Reklama
Co to jest zespół EVALI i dlaczego jest tak groźny?
EVALI (ang. e-cigarette, or vaping, product use-associated lung injury; oficjalnie określane jako vaping associated lung injury) to nazwa nadana nowemu, poważnemu schorzeniu układu oddechowego, które po raz pierwszy zidentyfikowano podczas epidemii w Stanach Zjednoczonych w 2019 roku.
Jest to forma ostrego uszkodzenia płuc, bezpośrednio powiązana z inhalacją substancji chemicznych, zawartych w aerozolu wytwarzanym przez e-papierosy i waporyzatory. Choroba ta stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, ponieważ rozwija się gwałtownie i może prowadzić do stanu wymagającego intensywnej opieki medycznej, w tym podłączenia do respiratora.
Syndrom ten pokazał, że wapowanie, często postrzegane jako bezpieczniejsza alternatywa dla tradycyjnych papierosów, wiąże się z własnym, unikalnym ryzykiem.
Na podstawie danych epidemiologicznych zebranych podczas epidemii EVALI w USA w 2019 roku, zidentyfikowano 2807 przypadków tej choroby oraz 68 zgonów z nią związanych. Epidemia EVALI miała charakter przejściowy, a liczba zachorowań gwałtownie spadła po 2019 roku.
FAQ: Jak szkodliwy jest papieros elektroniczny?
Szkodliwość e-papierosów zależy od składu liquidu. Mogą one zawierać nikotynę, która uzależnia, a także inne substancje chemiczne, które po podgrzaniu i wdychaniu mogą uszkadzać płuca i prowadzić do chorób takich jak EVALI.
Dowiedz się: Jak rzucić palenie?
Reklama
Główne przyczyny EVALI: co powoduje ostre uszkodzenie płuc?
Badania prowadzone przez amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) wskazały na istotny czynnik odpowiedzialny za rozwój tej choroby płuc. Chodzi o zanieczyszczenia chemiczne obecne w niektórych płynach do e-papierosów, zwłaszcza tych pochodzących z czarnego rynku.
Warto podkreślić, że liquidy do e-papierosów to płynna mieszanina nikotyny i substancji pomocniczych, takich jak polepszacze smaku i zapachu, które również mogą wpływać na jakość i działanie produktu. Głównym podejrzanym jest substancja stosowana jako zagęszczacz w nielegalnych wkładach do waporyzatorów zawierających THC, czyli psychoaktywny składnik marihuany.
Wśród tych substancji szczególnie niebezpieczny okazał się octan witaminy E (octan tokoferolu), który jest używany do rozcieńczania THC w płynach do e-papierosów.
Octan tokoferolu został zidentyfikowany jako kluczowy czynnik epidemii EVALI, obecny u około 94% pacjentów z rozpoznaniem tej choroby. Podczas podgrzewania płynu w e-papierosie powstaje aerozol, który jest inhalowany przez użytkownika i może prowadzić do uszkodzeń płuc.
Na koniec warto dodać, że aerozol z e-papierosów zawiera mniej toksycznych substancji niż dym z tradycyjnych papierosów, ale nadal może zawierać metale ciężkie i substancje rakotwórcze.
Octan witaminy E – winowajca w liquidach
Analizy płynu z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego pobranego od pacjentów z chorobą EVALI wykazały obecność octanu witaminy E. Octan tokoferolu (inna nazwa octanu witaminy E) jest szczególnie niebezpieczny w nielegalnie modyfikowanych płynach do e-papierosów zawierających THC i odpowiada za uszkodzenia płuc.
Jest to oleista substancja, która o ile jest bezpieczna w kosmetykach czy suplementach diety, o tyle po podgrzaniu do wysokiej temperatury i wdychaniu w postaci gęstych oparów staje się toksyczna dla tkanki płucnej. Przylega ona do pęcherzyków płucnych, wywołując silną reakcję zapalną i prowadzi do ostrego uszkodzenia płuc.
Unikanie płynów zawierających octan witaminy E jest kluczowe dla zapobiegania EVALI.
Reklama
Jakie są objawy EVALI? 7 sygnałów, których nie wolno lekceważyć
Objawy EVALI mogą rozwijać się stopniowo, przez kilka dni lub tygodni. Jego symptomy często są mylone z grypą lub infekcyjnym zapaleniem płuc.
