Mięśnie kończyny dolnej - anatomia. Urazy i ćwiczenia

Mięśnie kończyny dolnej, w tym uda, podudzia, stopy oraz obręczy pozwalają chodzić, biegać i stać w wyprostowanej pozycji, unoszą też ciężar całego ciała. Dlatego w anatomii człowieka stanowią tak ważny element.

Reklama

Spis treści

Podział mięśni kończyny dolnej

Mięśnie kończyny dolnej stanowią rozbudowany aparat zdolny do przenoszenia ogromnych obciążeń statycznych i dynamicznych. Na tle innych tego typu struktur znajdujących się w organizmie człowieka, charakteryzują się wyjątkową siłą. 

Są niezbędne dla takich procesów, jak:

  • chodzenie, bieganie, skoki, przysiady, zginanie nóg, podnoszenie się, siadanie oraz wszelkie inne formy ruchu,
  • podtrzymywanie ciężaru górnych partii ciała,
  • utrzymywanie pionowej pozycji ciała,
  • zachowanie równowagi.

Mięśnie kończyny dolnej anatomii człowieka dzieli się na cztery podstawowe grupy, stabilizujące oraz wprawiające w ruch poszczególne części nogi. 

Są to mięśnie:

  • obręczy, 
  • uda,
  • goleni,
  • stopy.

W porównaniu z innymi organizmami żywymi, mięśnie nóg człowieka wyróżniają się znacznym rozrostem mięśni pośladkowych, a także przywodzicieli uda, czworogłowego uda oraz trójgłowego łydki. 

Mięśnie obręczy kończyny dolnej

Mięśnie obręczy kończyny dolnej odpowiadają za wykonywanie ruchów w biodrach, stabilizują też połączenie nóg z korpusem. W tej grupie znajduje się aż kilkanaście zróżnicowanych struktur. 

Należą do nich mięśnie:

  • gruszkowaty – obraca udo na zewnątrz,
  • zasłaniacz wewnętrzny i zewnętrzny – funkcja identyczna, jak w przypadku m. gruszkowatego,
  • bliźniaczy przedni i tylny – także odpowiadają za obrót kości udowej,
  • czworobocznyuda – odwraca udo na zewnątrz oraz je przywodzi,
  • biodrowo-lędźwiowy – potężny mięsień odpowiadający za zginanie całego uda i jego obrót na zewnątrz, a także unoszący korpus z pozycji leżącej do siedzącej,
  • pośladkowy

o  wielki – odpowiada za utrzymanie pozycji pionowej, prostowanie stawu biodrowego (odwodzenie oraz przywodzenie kończyny),

o  średni – odgrywa rolę w utrzymaniu równowagi,

o  mały – odwodzi nogę, prostuje staw biodrowy, odpowiada za rotację do wewnątrz i na zewnątrz,​

  • naprężacz powięzi szerokiej – odwodzi staw biodrowy.

Reklama

Mięśnie uda

Mięśnie uda to najsilniejsze tego typu struktury w całym organizmie człowieka, a jednocześnie najbardziej rozbudowane w sensie czysto fizycznym i objętościowym. Odpowiadają za ruch w stawach biodrowych oraz kolanowych. 

Na tym odcinku wyróżnia się trzy podstawowe grupy:

●      Grupa przednia, a w niej:

o  mięsień czworogłowy uda, składający się z m. prostego, pośredniego, obszernego przyśrodkowego oraz bocznego. Spełnia szereg istotnych funkcji. Jest zginaczem stawu biodrowego i prostownikiem stawu kolanowego. Dzięki niemu możliwe jest unoszenie kolana w czasie chodzenia i biegania, ale też całkowity wyprost nogi, niespotykany u innych ssaków,

o  mięsień krawiecki – najdłuższy w organizmie człowieka. Liczy nawet 50 centymetrów. Rozpięty jest między kością biodrową, a guzowatością piszczeli. Unosi udo i zgina kolano.
 

●     Grupa tylna, w tym:

o  mięsień dwugłowy uda – zgina nogę w stawie kolanowym,

o  mięsień półścięgnisty – zgina nogę w kolanie i prostuje w biodrze,

o  mięsień półbłoniasty – ma podobne działanie.
 

●     Grupa przypośrodkowa:

o  grzebieniowy – przywodzi, zgina i obraca udo na zewnątrz,

o  przywodziciel długi i krótki – podobna funkcja,

o  przywodziciel wielki – przywodzi udo i obraca do wewnątrz.

Mięśnie goleni (podudzia)

Mięśnie goleni (podudzia) znajdują się między stawem kolanowym a stopą. Są mniej rozbudowane i słabsze, niż m. uda. 

