Zatrucie rtęcią - jak sprawdzić, objawy, leczenie

Zatrucie rtęcią dotyka szczególnie osoby, które pracują w przemyśle zbrojeniowym czy złotniczym oraz stomatologów. Oczywiście najwięcej kontrowersji wokół rtęci dotyczy termometrów rtęciowych oraz szczepionek z zawartością tego pierwiastka. Poznaj przyczyny, objawy oraz metody leczenia zatrucia rtęcią.

Spis treści

Rtęć - gdzie występuje?

Rtęć jest pierwiastkiem naturalnie istniejącym w przyrodzie, w skorupie ziemskiej. Występuje jako wolna rtęć metaliczna, w formie związków nieorganicznych, np. z siarką (cynober), oraz w formie najbardziej niebezpiecznych, związków organicznych (np. dimetylortęć). W temperaturze pokojowej jest w stanie ciekłym, z powodu swojego wyglądu nazywana była w przeszłości żywym srebrem.

Używana jest w:

  • złotnictwie przy wyrobie srebra i złota,
  • przemyśle zbrojeniowym.

Ma również zastosowanie w przemyśle medycznym, co wzbudza najwięcej kontrowersji, dyskusji, obaw i protestów.

W przeszłości była powszechnie stosowana:

  • w produkcji luster,
  • pod postacią maści w leczeniu kiły

– dzisiaj wycofuje się ze stosowania tak szeroko rtęci pod każdą postacią ze względu na jej silne właściwości toksyczne.

Rtęć - działanie

Rtęć jest poważnym czynnikiem zatruwającym środowisko naturalne i stanowiącym realne zagrożenie dla zwierząt i ludzi. Ma zdolność kumulowania się w organizmach żywych, szczególnie w tkance nerwowej. Rtęć metaliczna nie jest bardzo niebezpieczna. Po połknięciu nie wchłania się z przewodu pokarmowego i w całości jest wydalana z organizmu wraz z kałem.

Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy:

  • śluzówka żołądka czy jelit jest uszkodzona,
  • występują owrzodzenia i inne stany chorobowe,

wtedy rtęć przenika do krwioobiegu i powoduje zatrucia. Są to jednak sytuacje rzadkie.

Dużo groźniejsze są pary rtęci – w temperaturze pokojowej jest ona cieczą i bardzo łatwo paruje. Pary rtęci przenikają wraz z powietrzem atmosferycznym do płuc, skąd z łatwością dostają się do krwi. Pary działają również drażniąco na śluzówki i podrażniają oczy. W przeciwieństwie do rtęci metalicznej, rtęć w związkach chemicznych przyjmowana z pokarmem wchłania się z przewodu pokarmowego.

Reklama

Jakie pokarmy mogą być zanieczyszczone rtęcią?

Najczęściej są to ryby, głównie tuńczyki. Jednak zawartość rtęci w organizmach ryb jest znikoma i nie powoduje zatrucia. Dlatego też obawa przed zatruciem rtęcią nie powinna być przyczyną zaprzestania jedzenia ryb, które są wartościowym składnikiem urozmaiconej diety. Gdzie jeszcze można spotkać rtęć? Najwięcej kontrowersji wokół tego pierwiastka zdaje się być powiązane z tematami medycznymi.

Najczęściej są to dwa główne trendy:

Termometry rtęciowe, używane w domu oraz w placówkach medycznych powoli zaczynają być wypierane przez różnorakie, elektroniczne urządzenia do pomiaru temperatury ciała.

Ministerstwo Zdrowia w swoim rozporządzeniu z 2006 roku zaleca stopniowo zamienić:

  • termometry,
  • wypełnienia stomatologiczne,
  • przyrządy do pomiaru ciśnienia

zawierające rtęć na inne, pozbawione tego pierwiastka, jednocześnie stwierdzając, że te ostatnie mimo najczęściej wyższej ceny nie stanowią zagrożenia dla środowiska. Niebezpieczeństwo stosowania wypełnień stomatologicznych wiąże się z narażeniem na pary rtęci. Alergie kontaktowe na rtęć są ekstremalnie rzadkie. Połączenie toksycznej rtęci oraz łatwo tłukących się szklanych elementów powoduje, że stosunkowo łatwo jest rozbić taki termometr czy aparat do mierzenia ciśnienia, powodując tym samym możliwość wydostania się rtęci na zewnątrz.

Rozbity termometr rtęciowy - co zrobić z rtęcią?

  • zebrać delikatnie rtęć za pomocą np. karty, szufelki etc do szczelnie zamykanego woreczka foliowego, zamknąć go i dla pewności wszystko umieścić w szczelnym pojemniku, np. szklanym.
  • pojemnik oddać do najbliższego punktu zbiórki

Czego nie należy robić?

  • nie zmywać rtęci domowymi środkami czyszczącymi – mogą zawierać chlor lub amoniak i utworzyć z rtęcią bardziej toksyczny związek.
  • nie używaj odkurzacza, który powoduje rozbijanie rtęci na malutkie cząsteczki rozpylone w powietrzu
  • nie używaj miotły, zmiotki – to rozbija rtęć na jeszcze mniejsze drobinki, które łatwiej parują.

Adresy punktów, w których zbierane są przeterminowane leki oraz stłuczone termometry są dostępne w Internecie, np. http://www.ekocentrum.krakow.pl/InneZbiorki.html
Od czasu do czasu organizowane są akcje zbierania podobnych przedmiotów, np. z okazji Dnia Ziemi. W razie problemów ze znalezieniem adresów miejsc, w których jest możliwość oddania rtęci i uszkodzonego termometru – wystarczy skontaktować się z najbliższym oddziałem San-Epidu i tam zaczerpnąć informacji.

