Czy emocje piłkarskie mogą zaszkodzić sercu? ⚽ Zaskakujące wyniki badań. Sprawdź❗
Czy emocje piłkarskie mogą zaszkodzić sercu? ⚽ Zaskakujące wyniki badań. Sprawdź❗
Czy emocje piłkarskie mogą zaszkodzić sercu? ⚽ Zaskakujące wyniki badań. Sprawdź❗

Jak się chronić przed kleszczem wędrownym?

Kleszcze wędrowne zwykle występują w Afryce i na południu Europy, jednak ostatnio zaobserwowano je w Polsce. Kleszcz afrykański to pasożyt żerujący na krwi żywicieli i przenoszący groźne choroby. Owad najlepiej czuje się w środowisku suchym i ciepłym, jednak w ostatnim czasie zyskuje na znaczeniu w Europie jako potencjalne zagrożenie zdrowia publicznego. Zobacz, czym charakteryzują się kleszcze afrykańskie, czy ich ugryzienia są niebezpieczne oraz jak się przed nimi chronić.
Kleszcz afrykański wędrowny
123RF
W skrócie
  • Kleszcz afrykański to duży pasożyt osiągający nawet 2 cm długości. Charakteryzuje go ciemne ciało z brązowymi kończynami. Aktywny głównie wiosną, preferuje suche, ciepłe miejsca. Naturalnie występuje w Afryce Północnej i Bliskim Wschodzie.
  • Kleszcz afrykański różni się od kleszcza pospolitego pod wieloma względami. Jest większy i ma ciemniejsze ciało z jasnymi pręgami na odnóżach. Preferuje suche, ciepłe środowiska, w odróżnieniu od klimatu umiarkowanego kleszcza pospolitego. Aktywnie poluje na żywiciela, nie czeka nieruchomo na roślinach.
  • Kleszcze afrykańskie przenoszą groźne choroby, np. gorączkę krwotoczną krymsko-kongijską (CCHF), anaplazmozę, riketsjozy (np. gorączkę guzkową), babeszjozę, teileriozę bydła. Zapobieganie ukąszeniom i usuwanie kleszczy jest kluczowe.
Spis treści

Reklama

Jak wyglądają kleszcze afrykańskie, zwane inaczej wędrownymi?

Kleszcz afrykański (Hyalomma Marginatum) jest stosunkowo duży – mierzy około pół centymetra, ale kiedy jest opity krwią, potrafi osiągać długość dwóch centymetrów. Posiada cechy wyglądu typowe dla innych przedstawicieli rodziny – 4 pary odnóży oraz długi, masywny ryjek, który służy mu do pobierania krwi od żywiciela. Afrykański kleszcz ma jednobarwne, ciemne i błyszczące ciało, którego tylna krawędź jest wyraźnie pokarbowana.

Charakterystyczną cechą dla tego gatunku jest brązowe ubarwienie kończyn, z jasnymi otoczkami w okolicach stawów łączących człony. Kleszcze wędrowne są groźnymi pasożytami, mogącymi atakować przez cały rok, jednak maksymalną aktywność wykazują w miesiącach wiosennych. Najlepiej czują się w suchym i ciepłym środowisku, co odróżnia je od pozostałych kleszczy, preferujących wilgotne miejsca. Naturalne siedliska tego pasożyta znajdują się na północy Afryki i w regionach Bliskiego Wschodu. Obecnie kleszcze afrykańskie zaczynają występować również w wielu krajach Europy, takich jak Hiszpania, Niemcy, Wielka Brytania oraz Polska.

Reklama

Czym kleszcz afrykański różni się od „zwykłego”?

Kleszcz afrykański różni się od pospolicie występującego w Polsce Ixodes ricinus. Oba stawonogi są przedstawicielami rodziny Ixodidae (tak zwanych kleszczy twardych, właściwych), pasożytują na krwi żywicieli i mogą przenosić groźne choroby, jednak na tym podobieństwa się kończą.

