Znajdź chorobę

Choroba Raynauda - objawy, leczenie, skutki, powikłania

Choroba Raynauda to schorzenie polegające na nadmiernym obkurczaniu się naczyń krwionośnych pod wpływem niskiej temperatury lub stresu. Objawia się m.in. blednięciem, zsinieniem skóry rąk i stóp, a także uczuciem chłodu i mrowieniem. Nie należy lekceważyć tych objawów, gdyż nieleczona choroba Raynauda może prowadzić do owrzodzeń o martwicy tkanek.

Choroba Raynauda (ang. Raynaud's disease) jest przypadłością powodującą, że pod wpływem stresu emocjonalnego lub niskiej temperatury dochodzi do nadmiernego obkurczania się małych naczyń krwionośnych w dystalnych częściach ciała, co skutkuje upośledzeniem przepływu krwi w określonych jego rejonach (np. palcach rąk lub stóp, nosie, uszach, wargach). Objawia się to następowym zblednięciem, a następnie zasinieniem skóry, uczuciem chłodu i mrowienia w danym miejscu. Po okresie siności, gdy przepływ krwi powróci, może dojść do intensywnego zaczerwienia i obrzęku.

Szacuje się, że 5 do 10% populacji może cierpieć na chorobę Raynauda, z czego ponad 90% ma postać pierwotną choroby. Znacznie częściej chorują kobiety i osoby mieszkające w zimnym klimacie.  Nazwę choroby Raynauda (lub pierwotnej postaci Raynauda) używa się w przypadku, gdy u podłoża schorzenia nie leży żadna konkretna choroba. Określenie objaw Raynauda, zespół Raynauda lub wtórnej postaci Raynauda odnosi się do przypadłości powstającej na podłożu innej określonej choroby jak np. twardziny, reumatoidalnego zapalenia stawów lub tocznia.

Choroba Raynauda - przyczyny

Dokładna przyczyna powstawania choroby nie jest znana. Wiemy, że u podłoża choroby leży nadmierna reakcja skurczowa drobnych naczyń krwionośnych organizmu w odpowiedzi na bodźce takie jak niska temperatura (również np. zimny powiew powietrza) lub stres emocjonalny. Poprzez obkurczone naczynia przepływa bardzo niewiele krwi (lub jej przepływ ustaje całkowicie), co skutkuje niedokrwieniem tkanek obwodowych. Z czasem może dochodzić do trwałego pogrubienia ściany naczyń krwionośnych i stałego upośledzenia przepływu krwi. Choroba Raynauda może mieć podłoże dziedziczne, chociaż nie zostało to do końca udowodnione.

Choroba Raynauda dzieli się na postać pierwotną i wtórną. Co prawda wtórna postać choroby Raynauda jest dużo rzadsza od pierwotnej (która stanowi ponad 90% przypadków) to warto pamiętać, że rozwija się ona w późniejszym wieku (zazwyczaj po 40. roku życia, częściej dotyczy mężczyzn), a u jej podłoża leży inna rozwijająca się choroba jak np.:

Wtórna choroba Raynauda może być również spowodowana zażywanymi lekami lub przyjmowanymi substancjami jak np.:

  • nikotyna,
  • kofeina,
  • beta blokery,
  • alkaloidy sporyszu (stosowane w leczeniu migreny),
  • produkty zawierające estrogeny (np. leki antykoncepcyjne).

Choroba Raynauda - objawy

Objawy choroby Raynauda zależą od częstości ataków, czasu ich trwania i ciężkości skurczu naczyń. Typowe objawy choroby to:

  • bladość (potem siność) skóry palców rąk lub stóp, rzadziej nosa, uszu, warg;
  • utrata czucia, mrowienie, kłucie, bolesność obszaru ciała dotkniętego niedokrwieniem;
  • po ustąpieniu bladości (kiedy naczynia rozkurczą się) powrót prawidłowego koloru skóry, przechodzący w intensywne zaczerwienienie, czasami połączone z obrzękiem, bolesnością i „pulsowaniem” dotkniętego chorobą rejonu ciała.

Ataki choroby nie zawsze muszą dotyczyć tego samego miejsca. Nie muszą też dotyczyć całej ręki lub stopy, a jedynie wybranych palców.

Niezwłocznie zgłoś się do lekarza jeśli wystąpią u Ciebie objawy choroby Raynauda. Nieleczone, silne ataki choroby, skutkujące przedłużającym się niedokrwieniem tkanek mogą powodować powstawaniem owrzodzeń i martwicy!