Zwróć uwagę na następujące sygnały, zwłaszcza jeśli regularnie używasz e-papierosów:
-
Duszność – postępujące trudności z oddychaniem, początkowo podczas wysiłku, a później także w spoczynku.
-
Kaszel – zazwyczaj suchy i uporczywy.
-
Ból w klatce piersiowej – może być ostry lub tępy, nasilający się przy głębszym wdechu.
-
Gorączka i dreszcze – objawy ogólnoustrojowe przypominające infekcję.
-
Zmęczenie – silne osłabienie i brak energii.
-
Problemy żołądkowo-jelitowe – u części pacjentów występują nudności, wymioty lub biegunka.
-
Szybkie bicie serca (tachykardia) – organizm próbuje w ten sposób skompensować niedotlenienie.
Warto pamiętać, że ostre eozynofilowe zapalenie płuc może dawać podobne objawy radiologiczne i powinno być brane pod uwagę w diagnostyce różnicowej.
Przeczytaj: E-papieros w ciąży - czy jest niebezpieczny dla zdrowia dziecka?
Reklama
Diagnostyka choroby EVALI – jakie badania potwierdzają uszkodzenie płuc?
Diagnostyka EVALI rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego, w którym lekarz zadaje pytania dotyczące historii używania e-papierosów oraz występujących objawów.
Rozpoznanie zespołu EVALI bywa skomplikowane ze względu na niespecyficzne objawy. Lekarz, najczęściej pulmonolog, w pierwszej kolejności musi wykluczyć inne przyczyny, takie jak infekcje bakteryjne czy wirusowe oraz rozważyć inne jednostki chorobowe, np. ostre eozynofilowe zapalenie płuc.
Proces diagnostyczny obejmuje dokładny wywiad na temat używania e-papierosów. W diagnostyce EVALI istotne jest potwierdzenie, że osoba chora użytkowała e-papierosa w ciągu ostatnich 90 dni.
W przypadku Evali tomografia komputerowa (TK) płuc jest bardzo pomocna, ponieważ pokazuje charakterystyczne dla tego schorzenia obustronne, rozlane zmiany w płucach, tzw. obraz matowej szyby. RTG klatki piersiowej również może uwidocznić nieprawidłowości, ale jest mniej szczegółowe.
W celu potwierdzenia ostatecznej diagnozy lekarz może zlecić zdjęcie rentgenowskie płuc, tomografię klatki piersiowej oraz bronchoskopię. W niektórych przypadkach wykonuje się płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe (BAL) w celu analizy komórek i substancji chemicznych obecnych w płucach.
W trakcie epidemii EVALI w USA, dzięki analizie tysięcy zidentyfikowanych przypadków oraz danym epidemiologicznym zebranym przez CDC, udało się lepiej zrozumieć przebieg tej choroby i jej czynniki ryzyka.
FAQ: Co jest gorsze papierosy czy e-papierosy?
Zarówno tradycyjne papierosy, jak i e-papierosy są szkodliwe dla zdrowia, ale działają w różny sposób. Dym tytoniowy zawiera tysiące substancji smolistych i rakotwórczych. E-papierosy eliminują proces spalania, ale aerozol z nich pochodzący może zawierać toksyczne chemikalia, czego przykładem jest EVALI.
Reklama
Jak leczyć EVALI? Terapie stosowane w niewydolności oddechowej
Nie ma jednego, celowanego leku na EVALI. Leczenie ma charakter wspomagający i koncentruje się na łagodzeniu stanu zapalnego w płucach oraz wspieraniu funkcji oddechowych.
Pacjenci z podejrzeniem tej choroby niemal zawsze wymagają hospitalizacji. W terapii powszechnie stosuje się z kortykosteroidy, które pomagają zmniejszyć silną reakcję zapalną w płucach oraz tlenoterapię.
Tlenoterapia stosowana jest często w celu wyrównania poziomu tlenu we krwi i utrzymania parametrów życiowych pacjenta. W najcięższych przypadkach, gdy rozwija się ostra niewydolność oddechowa, konieczne może być zastosowanie mechanicznej wentylacji za pomocą respiratora.
