Najzdrowsze miejsce w internecie

Choroba Perthesa (martwica jałowa głowy kości udowej) - co to jest?

Choroba Perthesa pojawia się na skutek ograniczenia dopływu krwi do kości udowej. Taki stan doprowadza do martwicy kości, najczęściej u dzieci i zdecydowanie częściej u chłopców, ale dotyka także osoby dorosłe. Sprawdź, jakie przyczyny powodują chorobę i czy można ją leczyć.
Analiza kości przy chorobie Perthesa
Źródło: 123RF
Spis treści

Co to jest choroba Perthesa?

Choroba Perthesa, nazywana także chorobą Legga-Calvégo-Perthesa to jałowa martwica głowy kości udowej. Pojawia się głównie u chłopców pomiędzy 5 a 8 rokiem życia. W przypadku dziewczynek ten typ martwicy jest trudniejszy do wyleczenia i zdecydowanie rzadziej występuje.

Schorzenie najczęściej dotyczy jednego stawu, a jego wczesne wykrycie pozwala uniknąć trwałych zmian w obrębie stawu biodrowego.

Jałowa martwica głowy kości udowej powstaje na skutek ograniczenia dopływu krwi do kości, w tym przypadku udowej. U dzieci dolegliwość ta jest głównie związana z ich intensywnym wzrostem. Do warstwy chrząstki wzrostowej kości dopływa zbyt mała ilość krwi i tkanka otrzymuje za mało tlenu i substancji odżywczych. Konsekwencją takiego schematu jest martwica.

Przyczynami choroby Perthesa u dorosłych są:

  • anomalie w budowie naczyń krwionośnych, które wywołują zaburzenia krążenia krwi,
  • pourazowe miejscowe niedokrwienia u nasady kości udowej,
  • zaburzenia hormonalne,
  • dolegliwości tkanki łącznej,
  • przyjmowanie glikokortykosteroidów,
  • nadmierne spożywanie alkoholu,
  • działanie wysokiego ciśnienia (np. przy nurkowaniu).

Czynnikiem ryzyka przy tej chorobie jest przebyta dysplazja stawu biodrowego. Martwica głowy kości udowej pojawia się częściej u osób z nadwagą i u chorych przyjmujących leki sterydowe. Schorzenie przede wszystkim rozwija się u mężczyzn.

Dziedziczenie choroby Perthesa nie udowodniono w 100%, ale wielokrotnie zauważa się występowanie charakterystycznych objawów u członków rodziny.

Choroba Perthesa po latach

Większość osób dotkniętych chorobą Perthesa po latach nie odczuwa już dolegliwości bólowych. Ruchomość w stawie z reguły powraca do prawidłowego działania.

Problemy pojawiają się u osób, które za późno zgłosiły się do lekarza, nie podjęły w odpowiednim czasie leczenia lub były niewłaściwie leczone. Przyczyną nieprawidłowości, które pojawiają się po latach jest trwałe spłaszczenie lub nieregularność głowy kości udowej.

Powikłaniami choroby Perthesa są:

  • ból przy poruszaniu,
  • ograniczenia ruchowe,
  • utrata funkcji stawu,
  • utrwalone przykurcze,
  • stany zapalne biodra,
  • zaburzenia chodu.

Nawrót choroby Perthesa może wystąpić zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Zawsze po zakończonym leczeniu należy szczegółowo ustalić z lekarzem, jakie są dopuszczalne formy aktywności fizycznej.

Choroba Perthesa u dorosłych

Choroba Perthesa występuje głównie u dzieci, ale może dotknąć osoby w każdym wieku.

 Jałowa martwica głowy kości udowej u dorosłych pojawia się najczęściej z powodu:

  • urazów mechanicznych kości,
  • mikrourazów, które są wynikiem wykonywania powtarzalnych czynności, obciążających systematyczne kość (np. w czasie pracy fizycznej),
  • nowotworów,
  • reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • radioterapii,
  • radiochemioterapii,
  • długotrwałego leczenia sterydami,
  • alkoholizmu.