Choroba Raynauda - wizyta u lekarza

W pierwszej kolejności, w przypadku występowania takich niepokojących objawów jak wymieniono wcześniej, chory powinien udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Na podstawie charakterystycznych objawów lekarz będzie w stanie zdiagnozować chorobę, a następnie odpowiednio ją leczyć. Jednak jeśli lekarz rodzinny będzie podejrzewał, że u podłoża choroby Raynauda leży inna przypadłość, najprawdopodobniej skieruje pacjenta do specjalisty reumatologa.

Przed pierwszą wizytą u lekarza warto przygotować sobie następujące rzeczy:

  • listę objawów, które niepokoją pacjenta;
  • listę zażywanych na stałe leków;
  • listę chorób na jakie pacjent leczy się przewlekle;
  • listę nurtujących pytań odnośnie choroby. Nie bój i nie wstydź się zadawać lekarzowi pytań. Podczas wizyty służy Ci on swoją wiedzą najlepiej jak potrafi.

Przykładowe pytania jakie warto zadać lekarzowi w związku z chorobą Raynauda to:

  • W jaki sposób diagnozuje się chorobę Raynauda?
  • W jaki sposób można leczyć chorobę Raynauda?
  • Czy jest to choroba uleczalna?
  • Jakie jest ryzyko ewentualnych powikłań choroby i jakie mogą one być?
  • Czy cierpię na wtórną czy też pierwotną postać choroby?

Choroba Raynauda jest diagnozowana przede wszystkim w oparciu o wywiad lekarski i badanie fizykalne. Podczas wizyty lekarz może też przeprowadzić prosty test polegający na włożeniu ręki chorego pod strumień chłodnej wody i obserwowaniu reakcji. Nadmierny skurcz naczyń i mocne zblednięcie ręki może świadczyć o chorobie Raynauda.

Zróżnicowanie czy choroba Raynauda ma podłoże wtórne czy też pierwotne jest trudną kwestią i może wymagać szeregu badań laboratoryjnych. Nie istnieje jedno „specjalne” badanie umożliwiające zdiagnozowanie choroby Raynauda. Badaniem pomocnym w ustaleniu podłoża choroby Raynauda jest kapilaroskopia naczyń wału paznokciowego.

Czynniki zwiększające ryzyko rozwinięcia się pierwotnej postaci choroby Raynauda to:

  • płeć – na pierwotną postać częściej chorują kobiety;
  • wiek – ta postać choroby występuję częściej pomiędzy 15. a 30. rokiem życia;
  • predyspozycje rodzinne – gdy w rodzinie jest osoba, u której już występuje pierwotna postać choroby Raynauda (rodzic, rodzeństwo);
  • miejsce zamieszkania – w krajach o zimnym klimacie choroba Raynauda występuje częściej.

Czynniki ryzyka wtórnej postaci choroby Raynauda to:

  • choroby współistniejące, przyjmowane leki i substancje takie jak wymieniono w punkcie Przyczyny
  • płeć męska;
  • wiek powyżej 40. roku życia.

Choroba Raynauda - leczenie

Lekkie objawy choroby Raynauda można skutecznie leczyć za pomocą domowych sposobów. Jednak jeśli ataki się zaostrzą - należy poprosić lekarza o włącznie odpowiedniego leczenia. Celem terapii jest zmniejszenie częstości, ciężkości i długości ataków oraz zapobieganie powstawaniu nieodwracalnych uszkodzeń tkanek. Równocześnie, w przypadku wtórnej postaci choroby Raynauda, niezbędne jest leczenie choroby podstawowej. Chorobę Raynauda można leczyć lekami (farmakoterapia) lub chirurgicznie.

Farmakoterapia

Polega na stosowaniu leków rozszerzających naczynia krwionośne lub takich substancji, które blokują możliwość obkurczania się naczyń. Efektem jest poprawa przepływu krwi. Takimi lekami są:

  • blokery kanałów wapniowych (np. nifedypina, amlodypina) – są bardzo skuteczne w chorobie Raynauda. Zażywane zmniejszają częstość występowania i długość trwania napadów choroby;
  • blokery receptorów alfa (np. prazosyna) – leki te, jak nazwa wskazuje, blokują receptory alfa w naczyniach krwionośnych, w ten sposób uniemożliwiając innym substancjom o działaniu naczynioskurczowym, łączenie się z tymi receptorami. Dzięki temu naczynia nie ulegają patologicznemu obkurczeniu;
  • leki o działaniu naczyniorozkurczającym jak np. nitrogliceryna w kremie do wcierania w miejsca o upośledzonym przepływie krwi.