Odmienny jest wygląd i budowa ciała. Kleszcze wędrowne są znacznie większych rozmiarów od kleszczy pospolitych. Ponadto, ich ciało jest ciemne i jednolicie ubarwione, a odnóża są długie i posiadają bardzo charakterystyczne, jasne pręgi w okolicach stawów.

Inne są występowanie geograficzne i preferowane warunki środowiskowe. Kleszcz pospolity występuje powszechnie na terenie całej Europy i najbardziej lubi klimat umiarkowany oraz wilgotne siedliska. Kleszcz afrykański pojawia się raczej w regionach suchych i ciepłych – w południowej części Europy, okolicach zlewiska Morza Czarnego, na Bliskim Wschodzie i na północy Afryki. Niestety, obecnie można zaobserwować go również na Półwyspie Iberyjskim, na Wyspach Brytyjskich, w Niemczech czy w Polsce.

Postaci dorosłe kleszcza afrykańskiego pasożytują na dużych ssakach, głównie parzysto- i nieparzystokopytnych, jednak pasożyty te wymagają do rozwoju dwóch żywicieli. Ich osobniki młodociane przez 2–4 tygodnie pasożytują na drobnych kręgowcach, na przykład ptakach. Z tego powodu, podczas migracji zwierząt często dochodzi do zawleczenia kleszczy wędrownych daleko na północ. W wyniku postępujących na świecie zmian klimatycznych, przeniesione pasożyty są w stanie przeżyć w nowych, nietypowych dla siebie krajach.

Hyalomma Marginatum szybko i efektywnie przemieszczają się po ziemi za pomocą długich i sprawnych odnóży. Aktywnie szukają i gonią żywiciela, zamiast czekać na niego w bezruchu na roślinach, jak robią to „nasze” kleszcze.

Jakie choroby mogą przenosić kleszcze wędrowne?

Kleszcze afrykańskie (Hyalomma marginatum), tak samo jak kleszcze należące do innych rodzajów, mogą przenosić groźne dla ludzi i zwierząt choroby odkleszczowe. Ci krwiopijcy są wektorami wielu schorzeń, takich jak:

Wszystkie choroby, które przenoszą kleszcze afrykańskie mają duże znaczenie medyczne oraz weterynaryjne. Dla wielu schorzeń bakteryjnych i pierwotniaczych opracowano schematy leczenia za pomocą antybiotyków lub leków przeciwpierwotniaczych. Szczególnie groźne są jednak choroby odkleszczowe wywoływane przez wirusy. Przykładem może być gorączka krwotoczna krymsko-kongijska, na którą nie ma leków działających przyczynowo.

Z tego powodu najważniejsze jest zapobieganie ukąszeniom kleszczy i przenoszeniu przez nie chorobotwórczych drobnoustrojów. Należy też jak najszybciej usunąć wbite już osobniki, które najczęściej znaleźć można w obszarach ciała o cienkiej, miękkiej i delikatnej skórze – pod pachami, kolanami, łokciami, piersiami, między palcami, w okolicach krocza i pachwin.

Reklama

Czy kleszcz afrykański jest w Polsce?

Wiosną 2024 roku media informowały o tym, że kleszcz afrykański jest w Polsce. Zasięg występowania H. marginatum naturalnie obejmuje Indochiny, Indie, Iran, Azję Środkową, Azję Mniejszą, Bliski Wschód z Arabią Południową, Ukrainę, kraje śródziemnomorskie i prawie całą Afrykę. Chociaż pasożyty te normalnie nie występują w Polsce, to według danych bibliograficznych różne gatunki kleszczy z rodzaju Hyalomma były spotykane u nas już kilkadziesiąt lat temu. Zbiory można zobaczyć w Dziale Przyrody Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. 18 czerwca 1972 r. zebrano dwa okazy z martwej pliszki żółtej, znalezionej w województwie suwalskim, w miejscowości Popielno, w Puszczy Piskiej.