Choroba Perthesa u dorosłych często dotyka nurków. Jest ona głównym elementem choroby dekompresyjnej. Szybkie wynurzanie się i zmniejszanie ciśnienia atmosferycznego powoduje pojawienie się pęcherzyków azotu w naczyniach krwionośnych. To wywołuje uszkodzenia narządów i utrudnia ukrwienie tkanki kostnej.

Ograniczony dopływ krwi do kości to jedna z głównych przyczyn choroby Perthesa. Choroba najczęściej ujawnia się u dorosłych już w dojrzałym wieku, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Zauważono również, iż częściej zdarza się u osób aktywnych. 

Leczenia jałowej martwicy głowy kości udowej u dorosłych zależy od stopnia uszkodzenia kości udowej. Polega przede wszystkim na ćwiczeniach ruchowych i odpowiednio dobranej rehabilitacji, a w cięższych przypadkach może być konieczna operacja.

Choroba Perthesa u dzieci 

Największą rolę w diagnozowaniu Perthesa u dzieci mają rodzice, którzy widzą swoje dziecko każdego dnia. To właśnie rodzice są w stanie najszybciej wychwycić nieprawidłowości w poruszaniu dziecka czy zareagować na dolegliwości bólowe.

Choroba Perthesa, czyli jałowa martwica kości udowej to najczęściej występująca martwica w układzie kostnym dzieci. Pojawia się zdecydowanie częściej u chłopców, a najwięcej zachorowań ujawnia się pomiędzy 4. a 8. rokiem życia. Schorzenie u dzieci dotyczy jednego stawu, obustronne zajęcie bioder należy do rzadkości.

Dolegliwość jest wynikiem zahamowania dopływu krwi do głowy kości udowej. W przedziale wiekowym 4-8 lat jej unaczynienie może być niewystarczające. Przyczyną choroby mogą być także urazy lub powtarzające się mikrourazy.

Wczesne wykrycie nieprawidłowości w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym pozwala uniknąć trwałych zmian w obrębie stawu biodrowego. Jeśli doszło już do martwicy stosowane jest leczenie zachowawcze i rehabilitacja lub leczenie operacyjne. 

Objawy choroby Perthesa

W początkowej fazie choroba może nie dawać żadnych objawów.  Wraz z jej rozwojem medycyna wyróżnia następujące etapy choroby Perthesa:

  • etap 1 (2-3 miesiące), w którym pojawiają się wstępne objawy, jak ból, utykanie czy ograniczenie ruchomości w stawie biodrowym. Zmniejsza się również grubość chrząstki nasadowej,
  • etap 2 (od 4 do 12 miesięcy), w którym pojawiają się przykurcze, ból i znaczne ograniczenie ruchowe. Proces martwiczy obejmuje pod koniec etapu całość kości udowej,
  • etap 3 (do 18 miesięcy), w którym najczęściej głowa kości udowej znika całkowicie. Kość jest w tym okresie najmocniej narażona na odkształcenia,
  • etap 4 to zmiany utrwalone i okres odbudowy, w którym następuje całkowita przebudowa nasady.

Do głównych objawów choroby Perthesa należą:

  • utykanie,
  • zanik mięśni uda,
  • skrócenie długości kończyny,
  • przykurcz mięśniowy,
  • poranna sztywność nogi,
  • miejscowe pogrubienie chorej kończyny,
  • obrzęki,
  • ograniczenie ruchomości stawu biodrowego,
  • zmniejszenie obwodu uda na skutek osłabienia mięśnia czworogłowego,
  • niewydolność mięśni pośladkowych po chorej stronie,
  • objaw kolanowy w chorobie Perthesa, który polega na bólu w stawie kolanowym i często błędnie naprowadza rozpoznanie w kierunku schorzeń stawu kolanowego.

Leczenie choroby Perthesa

Czy choroba Perthesa jest uleczalna? Wynik leczenia zależy od rozmiaru rozległości zmian martwiczych. W przypadku takich zmian w obrębie chrząstki wzrostowej rokowania są zdecydowanie gorsze. Młodsze dzieci potrzebują dłuższego okresu powrotu do zdrowia, ale mają większe szanse całkowitego wyleczenia.