Terapia z wykorzystaniem następujących leków ma na celu zmniejszenie dolegliwości i poprawę komfortu pacjenta, a także złagodzenie objawów do czasu ustąpienia choroby (czasu ustąpienia choroby). Nie jest to jednak leczenie przyczynowe.
Po opuszczeniu szpitala pacjenci z EVALI powinni skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu w ciągu 48 godzin oraz wykonać badania kontrolne, w tym RTG i spirometrię.
FAQ: Czy EVALI da się wyleczyć?
Tak, większość pacjentów z EVALI wraca do zdrowia przy odpowiednim leczeniu szpitalnym.Podstawą jest natychmiastowe zaprzestanie waporyzacji i wdrożenie terapii farmakologicznej. Nie ma domowych sposobów na leczenie tej choroby.
Czy wiesz, jak objawia się kaszel palacza?
Reklama
EVALI – po jakim czasie występują objawy i kto jest w grupie ryzyka?
Po jakim czasie pojawia się evali? Objawy mogą wystąpić od kilku dni do nawet kilku tygodni po ekspozycji na szkodliwą substancję. Dane z epidemii w USA pokazały, że grupą najwyższego ryzyka są młodzież i młodzi dorośli. Wśród osób korzystających z e-papierosów najczęściej produkowane są urządzenia typu pod, stick oraz jednorazowe e-papierosy, które cieszą się największą popularnością ze względu na łatwość użycia i dostępność. Większość zdiagnozowanych pacjentów to osoby młode, często bez wcześniejszych chorób płuc. Szczególnie narażeni są użytkownicy wapujący liquidy z THC, zwłaszcza te pozyskiwane z niepewnych, nieregulowanych źródeł, jak Internet czy znajomi.
Warto podkreślić, że większość hospitalizowanych osób z EVALI miała mniej niż 35 lat, a aż 16% nie ukończyło 18. roku życia. Około 80% chorych na EVALI zgłaszało stosowanie e-papierosów z THC.
Na podstawie wyników badań ankiety przeprowadzonej w Polsce użytkownikami e-papierosów jest około 2% dorosłych. W Stanach Zjednoczonych po e-papierosy może sięgać prawie co dziewiąta osoba w wieku szkolnym. Globalnie, w latach 2011-2018 liczba użytkowników e-papierosów na świecie wzrosła z 7 mln do 41 mln.
FAQ: Jakie e-papierosy są najgorsze?
Największe ryzyko wiąże się z używaniem nieregulowanych produktów, zwłaszcza wkładów (kartridży) zawierających THC, które pochodzą z czarnego rynku. To w nich najczęściej znajdowano octan witaminy E.
Reklama
Skutki i powikłania po EVALI – co dzieje się z płucami po chorobie?
Choć większość pacjentów przeżywa epizod EVALI, choroba może pozostawić trwałe ślady. Skutki długoterminowe nie są jeszcze w pełni poznane, ale obserwacje wskazują na możliwość rozwoju zwłóknień lub blizn w tkance płucnej.
U części pacjentów, nawet po wyzdrowieniu, utrzymują się problemy z wydolnością oddechową. Każdy epizod ostrego uszkodzenia płuc jest poważnym obciążeniem dla organizmu i może zwiększać podatność na przyszłe choroby tego układu.
W literaturze medycznej opisano przypadki powikłań prowadzących do śmierci – zgon stwierdzono u kilku procent pacjentów z EVALI.
FAQ: Czy płuca mogą się zagoić po zabiegu EVALI?
EVALI to nie zabieg, a choroba. Płuca mają zdolności regeneracyjne, ale ciężkie uszkodzenie chemiczne może prowadzić do nieodwracalnych zmian, np. zwłóknień. Stopień regeneracji zależy od ciężkości przebiegu choroby. EVALI jest chorobą wyleczalną, jednak w ciężkich przypadkach może prowadzić do śmierci.
FAQ: Jak długo goją się płuca po zapaleniu?
Czas gojenia się płuc po zapaleniu zależy od jego przyczyny i ciężkości. W przypadku łagodnych infekcji może to być kilka tygodni, ale po ciężkim chemicznym uszkodzeniu, jak w EVALI, proces powrotu do pełnej sprawności może trwać wiele miesięcy, a czasami pełna funkcja nie wraca.