Wynika z tego, że przenoszenie kleszczy afrykańskich przez wędrowne ptaki od dawna miało duże znaczenie epidemiologiczne. Prawdą jest jednak fakt, że w ostatnich latach wzrosła liczba osobników znajdowanych w północnych krajach. Kleszcze afrykańskie w Europie pojawiają się coraz liczniej. Może to wynikać z postępujących zmian klimatycznych. Warunki na północy stają się coraz bardziej sprzyjające tym ciepłolubnym pasożytom. Na dzień dzisiejszy, kleszcz afrykański jest w stanie przetrwać zimę w Polsce. Zaczął się też rozmnażać w nowych miejscach.

Dalszą część artykułu znajdziesz pod sekcją "Pytania do eksperta"

Pytania do eksperta
Magdalena Rutkowska
Magdalena Rutkowska
lekarz weterynarii
01
Czy dostępne w aptekach preparaty na komary i meszki będą skuteczne w odstraszaniu kleszcza afrykańskiego?
W odstraszaniu i zapobieganiu ugryzień przez kleszcze afrykańskie zaleca się stosowanie do tych samych instrukcji, co w przypadku pozostałych, znanych nam kleszczy. Można więc stosować powszechnie dostępne repelenty zawierające substancje odstraszające komary i kleszcze. Warto również pamiętać o zakładaniu na spacery chroniącej skórę odzieży oraz dokładnym sprawdzaniu ciała po powrocie do domu.
02
Czy kleszcze wędrowne wchodzą do mieszkań i tam atakują żywiciela?
Dostanie się kleszcza wędrownego do mieszkania czasem się zdarza, jednak nie jest wynikiem szukania przez niego żywiciela. Kleszcze mogą znaleźć się w naszym domu w wyniku przyniesienia ich przez nas ze spaceru. Pasożyty te potrafią przyczepiać się do butów i odzieży, a także do sierści naszych czworonogów. Osobnik, który znalazł się w mieszkaniu stwarza ryzyko ugryzienia, dlatego warto sprawdzać psa po każdym spacerze.
03
Czy kleszcz wędrowny przenosi boreliozę?
Kleszcze Hyalomma Marginatum nie są głównym wektorem bakterii Borellia burgdorferi wywołującej boreliozę. Niemniej jednak, warto zawsze stosować środki profilaktyki przeciwkleszczowej, ponieważ kleszcz wędrowny przenosi inne groźne choroby, takie jak na przykład gorączka krwotoczna krymsko-kongijska. W ten sposób unikniemy także ugryzień innych, przenoszących boreliozę gatunków kleszczy.
04
Czy kleszcz afrykański jest zagrożeniem dla zwierząt domowych w Polsce?
Zabezpieczanie zwierząt przed ukąszeniami kleszczy afrykańskich jest ważne, ponieważ obecnie pajęczaki te stanowią w Polsce zagrożenie nie tylko dla nas, ale także dla naszych czworonogów. Kleszcze są wektorami wielu chorób, także tych niebezpiecznych dla zwierząt domowych oraz gospodarskich, na przykład gorączki Q, babeszjozy czy theileriozy.
05
Co zrobić, jeżeli spotkam owada, który będzie przypominał kleszcza wędrownego?
Każdego spotkanego osobnika kleszcza wędrownego warto wysłać do badań prowadzonych przez projekt Narodowe Kleszczobranie. Testy przeprowadzone w laboratorium pozwolą stwierdzić obecność niebezpiecznych patogenów w pasożycie, co będzie szczególnie istotną informacją, jeśli dany kleszcz ugryzł Ciebie lub twojego czworonoga. Istnieje również opcja wysłania formularza ze zdjęciem stawonoga do identyfikacji. Szczegółowe wskazówki dotyczące przesyłania kleszczy do badań są dostępne na stronie projektu.

Reklama

Jak się chronić przed ugryzieniem kleszcza afrykańskiego?