Rtęć w szczepionce

O ile obecność rtęci w termometrach jest oczywista, tak obecność jej w szczepionkach już mniej. Do czego służy rtęć szczepionkach? Rtęć w związku o nazwie tiomersal jest używana przy produkcji szczepionek w charakterze konserwantu.

Dotyczy to szczególnie szczepionek produkowanych w większych opakowaniach, takich z których można zaszczepić wiele osób:

  • przeciw WZWB,
  • grypie,
  • przeciw różyczce,
  • odrze i śwince (MMR).

Tiomersal podejrzewany o wywoływanie poważnych chorób, takich jak:

używany jest powszechnie, ale w bardzo małych, bezpiecznych ilościach. Badania kliniczne wykazały, że nie ma związku między działaniem tiomersalu a występowanie u dzieci powyższych schorzeń. Z tego też powodu nie należy rezygnować ze szczepień, ponieważ korzyści epidemiologiczne przewyższają ewentualne, niepotwierdzone badaniami zagrożenia.

Zatrucie rtęcią - kogo dotyka?

Nie ma konkretnej grupy ludzi, narażonej w sposób znaczący na zatrucie rtęcią. Mogą to być:

  • stomatolodzy,
  • osoby pracujące w przemyśle zbrojeniowym czy złotniczym.

Przypadkowo można się zatruć rtęcią na skutek wdychania toksycznych par z wolnej, metalicznej rtęci, ale są to przypadki rzadkie. Dzieci mogą przypadkiem połknąć rtęć z rozbitego termometru, ale (o ile nie ma owrzodzeń przewodu pokarmowego) nie wchłania się ona z przewodu pokarmowego.

Zatrucie rtęcią - objawy

Objawy zatrucia rtęcią wynikają głownie z drogi wchłaniania się rtęci – wraz z pokarmem i przez drogi oddechowe oraz z faktu, że rtęć odkłada się w tkance nerwowej, niszcząc ją. W bardzo małym stopniu wchłania się przez skórę, a przemianom ulega w nerkach – również i je uszkadzając.

Do objawów zatrucia należą:

  • kaszel, zapalenie płuc
  • ostre zapalenie żołądka i jelit
  • wymioty, biegunka, czasem nawet krwawa biegunka
  • wzrost ilości moczu, następnie jej spadek w wyniku postępującego uszkodzenia nerek

Rtęć w związkach organicznych powoduje:

  • drgawki,
  • niepokój,
  • porażenia,
  • drżenia

Długotrwałe narażenia na rtęć może powodować:

  • uszkodzenie nerek,
  • uszkodzenie zębów – ich wypadanie,
  • uszkodzenie dziąseł,
  • ból głowy, bezsenność,
  • zmianę nastroju: drażliwość, gorszy, depresyjny nastrój,
  • pogorszenie wzroku – na skutek odkładania się złogów w soczewce,
  • metaliczny posmak w ustach,
  • bóle brzucha,
  • obniżenie ciśnienia tętniczego krwi,

Objawy zatrucia rtęcią nie należą do charakterystycznych i łatwo jest je pomylić z objawami innych, częstszych chorób.

Reklama

Zatrucie rtęcią - leczenie

Leczenie zależy od drogi, którą rtęć wniknęła do organizmu. W przypadku połknięcia stosuje się płukanie żołądka (o ile połknięcie nastąpiło na krótko przed oraz nie zaobserwowano objawów świadczących o uszkodzeniu śluzówki przewodu pokarmowego). Można podawać węgiel aktywny. Stosuje się również sól sodową kwasu sulfonowego oraz penicylaminę. Jednak najczęściej leczenie jest objawowe – oznacza to, że leczy się objawy, które już wystąpiły, nie działając na bezpośrednią przyczynę. Na zatrucie rtęcią nie ma bowiem specyficznej odtrutki. W przypadku uszkodzenia nerek stosuje się hemodializy. W zatruciach rtęcią w związkach organicznych używana jest cysteina. Na szczęście, mimo wielu ostrzeżeń, złej prasy i opinii bardzo niebezpiecznego metalu, rtęć jest bardzo rzadką przyczyną zatruć.

Czytaj też:

 

Bibliografia

  • Rang H. P., Dale M. M., Ritter J. M.,Farmakologia kliniczna,Wydawnictwo Czelej,Lublin2001
  • Szczeklik A. red.,Choroby wewnętrzne. ,Wyd. 1Medycyna praktyczna, Kraków 2006
  • Mutchler E. red: , Farmakologia i toksykologia. Wyd. 1.,Urban&Partner, ,Wrocław 2001
  • Stachura J., Domagała W.,Patologia znaczy słowo o chorobie. Wyd. 1.,Polska Akademia Umiejętności,Kraków 2005
  • Gerber J. S., Offit P. A.,Vaccines and autism: a tale of shifting hypotheses. Clinical Infectious Diseases,; ,, 2009
  • Kramarz P., Pędziński B, Giesecke J.,Tiomersal jako składnik szczepionek. Aktualny stan wiedzy. ,Medycyna praktyczna 2010/02,
  • Tozzi A.E, Bisiacchi P, Tarantino V, De Mei B., D’Elia L., Chiarotti L., Salmaso S.,Neuropsychological performance 10 years after immunization in infancy with thimersal-containing vaccines. ,Pediatrics,2009

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!