Odnalezienie leku, który będzie dobrze działał u konkretnego pacjenta może wymagać czasu i wypróbowania kilku różnych substancji. W tym czasie należy być cierpliwym i w pełni współpracować z lekarzem.

Sprawdź: Pielęgnacja skóry

Leczenie chirurgiczne

Może być wymagane w bardzo poważnych przypadkach choroby Raynauda, niereagujących na farmakoterapię. Chirurgiczne sposoby leczenia choroby Raynauda i jej powikłań to:

  • blokada nerwów – polega na wstrzyknięciu w odpowiednie nerwy (zaopatrujące naczynia krwionośne – powodujące ich skurcz i rozkurcz) i ich okolicę substancji, która blokuje przewodzenie bodźców przez dany nerw. Zapobiega to obkurczaniu się naczyń krwionośnych. Leczenie to nie zawsze jest skuteczne i w przypadku nawrotu lub utrzymywania się objawów musi być okresowo powtarzane;
  • przecięcie nerwów (sympatektomia) – podczas tego zabiegu chirurg wykonuje małe nacięcie na ręce lub stopie (w zależności od lokalizacji objawów) i odpreparowuje (odcina) od naczyń krwionośnych małe gałązki nerwowe odpowiadające za skurcz bądź rozkurcz naczynia krwionośnego. W ten sposób niweluje się bądź zmniejsza patologiczny skurcz naczyń (spada częstość i czas trwania ataków choroby). Niestety operacja nie zawsze jest skuteczna;
  • amputacja – ten zabieg jest wymagany jedynie w przypadku, gdy dojdzie do rozwinięcia się martwicy (np. palca) na skutek jego przedłużonego niedokrwienia. W przypadku prawidłowego i stałego leczenia choroby Raynauda takie zabiegi prawie nigdy nie są konieczne.

Domowe sposoby na chorobę Raynauda

Szereg rzeczy, możliwych do zrobienia w domu, może być pomocnych w zwalczaniu (zapobieganiu występowania ataków) choroby Raynauda:

  • nie pal, a jeśli palisz to rzuć! Pamiętaj, że bierne palenie też może wywoływać ataki choroby. Dbaj więc również o zdrowie osób przebywających w twoim otoczeniu;
  • ćwicz regularnie – przynajmniej 3 razy w tygodniu po 45 minut. Umożliwia to poprawę krążenia, nie wspominając o szeregu innych pozytywnych efektów;
  • unikaj kofeiny, gdyż wprowadzona do organizmu powoduje zwężanie się naczyń krwionośnych;
  • unikaj pracy z wibrującymi narzędziami (jak np. wiertarki, młoty pneumatyczne);
  • walcz ze stresem – naucz się relaksować oraz staraj się unikać stresujących sytuacji;
  • dbaj o komfort cieplny rąk, stóp, uszu i nosa. Nie chodź boso, nie zapominaj o czapce, rękawiczkach i grubych skarpetach, gdy na zewnątrz jest zimno. Staraj się również unikać uciskających skarpet, ciasno zapinanych zegarków i innych rzeczy, które mogą upośledzać dopływ krwi do rąk i stóp;
  • w miarę możliwości zapoznaj się z techniką biofeedbacku.

Jeśli przyczyną ataku jest stres emocjonalny, postaraj się jak najszybciej „wyjść” z danej sytuacji. Następnie, jeśli to możliwe, zamknij się gdzieś w pojedynkę i spróbuj chociaż na chwilę zrelaksować. W tym celu włącz spokojną muzykę, zamknij oczy i pozwól sobie na chwilę spokoju. Jeśli trenujesz biofeedback skorzystaj i z tej metody, równocześnie ogrzewając objęty przez chorobę obszar ciała. Samo ogrzewanie np. rąk przeprowadzaj powoli. W zależności od możliwości:

  • zbliż ręce na odpowiednią odległość do działającego kaloryfera;
  • na przemian zginaj i rozprostowuj palce tak aby pobudzić krążenie;
  • włóż ręce pod letnią (ale nie gorącą) wodę:
  • rozmasuj ręce jedna o drugą.