Ochrona przed ugryzieniami kleszczy jest kluczowa dla profilaktyki wielu groźnych chorób odkleszczowych. Chociaż nie posiadamy na to jeszcze odpowiednich danych naukowych, to można spodziewać się, że stosowanie środków zapobiegawczych zalecanych w przypadku kleszczy pospolitych sprawdzi się także w ochronie przed ugryzieniem kleszcza afrykańskiego. Należy więc:

  • stosować repelenty odstraszające kleszcze; nie zaleca się używania preparatów zawierających bardzo wysokie stężenia DEET u małych dzieci oraz kobiet w ciąży,
  • zakładać odpowiednią odzież podczas spacerów na zewnątrz – powinna zasłaniać jak najwięcej skóry i być w jasnych kolorach, które ułatwią zauważenie kleszcza,
  • regularnie sprawdzać stan skóry, aby móc jak najszybciej usunąć pasożyty,
  • chronić swoje czworonogi przed atakami kleszczy za pomocą specjalnych preparatów przeciwkleszczowych.

Regularne kontrole i stosowanie odpowiednich środków ochronnych mogą znacząco zmniejszyć ryzyko ukąszenia i zakażenia. Jeśli jednak dojdzie do wczepienia się owafa, należy jak najszybciej usunąć kleszcza. Można to zrobić za pomocą pęsety lub specjalnie do tego przeznaczonego narzędzia, które znajdziemy w aptece. Kleszcza należy złapać delikatnie i jak najbliżej skóry, a następnie ostrożnie, ale stanowczo wyciągnąć, pociągając pionowo w górę. Nie powinno się wyciągać pasożyta ruchem obrotowym, za mocno ściskać ani niczym smarować. Po wszystkim można upewnić się, że żadna część kleszcza nie została w skórze i zdezynfekować miejsce ukąszenia. Usuniętego osobnika można pozostawić do oceny i badań eksperta.

Reklama

Projekt kleszczobranie

Projekt Narodowe Kleszczobranie jest inicjatywą, której celem jest monitorowanie i badanie populacji kleszczy w Polsce. Projekt skupia się na zbieraniu danych i informacji odnośnie:

  • liczby i rozprzestrzenienia kleszczy w poszczególnych regionach kraju,
  • ich preferencji środowiskowych
  • oraz przenoszonych przez nie chorób.

Dodatkowym działaniem Kleszczobrania jest edukacja społeczeństwa w zakresie profilaktyki ugryzień kleszczy i podnoszenie świadomości w zakresie zagrożeń z nimi związanych. Projekt organizuje kampanie informacyjne, warsztaty i szkolenia oraz współpracuje z instytucjami naukowymi, rządowymi i pozarządowymi, dzięki czemu znacząco wspiera ochronę zdrowia publicznego w Polsce.

Kleszczobranie można wspomóc, wysyłając podejrzanego kleszcza do zbadania lub formularz ze zdjęciem. Zaangażowanie się w sprawę przyczyni się do zebrania bezcennej wiedzy o nowych zagrożeniach ze strony kleszczy i pozwoli na zapobieganie groźnym chorobom.

Dowiedz się więcej o projekcie Narodowe Kleszczobranie.

Czytaj również
lek. weterynarii Magdalena Rutkowska
Artykuł napisany przez
lek. weterynarii Magdalena Rutkowska
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Choroby zakaźne
Owsiki (owsica) u dzieci i dorosłych - objawy, lek, leczenie
Choroba owsica
Bostonka u dorosłych - jak się objawia i ile trwa? Powikłania i leczenie
Dorosła kobieta mierzy sobie temperaturę ciała
Dlaczego mononukleozę zakaźną nazywa się ją chorobą pocałunków?
Próbki w labolatorium
Podobne artykuły
Martwy kleszcz a obok narzędzie do jego wyciągania
Jak wyciągnąć kleszcza? Który sposób jest prawidłowy?
Dziecko z wysypką na ciele
Ospa wietrzna - jak ją rozpoznać u dzieci i dorosłych?
Literki tworzące napis
Polio - objawy, leczenie i przyczyny choroby Heinego-Medina
Mleko z miodem i czosnkiem na przeziębienie
Mleko z miodem i czosnkiem - naturalny antybiotyk. Jak je zrobić i na co pomaga?
Choroba owsica
Owsiki (owsica) u dzieci i dorosłych - objawy, lek, leczenie

Reklama


Czy ubytek słuchu można wyleczyć? 👂
Sprawdź!