniejszych latach staje się coraz większy, finalną postać osiągając u progu dorosłości.

Wyrostek sąsiaduje z narządem słuchu. Z powodu lokalizacji, a także specyficznej budowy anatomicznej jest podatny na infekcje. Zapalenie wyrostka sutkowatego rozwija się zazwyczaj u dzieci w wieku kilku lat, będąc najczęstszym powikłaniem ostrego zapalenia ucha środkowego.

Nieleczone może doprowadzić do jeszcze poważniejszych konsekwencji zdrowotnych, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu czy porażenie nerwu czaszkowego.

Gdzie się znajduje wyrostek sutkowaty?

Gdzie dokładnie znajduje się wyrostek sutkowaty? Czy można go wyczuć w dotyku? Kość ta umiejscowiona jest obustronnie za małżowiną uszną. Stanowi zakończenie i przedłużenie kości skroniowej (łac.: os temporale), położonej w bocznej części mózgoczaszki, pomiędzy kością potyliczną, a klinową.

W pierwszych latach życia wyrostek jest ledwie namacalny w badaniu palpacyjnym, natomiast u osób dorosłych zaznacza się wyraźnie. Łatwo go wyczuć tuż za uchem, w miejscu gdzie kończy się twarda czaszka, a zaczynają miękkie struktury szyi. Co warto zaznaczyć, przeważnie lepiej jest zarysowany u mężczyzn, niż u kobiet.

Wyrostek sutkowy stanowi miejsce zaczepu dla mięśni takich, jak:

  • mostkowo-obojczykowo-sutkowy,
  • płatowaty głowy,
  • najdłuższy głowy.

Dodatkowo, mięsień dwubrzuścowy przytwierdzony jest do tak zwanego wcięcia sutkowego, znajdującego się w bruździe tętnicy potylicznej.

Anatomia wyrostka sutkowatego

Anatomia wyrostka sutkowatego jest specyficzna. Kształtem przypomina odwrócony stożek, z miękko, oble zakończonym szczytem. U dorosłego człowieka ma około 2 centymetrów wysokości, aczkolwiek cecha ta jest silnie zindywidualizowana osobniczo.

Tym co charakteryzuje wyrostek sutkowaty kości skroniowej w największym stopniu, jest występowanie dużej ilości przestrzeni pneumatycznych, czyli pustych, wypełnionych powietrzem komórek.

Odgrywają one znaczącą rolę w procesie rozprzestrzeniania się infekcji z narządu słuchu na sąsiednie struktury. Najmniejsze komórki, znajdujące się u szczytu wyrostka mogą zawierać niewielkie ilości szpiku kostnego.

Zapalenie wyrostka sutkowatego

Jedną z najbardziej powszechnych infekcji wieku dziecięcego jest ostre zapalenie ucha środkowego (łac.: otitis media acuta, OMA). Szacunkowa częstość jego występowania to ponad 250/1000 w skali roku.

Powikłaniem tej infekcji jest zapalenie wyrostka sutkowego. W dawnych czasach zapadało na tę chorobę co piąte dziecko z OMA, obecnie jest to znacznie poniżej 1 proc, co ma związek ze znacznym zwiększeniem skuteczności leczenia za pomocą antybiotyków.

Bezpośrednio za infekcje odpowiedzialne są bakterie, w tym przede wszystkim:

  • Streptococcus pneumoniae,
  • Streptococcus pyogenes,
  • Streptococcus aureus,
  • Pseudomonas aeruginosa,
  • Moraxella catarrhalis,
  • Haemophilus influenzae.

Zapalenie wyrostka sutkowatego u dzieci szerzy się z ucha środkowego przez naczynia krwionośne i chłonne. Choć u większości maluchów infekcję hamują skutecznie antybiotyki, może się ona rozwinąć u pacjentów z lekoodpornością bądź obniżoną odpornością.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko jest też perlak ucha, niewielki, nienowotworowy guzek powstający niekiedy w przebiegu OMA.

Choroba teoretycznie może wystąpić w każdym wieku, nie mniej zapalenie wyrostka sutkowatego u dorosłych jest prawdziwą rzadkością. Gros przypadków dotyczy pacjentów przed ukończeniem 10. roku życia.

Ból wyrostka sutkowatego

Typowym objawem choroby jest ból wyrostka sutkowatego. Może być odczuwany za uchem, w miejscu wyniosłości kostnej, ale też możliwa jest bolesność wewnątrz narządu słuchu. Inne charakterystyczne symptomy, to:

  • obrzęk i zaczerwienienie – może być wyrostek sutkowaty powiększony, widoczne bywa też w związku z tym odchylenie małżowiny usznej;
  • wysięk ropnej treści z ucha;
  • niedosłuch o różnym natężeniu;
  • ból i zawroty głowy;
  • podwyższona ciepłota ciała;
  • bóle mięśniowo-stawowe;
  • uczucie rozbicia;
  • osłabienie apetytu.

Wyrostek sutkowaty bezpowietrzny

W wynikach badań, które otrzymują pacjenci, często pojawia się w takiej sytuacji stwierdzenie „wyrostek sutkowaty bezpowietrzny”. Co to znaczy? To nic innego, jak kliniczna manifestacja objęcia komórek sutkowych stanem zapalnym.

Komórki te są niewielkimi jamkami, powstającymi w procesie pneumatyzacji kości skroniowej i u zdrowego człowieka są wypełnione powietrzem. Obrzęk błon śluzowych wyściełających te struktury od wewnątrz, będący następstwem procesów zapalanych ucha środkowego, powoduje zmniejszenie przestrzeni pneumatycznych. Stąd „bezpowietrzność” wyrostka sutkowatego.

Czytaj również

Bibliografia

  • Agnieszka Krajewska i inni: Ostre zapalenie wyrostka sutkowego powikłane ropniem podokostnowym u dzieci, Otorynolaryngologia 2012, 11(1): 22-26.
  • Mateusz Zonenberg i inni: Obustronne zapalenie wyrostka sutkowatego z ropniem podokostnowym, Otorynolaryngologia 2016, 15(3): 140-144
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Swędzenie w uchu - w środku i na zewnątrz. Jak leczyć?
Kobieta odczuwa swędzenie w uszach
Przeczytaj artykuł
Preparat do czyszczenia uszu - dla dzieci i dorosłych
Laryngolog czyści ucho pacjentki
Przeczytaj artykuł
Ból ucha - przyczyny i leczenie. Domowe sposoby
Kobietę boli ucho
Podobne artykuły
Swędzenie w uchu - w środku i na zewnątrz. Jak leczyć?
Preparat do czyszczenia uszu - dla dzieci i dorosłych
Ból ucha - przyczyny i leczenie. Domowe sposoby
Ból za uchem. Co oznacza? Przyczyny bólu za uchem
Nadmiar woskowiny w uszach - jak czyścić uszy?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Budzenie się w nocy: częste, o jednej godzinie. Co oznacza?
Prężenie się niemowlaka - podczas karmienia i snu. Co robić?
Trądzik neuropatyczny - jak wygląda? Objawy i leczenie
Hiperwentylacja - co to jest? Jak oddychać i jak leczyć?

Reklama