Także i w tym przypadku wyróżniamy trzy podstawowe grupy:

●      Prostowniki stopy (grupa przednia), w tym:

o  mięsieńpiszczelowy przedni,

o  prostownik długi palucha,

o  prostownik długi palców,
 

●      mięśnie strzałkowe (grupa boczna): długi i krótki. Zginają i odwodzą stopę
 

●      zginacze stopy (grupa tylna):

o  mięsień trójgłowy łydki (m. brzuchaty przyśrodkowy i boczny, m. płaszczkowaty),

o  m. piszczelowy tylny,

o  m. podeszwowy,

o  m. podkolanowy,

o  zginacz długi palców,

o  zginacz długi palucha.

Mięśnie stopy

Ostatnią kategorię stanowią mięśnie stopy, ulokowane w dystalnej części nogi. Są one niewielkie i stosunkowo słabe, a ich znaczenie ogranicza się głównie do sterowania ruchem palców, który w przypadku kończyn dolnych jest nieznaczny. 

W tym przypadku wyróżnia się dwie grupy:

●      mięśnie grzbietu stopy:

o  prostownik krótki palców,

o  prostownik krótki palucha,

●      mięśnie podeszwy stopy,

●      odwodziciel palucha,

●      przywodziciel palucha,

●      odwodziciel małego palca,

●      zginacz palucha,

●      zginacz małego palca,

●      zginacz krótki palców,

●      mięsień czworoboczny podeszwy,

●      mięśnie międzykostne,

●      mięśnie glistowate.

Naderwany mięsień uda i inne urazy

Mięśnie nóg są mocne i silne, jednak ze względu na ilość i skalę przenoszonych obciążeń, także i one są narażone na urazy. Rzadko dochodzi do nich na co dzień, w trakcie wykonywania przyziemnych czynności, u osób wiodących nieaktywny tryb życia. 

Naderwany mięsień uda i inne tego typu kontuzje są domeną sportowców, uprawiających wszystkie te dyscypliny, w które charakteryzują się dużą intensywnością, szybkością, kontaktowością, i które wymagają przyspieszeń, zrywów, wyskoków, częstej i dynamicznej zmiany kierunków ruchu. 

Należą do nich między innymi: 

  • piłka nożna i ręczna, 
  • koszykówka, 
  • siatkówka, 
  • rugby, 
  • futbol amerykański, 
  • bieganie, 
  • tenis, 
  • badminton i wiele innych. 

Ze względu funkcje i umiejscowienie, najbardziej narażone na uraz są:

  • mięsień czworogłowy uda,
  • mięsień dwugłowy uda.

Innym możliwym powodem naderwania lub naciągnięcia jednego z mięśni nóg są schorzenia, zaburzenia i nieprawidłowości w budowie narządu ruchu, takie jak nierówna długość kończyn, szpotawość, koślawość etc.

Ćwiczenia na mięśnie kończyn dolnych

W celu utrzymania kończyn dolnych w dobrej kondycji przez długie lata, zaleca się wykonywanie regularnych ćwiczeń, adekwatnych do wieku, stanu zdrowia, sylwetki itd. 

Istnieje żelazny zestaw aktywności wzmacniających i rozciągających mięśnie kończyn dolnych – jego elementy poznają już dzieci w wieku wczesnoszkolnym na zajęciach z wychowania fizycznego. 

Tego typu trening warto regularnie kontynuować także poza szkołą, a także w późniejszych latach życia. Kanon stanowią:

  • przysiady, z nogami złączonymi, ale też na nogach szeroko rozstawionych (pozycja sumo),
  • wykroki do przodu - wysunięcie jednej nogi daleko przed siebie z przyklęknięciem lub wyprostem drugiej,
  • wykroki w bok – wyrzut jednej nogi w lewo lub prawo, druga pozostaje wyprostowana w miejscu,
  • wspinanie na palce – unoszenie całej sylwetki poprzez oderwanie pięt od podłoża i oparcie ciężaru ciała na palcach,
  • rozciąganie, szpagat.

Dodatkowo, na siłowni intensywność treningu można zwiększyć poprzez dołożenie obciążeń (np. podnoszenie ciężarów ze sztangą). 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Wojciech Glac, Układ mięśniowy, http://www.homunculus.ug.edu.pl
  • Bochenek A., Reicher M.: Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006
  • Tomasz Ridan i inni, Charakterystyka urazów kończyn dolnych w grupie zawodników futbolu amerykańskiego. Doniesienie wstępne, Ostry dyżur 2017, tom 10, numer 4

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!

<-- popup -->