EVALI w Polsce a epidemia w USA – co mówią dane?
Szczyt zachorowań na EVALI odnotowano w Stanach Zjednoczonych na przełomie 2019 i 2020 roku, gdzie zgłoszono ponad 2800 przypadków hospitalizacji i 68 zgonów. W 2019 roku w Stanach Zjednoczonych zidentyfikowano 2807 przypadków choroby wykrytych oraz zebrano obszerne dane epidemiologiczne dotyczące przebiegu i skutków EVALI.
Wprowadzone przez FDA i CDC ostrzeżenia zdrowotne i działania skierowane przeciwko nielegalnym produktom przyczyniły się do spadku liczby nowych przypadków. Jeśli chodzi o EVALI w Polsce, do tej pory nie odnotowano epidemii na taką skalę. Zgłaszane są pojedyncze, podejrzane przypadki, jednak świadomość na temat tego zagrożenia wciąż rośnie, zarówno wśród lekarzy, jak i użytkowników e-papierosów. Epidemia EVALI miała charakter przejściowy, a liczba zachorowań gwałtownie spadła po 2019 roku.
FAQ: Ile osób choruje na EVALI?
Najwięcej, bo ponad 2800 przypadków, odnotowano w USA podczas epidemii w 2019/2020. Według danych epidemiologicznych zebranych w tym okresie, zgon stwierdzono w 68 przypadkach. Obecnie liczba nowych zachorowań jest znacznie niższa, ale pojedyncze przypadki wciąż są diagnozowane na całym świecie.
FAQ: Jaki jest zdrowy zamiennik papierosa?
Nie istnieje “zdrowy” zamiennik produktu, który polega na wdychaniu jakichkolwiek substancji do płuc poza czystym powietrzem. Najzdrowszym wyborem jest całkowita rezygnacja z palenia i wapowania.
Jak zapobiegać EVALI? Edukacja i profilaktyka dla użytkowników e-papierosów
Zapobieganie EVALI, czyli ostremu uszkodzeniu płuc związanemu z używaniem papierosów elektronicznych, to podstawowy element ochrony zdrowia zarówno indywidualnego, jak i publicznego. Najważniejszym krokiem jest świadome podejście do używania e-papierosów oraz unikanie produktów, które mogą zawierać szkodliwe związki chemiczne, takie jak octan witaminy E czy glikol propylenowy. Szczególnie niebezpieczne są liquidy pochodzące z nielegalnych źródeł – ich skład często jest nieznany, a ryzyko ostrego uszkodzenia płuc znacznie wzrasta.
Edukacja użytkowników papierosów elektronicznych powinna obejmować informacje o potencjalnych zagrożeniach związanych z wdychaniem związków chemicznych i nieznanych substancji psychoaktywnych. Każda osoba korzystająca z e-papierosów powinna znać objawy EVALI, takie jak duszność, kaszel, ból w klatce piersiowej czy gorączka i niezwłocznie zgłosić się do lekarza w przypadku ich wystąpienia. Wczesna diagnostyka, w tym wykonanie RTG klatki piersiowej, może być kluczowa dla szybkiego rozpoznania i leczenia choroby.
W profilaktyce EVALI ogromne znaczenie ma także promowanie zdrowego stylu życia i całkowite unikanie zarówno papierosów elektronicznych, jak i tradycyjnych. Ograniczenie ekspozycji na szkodliwe substancje chemiczne to najskuteczniejszy sposób ochrony płuc przed uszkodzeniami.
Rekomendacje polityki zdrowotnej w zakresie zapobiegania EVALI obejmują wprowadzenie surowszych regulacji dotyczących sprzedaży e-papierosów i składników liquidów, a także prowadzenie szeroko zakrojonych kampanii edukacyjnych. Dzięki temu społeczeństwo może być lepiej poinformowane o ryzyku związanym z używaniem papierosów elektronicznych i skuteczniej chronić swoje zdrowie. Wspólne działania edukacyjne, profilaktyczne i regulacyjne mają realny wpływ na zmniejszenie liczby przypadków ostrego uszkodzenia płuc i poprawę stanu zdrowia publicznego.