 

Choroba Raynauda - zapobieganie

Nie wiemy jak zapobiegać rozwijaniu się choroby Raynauda, ale znamy sposoby zmniejszające ryzyko rozwinięcia się jej ataków. Pamiętaj, że opisywana choroba jest czymś, co towarzyszy choremu przez całe życie. Zapobiegaj atakom choroby poprzez:

  • ciepłe ubieranie się w sezonie zimowym (koniecznie pamiętaj o rękawiczkach, czapce i grubych skarpetach), najlepiej warstwami;
  • pilnuj aby zimne powiewy wiatru nie dostawały się pod ubranie (używaj ściągaczy w ubraniu);
  • jeśli ataki choroby dotyczą okolicy twarzy, rozważ noszenie kominiarki w zimie lub chociaż prowizorycznej maski z szalika;
  • miej przy sobie termos lub izolowany kubek z ciepłym napojem;
  • korzystaj z przenośnych „ogrzewaczy” do rąk (do nabycia w sklepach turystycznych);
  • w domu unikaj ustawiania klimatyzacji na niskie temperatury;
  • dbaj o odpowiednie grzanie kaloryferów;
  • także w domu noś grube skarpetki, a jeśli to konieczne, również cienkie rękawiczki (umożliwiające wygodne wykonywanie codziennych czynności);
  • jeśli masz taką możliwość rozważ przeprowadzkę w cieplejsze rejony. Pamiętaj jednak, że choroba Raynauda może również występować w ciepłym klimacie.

Choroba Raynauda - najczęściej zadawane pytania

Czym jest choroba Raynauda i jak się objawia?

Choroba Raynauda jest przypadłością powodującą, że pod wpływem stresu emocjonalnego lub niskiej temperatury dochodzi do nadmiernego obkurczania się małych naczyń krwionośnych w dystalnych częściach ciała, co skutkuje upośledzeniem przepływu krwi w określonych jego rejonach (np. palcach rąk lub stóp, nosie, uszach, wargach). Objawia się to następowym zblednięciem, a następnie zasinieniem skóry, uczuciem chłodu i mrowienia w danym miejscu. Po okresie siności, gdy przepływ krwi powróci, może dojść do intensywnego zaczerwienia i obrzęku.

Jak się diagnozuje chorobę Raynauda?

Choroba Raynauda jest diagnozowana przede wszystkim w oparciu o wywiad lekarski i badanie fizykalne. Podczas wizyty lekarz może też przeprowadzić prosty test polegający na włożeniu ręki chorego pod strumień chłodnej wody i obserwowaniu reakcji. Nadmierny skurcz naczyń i mocne zblednięcie ręki może świadczyć o chorobie Raynauda. Nie istnieje jedno „specjalne” badanie umożliwiające zdiagnozowanie choroby Raynauda.

Czy choroba Raynauda i objaw Raynauda to to samo?

Nazwę choroby Raynauda (lub pierwotnej postaci Raynauda) używa się w przypadku, gdy u podłoża schorzenia nie leży żadna konkretna choroba. Określenie objaw Raynauda, zespół Raynauda lub wtórnej postaci Raynauda odnosi się do przypadłości powstającej na podłożu innej określonej choroby jak np. twardziny, reumatoidalnego zapalenia stawów lub tocznia.

Jakie choroby mogą powodować objaw Raynauda?

Objaw Raynauda może pojawiać się między innymi w takich chorobach jak: twardzina, toczeń rumieniowaty trzewny, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Sjogrena, zespół cieśni nadgarstka, rakowiak, niedoczynność tarczycy, zapalenie naczyń, choroba wibracyjna.

Czy choroba Raynauda jest dziedziczna?

Choroba Raynauda może mieć podłoże dziedziczne chociaż nie zostało to do końca udowodnione. Posiadanie w najbliższej rodzinie (rodzice, rodzeństwo) osoby z chorobą Raynauda jest uznawane za czynnik ryzyka tejże choroby.

Czy choroba Raynauda jest przypadłością postępującą?

Nie istnieje jednoznaczna odpowiedź na to pytanie. U niektórych choroba Raynauda może pogarszać się, a ataki będą stawały się dotkliwsze. U innych choroba może samoistnie ustąpić.

Bibliografia

  • pod redakcją Andrzeja Szczeklika,Choroby wewnętrzne,,Kraków 2006
  • .,Kelley's Textbook of Rheumatology,,Eight Edition, 2008 Saunders Company
  • .,Current Diagnosis and Treatment – Rheumatology,,2007 Second Edition, McGraw Hill
  • Frank J. Domino,The 5-Minute Clinical Consult (2008),,16th Edition