Zaburzenia emocjonalne u dzieci - objawy. Jak pomóc?

Zaburzenia emocjonalne u dzieci to m.in. lęk, strach, depresja, bulimia, anoreksja, nocne moczenie, jąkanie, tiki. Zobacz typowe zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Sprawdź, jak pomóc cierpiącemu dziecku.
Dziecko z zaburzeniami emocjonalnymi
źrodło:123RF

Spis treści

Zaburzenia emocjonalne u dzieci

Zaburzenia emocjonalne u dzieci występować mogą od pierwszych lat życia aż po próg dorosłości, na każdym z etapów przyjmując różne postaci, z charakterystycznymi dla nich objawami. Przyczyn tego stanu rzeczy należy upatrywać w wielu czynnikach, w tym w szczególności neurobiologicznych oraz psychospołecznych. 

Zaburzenia emocjonalne u dzieci wywoływane są między innymi przez:

  1. Schorzenia i zaburzenia negatywnie wpływające na gospodarkę hormonalną, w tym przede wszystkim na poziom neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina i noradrenalina.
  2. Anomalie w budowie oraz działaniu ośrodkowego układu nerwowego.
  3. Czynniki osobowościowe, w tym w szczególności nadmierna wrodzona lękliwość, hipochondria, brak wiary w siebie.
  4. Błędy popełniane w procesie wychowania i socjalizacji, takie jak:

●     nadopiekuńczość/całkowity brak nadzoru,

●     nieobecność w życiu dziecka/przytłoczenie malucha obecnością rodzica,

●     nadmierne rozpieszczanie/zbyt daleko posunięty krytycyzm.

  1. Przemoc domowa, kłótnie, atmosfera strachu, molestowanie seksualne.

 

Zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku przedszkolnym

Zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku przedszkolnym najczęściej mają związek z zaburzeniem dotychczasowego rytmu życia, wielogodzinnym odseparowaniem od rodziców, pierwszym szerszym kontaktem ze środowiskiem rówieśniczym. W tym wieku dają o sobie znać już także błędy wychowawcze z pierwszych trzech lat życia oraz wszelkiego rodzaju patologie domu rodzinnego odciskające piętno na psychice.

 Katalog zaburzeń emocjonalnych i behawioralnych u maluchów w przedziale wiekowym 3-7 jest bardzo szeroki. 

  1. Zaburzenia nerwicoweróżnego typu, występujące na podłożu lękowym, które powstają w reakcji na stres, poczucie zagrożenia, problemy adaptacyjne, separację. Objawiać mogą się na dziesiątki sposobów, w tym poprzez płaczliwość, apatię, agresję.
  2. Strach– uczucie prostsze niż lęk, powodowane konkretnym zagrożeniem, np. przemocą albo przed ciemnością. O ile w pierwszym przypadku mówimy o patologii, o tyle strach związany z brakiem światła występuje u ogromnego odsetka maluchów.
  3. Moczenie nocne – mimowolne, niekontrolowane popuszczanie moczu w czasie snu; zaburzenie emocjonalno-behawioralne, związane z niewykształceniem właściwych odruchów, ale też skorelowane z wysokim poziomem zalęknienia.
  4. Jąkanie– niemożność wypowiedzenia określonych zgłosek lub ich powtarzanie, występujące m.in. na tle nerwowym.
  5. Tiki– niekontrolowane ruchy określonych grup mięśni, często występujące na skutek traumatycznych wydarzeń lub długotrwałej ekspozycji na czynniki patologiczne, takie jak przemoc fizyczna i psychiczna oraz inne formy agresji. 
  6. Obojętność uczuciowa będąca konsekwencją braku wystarczającego kontaktu z matką w pierwszych latach życia
  7. Zahamowanie psychoruchowe– daleko posunięta apatia, wycofanie. Wedle przyjętej typologii dzieci zahamowane mogą być:

●     zmotywowane-napiętę, a w konsekwencji ogromnie przykładające się do wszystkich zadań

●     podporządkowane lub wyciszone – grzeczne, posłuszne, małomówne

●     zobniżoną samooceną – samokrytyczne, o miernym poczuciu własnej wartości

  1. Nadpobudliwość psychoruchowa – zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego, stanowiące przyczynek do obserwowania dziecka pod kątem ADHD i ewentualnej diagnozy około 7 urodzin.
  2. Agresja, zarówno fizyczna, jak też psychiczna/werbalna
  3. Zaburzenia łaknienia, jadłowstręt.

Reklama

Zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku szkolnym

Zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku szkolnym są po części kontynuacją problemów wyniesionych z przedszkola, a po części dysfunkcjami o zupełnie nowym charakterze. Które występują najczęściej?

●      Agresja,która nabiera zupełnie nowej formy, inne staje się też jej podłoże. U części dzieci, w wieku około 8 lat zachowania agresywne stają się narzędziem służącym podporządkowaniu grupy, mającym na celu zajęcie jak najwyższej pozycji w tworzących się hierarchiach. Z ewolucyjnego punktu widzenia są to zachowania wytłumaczalne, część z nich może jednak stanowić podwaliny pod rozwój osobowości i zachowań psychopatycznych. U innych z kolei dzieci, pojawia się autoagresja i działania agresywne wobec najsłabszych, będące konsekwencją i próbą odreagowania przemocy doświadczanej na własnej skórze ze strony silniejszych kolegów, czy osób dorosłych. 

