Zatrucie żelazem - objawy, leczenie, postępowanie

Zatrucie żelazem występuje bardzo rzadko i głównie dotyczy dzieci. Do objawów należą: kolki, zaparcia, biegunki oraz bóle brzucha. W czasie diagnostyki lekarz wykona badanie stężenia żelaza w surowicy, morfologię oraz rtg brzucha. Poznaj przyczyny, objawy oraz metody leczenia zatrucia żelazem.

Spis treści

Żelazo - co to jest?

Żelazo jest bardzo ważnym składnikiem ciała ludzkiego. Nie tylko wchodzi w skład białka biorącego udział w skurczu mięśni, licznych enzymów wewnątrz komórkowych, ale przede wszystkim jest częścią hemoglobiny. Hemoglobina jest bardzo ważnym białkiem, obecnym w erytrocytach (czerwonych krwinkach) i transportuje tlen we krwi. Sercem hemoglobiny jest żelazo, które dzięki swoim właściwościom łapie tlen o transportuje do wraz z krwią z płuc.

W organizmie dorosłego mężczyzny jest ok. 4 g żelaza – większość krąży we krwi, jako hemoglobina, ale take jako ferrytyna (rozpuszczalny związek żelaza), transferyna (białko to transportuje żelazo w formie łatwodostępnej). Niewielki procent jest zmagazynowana w wątrobie (jako hemosyderyna – związek nierozpuszczalny), śledzionie i szpiku kostnym – są to narządy związane z produkcją nowych składników krwi lub ich utylizacji (stare lub uszkodzone krwinki są niszczone, a żelazo z nich jest odzyskiwane).

Pozostała najmniejsza część żelaza w organizmie człowieka jest uwięziona w enzymach, które nie biorą bezpośrednio udziału w procesie transportu tlenu, ale spełniają swoje funkcje przy przemianie materii (cytochromy) oraz w mięśniach jako ich składnik biorący udział w ich skurczu (mioglobina). Prawidłowe stężenie żelaza w surowicy krwi wynosi 50-150 µg/ml.

Żelazo - gdzie występuje?

Żelazo w przyrodzie jest szeroko rozpowszechnione, można je znaleźć zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Dla osób niejedzących mięsa niedobrą informacją jest fakt, iż żelazo obecne w roślinach wchłania się gorzej i jest gorzej przyswajalne.

Rośliny zawierające duże ilości żelaza to m.in.:

  • rośliny strączkowe,
  • kakao.

Bogatym źródłem żelaza pochodzenia zwierzęcego jest:

  • wołowina,
  • cielęcina,
  • wątróbka.

Każde żelazo aby się wchłonąć musi przejść w przewodzie pokarmowym proces utlenienia – ułatwia to m.in. witamina C, niektóre aminokwasy. Dopiero w takiej postaci wchłania się do krwioobiegu. Proces ten nie jest krótki, zajmuje wiele godzin.

Reklama

Wchłanianie żelaza

Wchłanianie żelaza utrudniają takie produkty, jak:

  • kawa,
  • herbata,
  • niektóre antybiotyki (np. tetracykliny),
  • mleko,
  • neomycyna.

Samo żelazo natomiast może zmniejszać wchłanianie leków, m.in.:

  • penicyliny,
  • lewodopy,
  • fluorochinolonów.

Żelazo - zapotrzebowanie

Najłatwiej żelazo wchłania się przyjmowane na czczo i między posiłkami. Dzienne zapotrzebowanie na żelazo jest różne w zależności od:

  • wieku,
  • płci,
  • innych czynników.

Wzrasta ono u kobiet miesiączkujących (2 mg/dobę), u dzieci rosnących, w ciąży i w okresie karmienia, a także w stanach rekonwalescencji i w przewlekłych chorobach. Zapotrzebowanie jest niższe u mężczyzny i kobiet niemiesiączkujących (1 mg/dobę).

W jaki sposób tracimy żelazo?

Usuwane jest z organizmu wraz ze stolcem, tracone jest z krwią, podczas miesiączek, porodów, różnorakich krwawień – jawnych lub utajonych.

Zatrucie żelazem - kto jest narażony?

Według WHO niedobór żelaza jest jednym z najczęstszych niedoborów występujących na świecie. Zatrucie żelazem są bardzo rzadkie - ostre dotyczą głownie dzieci i są to przypadkowe połknięcie zachęcająco wyglądających drażetek zawierających żelazo. Przewlekłe zatrucie żelazem jest jeszcze rzadsze i dotyczy osób przyjmujących duże ilości żelaza przez dłuższy czas oraz osoby przewlekle dializowane.

Zatrucie żelazem - objawy

Działaniami niepożądanymi zażywanie preparatów żelaza są:

  • kolki,
  • zaparcia,
  • biegunki,
  • biegunki z krwią,
  • bóle brzucha,
  • ciemne zabarwienie zębów,
  • ciemne nawet czarne zabarwienie stolca. 

Objawy zatrucia ostrego nie są charakterystyczne tylko dla zatrucia żelazem. Są to:

  • Wymioty,
  • Wymioty z krwią,
  • Biegunki,
  • Biegunki z krwią,
  • Drgawki,
  • Przyspieszone tętno,
  • Zaburzenia krzepnięcia krwi,
  • Uszkodzenie wątroby,
  • Uszkodzenie nerek,
  • Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej,
  • Śpiączka,
  • Wstrząs.

Mimo że dawka śmiertelna zatrucia żelazem nie jest, konsekwencją zatrucia żelazem może być nawet śmierć nierzadko długi czas po przyjęciu dawki. Najbardziej na nią narażone są dzieci.

Zatrucie żelazem - badania

Badania wykonywane podczas diagnostyki:

  • Stężenie żelaza w surowicy
  • Morfologia
  • Inne badania pomocnicze – kontrolujące osolony stan pacjentka np. równowaga kwasowo zasadowa oraz monitorujące stan narządów, mogących ulec uszkodzeniu, np. wątroby i nerek.
  • RTG brzucha – jest wykonywane bardzo rzadko, rzadko są również do niego wskazania,

Zatrucie żelazem - leczenie

Jeżeli doszło do przyjęcia dużej ilości drażetek zawierających żelazo i od go czasu nie upłynęło wiele czasu – wykonuje się płukanie żołądka. Ma to na celu niedopuszczenie do dalszego przyswajania żelaza. Jeżeli podejrzewasz zatrucie żelazem - nie podawaj węgla aktywowanego.

Swoistą odtrutką, czyli odpowiednią tylko dla danej trucizny jest w tym wypadku deferoksamina. Podaje się ją w odpowiednio wyliczonej indywidualnie dawce. Podejmowane jest również leczenie uszkodzonych narządów, takich jak wątroba czy nerki oraz polepszające ogólny stan zdrowia pacjenta.

Czytaj także:

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!