U starszych dzieci może występować utrwalona deformacja kości udowej.

Głównymi metodami leczenia choroby Perthesa są:

  • leczenie zachowawcze choroby Perthesa, które polega na nauce prawidłowego chodu, stopniowym obciążaniu chorej nogi, właściwej pionizacji i odciążaniu leczonej kończyny,
  • operacja jałowej martwicy kości udowej, która ma na celu uzyskanie prawidłowego położenia głowy kości udowej,
  • zastosowanie ortez lub opatrunków gipsowych,
  • wyciągi pośrednie,
  • ćwiczenia ruchowe,
  • fizykoterapia.

Operacja przy chorobie Perthesa zalecana jest w przypadku zaawansowanej jałowej martwicy kości udowej. Zabieg polega na przecięciu kości udowej lub miednicy w celu poprawy biomechaniki stawu biodrowego.

Przy tego typu schorzeniach stosowane jest także leczenie farmakologiczne, głównie poprzez podawanie niesterydowych leków przeciwzapalnych.

Rehabilitacja w chorobie Perthesa

Ograniczenie dolegliwości bólowych i stanów zapalnych pozwala na dalsze leczenie w postaci ćwiczeń w chorobie Perthesa. Ich zadaniem jest zwiększenie zakresu ruchów w stawie biodrowym.

Podstawowe znaczenie mają ćwiczenia rotacyjne i odwiedzeniowe, które nie obciążają stawu. Fizjoterapeuci opracowują indywidualnie przykłady ćwiczeń przy chorobie Perthesa, dostosowane do konkretnego pacjenta. Zadaniem takich ćwiczeń jest wzmocnienie siły mięśni, likwidacja przykurczów i zaników mięśniowych oraz podtrzymanie ruchomości stawu biodrowego.

Rehabilitacja i choroba Perthesa to mocno powiązane elementy składowe całego procesu leczenia.  

Fizjoterapia choroby Perthesa obejmuje głównie zabiegi fizykalne, które łagodzą ból i stany zapalne oraz przyspieszają regenerację tkanki kostnej. Do takich zabiegów należy laseroterapia, masaż wirowy, magnetoterapia, promienie IR, pole magnetyczne, krioterapia i masaż podwodny lub klasyczny. 

Czytaj również

Bibliografia

  • T. Gaździk „Ortopedia i traumatologia”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009
  • J. Kruczyński, A. Szulc, W. Degi „Ortopedia i rehabilitacja. Wybrane zagadnienia z zakresu chorób i urazów narządu ruchu dla studentów i lekarzy”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015
  • J. Sułko „Przyczyny ortopedyczne bólów stawowych i utykania u dzieci”, Przegląd Lekarski, t. 66, nr 1–2, Kraków 2009, s. 78–89
  • M. Synder M „Jałowe martwice kości i osteochondrozy. Ortopedia i traumatologia”, Podręcznik dla studentów medycyny, red. A. Nowakowski, T. Mazurek, Warszawa 2009
Jolanta Woźniak
Artykuł napisany przez
Jolanta Woźniak
Absolwentka Prawa na Uniwersytecie Łódzkim. Pierwsze doświadczenie zawodowe zdobywała, jako pracownik Działu Penitencjarnego i Organizacyjno-Prawnego w Areszcie Śledczym w Łodzi. Od 2004 roku Zastępca Prezesa i Członek Zarządu w Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Od kilku lat copywriterka, głównie w tematyce prawnej, ale i medycznej i parentingowej. Prywatnie miłośniczka dobrego kina.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Podobne artykuły
Ból pięty - jakie są przyczyny bólu z tyłu i od spodu?
Zatoka jamista - gdzie jest? Zawartość, zapalenie i guz
Zespół Tietza - objawy, rezonans i leczenie. Ile trwa?
Choroba Osgooda-Schlattera - operacja. Jakie ćwiczenia?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!