  • Zaburzenia lękowe,zaniżona samoocena, nadmierny krytycyzm, nerwica, alienacja – związane z pierwszymi niepowodzeniami w szkole, wyśmiewaniem, krytyką rodziców i nauczycieli.
  • ADHD – zaburzenie działania układu nerwowego, objawiające się poprzez nadmierną ruchliwość, ale też niemożność skupienia uwagi, rozbieganie myślowe, silne pobudzenie emocjonalne.
  • Depresja. Po raz pierwszy może się pojawiać w wieku 6-7 lat, wówczas nie przyjmując jeszcze swej dorosłej postaci. Dzieci chorujące na depresję rzadko zmagają się z silnym obniżeniem nastroju, częściej natomiast doznają objawów psychosomatycznych, takich jak ból brzucha czy głowy.

Zaburzenia emocjonalne u nastolatków

Zaburzenia emocjonalne u nastolatków wiążą się przede wszystkim ze zmianami zachodzącymi w organizmie i psychice człowieka w okresie dojrzewania płciowego. To czas hormonalnej burzy, silniejszego skupienia na atrakcyjności fizycznej, pierwszych uniesień i rozczarowań sercowych. To także czas intensywnych eksperymentów z alkoholem, narkotykami, dopalaczami. Jednocześnie okres dojrzewania bezpośrednio poprzedza wejście w dorosłość, co skutkuje koniecznością dokonywania pierwszych poważnych wyborów. Z każdym rokiem narasta presja narzucana przez siebie samego oraz otoczenie, podszyta lękiem o to, co wydarzy się w przyszłości. 

W związku z tym najczęstsze zaburzenia emocjonalne u nastolatkówto:

●      depresja, wówczas już zbliżona charakterem do zaburzeń afektywnych u dorosłych, zarówno endogenna, związana głównie z niedoborami hormonalnymi, jak też egzogenna, w tym wieku wynikająca w głównej mierze z rozczarowań miłosnych, doświadczanej przemocy, a także braku odpowiedzi, na pierwsze w życiu pytania natury egzystencjalnej. Depresja wieku nastoletniego jest bardzo niebezpieczna – brak wykształconych mechanizmów obronnych powoduje, że niedojrzała psychika stosunkowo ciężko radzi sobie z pojawiającymi się myślami o samobójstwie, jako drodze do rozwiązania problemów,

●      zaburzenia lękoweróżnego typu, odnoszące się zwłaszcza do sfery kontaktów rówieśniczych, przemocy, statusu materialnego, własnego wyglądu, atrakcyjności społecznej i seksualnej,

●      anoreksja, czyli psychiczny jadłowstręt oraz bulimia – psychiczny pęd ku jedzeniu, wzbudzający jednak poczucie winy i chęć ukarania się, co zazwyczaj prowadzi do zwracania przyjmowanego pokarmu. Są to typowe zaburzenia emocjonalne zwłaszcza dla dziewcząt w wieku 13-16 lat, związane z presją kulturową narzucającą określone kanony urody,

●      chorobliwy wstyd dotyczący własnej cielesności: powiększających się piersi u dziewcząt, pojawiającego się owłosienia na twarzy i w miejscach intymnych, tuszy, wysokiego lub niskiego wzrostu itd. 

Reklama

Jak pomóc dziecku z zaburzeniami emocjonalnymi?

Wszystko zależy od wieku pacjenta oraz charakteru dysfunkcji. U osób przed ukończeniem 18 roku życia stosunkowo rzadko stosuje się leczenie farmakologiczne, a jeśli tak, to najczęściej z użyciem inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, takich jak: fluoksetyna, escitalopram, paroksetyna. 

Zdecydowanie jednak częściej prowadzi się działania psychoterapeutyczne oraz psychoedukacyjne. Ich celem jest rozpoznanie źródeł napięć, redukcja poziomu lęku, zarówno uświadomionego jak też nieuświadamianego, a na koniec – wyrobienie właściwych mechanizmów obronnych i nowych sposobów myślenia oraz postępowania. 

Bardzo ważne jest też wsparcie najbliższych osób, w szczególności matki i ojca, pozwalające zwiększyć poczucie bezpieczeństwa i akceptacji dla własnego jestestwa. Należy przy tym jednak pamiętać, by nie wpadać ze skrajności w skrajności, czyli na przykład z oziębłości w nadopiekuńczość – dlatego fachową psychoterapią i psychoedukacją powinni być objęci także rodzice małego pacjenta. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Zaburzenia emocjonalne u dzieci, http://lcre-lomza.webd.pl
  • Zaburzenia i trudności emocjonalne, http://ppp.poradnialubartow.pl
  • Sylwia Kalinowska, Katarzyna Nitsch, Paulina Duda, Beata Trześniowska-Drukała, Jerzy Samochowiec, Depresja u dzieci i młodzieży – obraz kliniczny, etiologia, terapia, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, 2013, 59, 1
  • Artur Kołakowski, Konrad Ambroziak, Klaudia Siwek, Depresja nastolatków – jak ją rozpoznać, zrozumieć i pokonać, GWP Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2018

Oceń artykuł

(liczba ocen 0)

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!