Znajdź chorobę

Choroba wysokościowa - przyczyny, objawy, leczenie, leki

Choroba wysokościowa rozwija się na wysokościach powyżej 2000 m n p.m w wyniku zmniejszonej ilości tlenu w atmosferze, co skutkuje niedotlenieniem organizmu. Objawia się nudnościami i wymiotami, zmęczeniem, obrzękiem kończyn, a także bólami i zawrotami głowy. Jeśli wystąpią te symptomy należy niezwłocznie zejść na niższą wysokość, gdyż może dojść do obrzęku mózgu, który jest bezpośrednim zagrożeniem dla życia.

Choroba wysokościowa (ang. altitude sickness) jest nazwą określającą zbiór trzech chorób – ostrej choroby wysokościowej (AMS – ang. acute mountain sickness) oraz jej dwóch powikłań – wysokościowego obrzęku płuc (HAPE – ang. high altitude pulmonary edema) oraz wysokościowego obrzęku mózgu (HACE – high altitude cerebral edema). Mogą się one rozwinąć na dużych wysokościach (powyżej 2000-2500 m n.p.m) na skutek zmniejszonej zawartości tlenu w atmosferze i wynikowego niedotlenienia organizmu.

Wysokościowy obrzęk płuc powstaje gdy w tkance płucnej nagromadzi się płyn, który utrudnia dokonywanie prawidłowej wymiany gazowej. U chorego rozwija się duszność, która postępuje w bardzo szybkim tempie. Wysokościowy obrzęk mózgu powstaje gdy w tkance mózgowej gromadzi się nadmierna ilość płynu. Chory staje się zdezorientowany, „niezdarnie” się porusza, może również dojść do utraty przytomności.

HAPE i HACE są stanami zagrożenia życia!

Choroba wysokościowa, na wysokości od 2500 do 5000 m n.p.m, dotyka od 20 do 90% osób niezaaklimatyzowanych.

Choroba wysokościowa - przyczyny

Przyczyna rozwijania się HACE nie jest do końca poznana. W odpowiedzi na niedotlenienie zwiększa się dopływ krwi do mózgu (by utrzymać dostawy tlenu na odpowiednim poziomie). W przypadku gdy naczynia mózgowe są uszkodzone (mogą „przeciekać”), a przepływ przez nie zwiększony, może to skutkować HACE. Rolę w rozwoju HACE mogą również odgrywać zaburzenia hormonalne. Żadna z teorii, jak na razie, nie tłumaczy w pełni powstawania HACE.

Czynniki ryzyka wystąpienia choroby wysokościowej:

  • młody wiek;
  • otyłość;
  • hipotermia;
  • spożywanie alkoholu przed wspinaczką;
  • spożywanie niedostatecznej ilości płynów;
  • brak okresu aklimatyzacji;
  • przemęczenie się w okresie 24 godzin przed wspinaczką.

Bycie sprawnym fizycznie, przygotowanie wytrzymałościowe, wcześniejsze pobyty na dużych wysokościach nie chronią przed rozwinięciem się AMS.

Czynniki ryzyka HAPE i HACE:

  • w przypadku HAPE - wcześniejsze epizody HAPE;
  • tempo wspinaczki powyżej 500 m na dobę;
  • rosnąca wysokość nad poziom morza;
  • ignorowanie i nieleczenie objawów AMS.

Objawy choroby wysokościowej

Objawy AMS pojawiają się kiedy proces aklimatyzacji do przebywania w atmosferze o zmniejszonej zawartości tlenu jest niewystarczający (trwał zbyt krótko) w stosunku do zwiększanej wysokości. Rozwijają się od 12 do 24 godzin po przybyciu na wysokość powyżej 2000 m n.p.m i obejmują:

  • zmęczenie;
  • bóle i zawroty głowy;
  • spadek apetytu;
  • nudności i wymioty;
  • bezsenność;
  • szybkie męczenie się podczas wysiłku fizycznego;
  • obrzęki kończyn.

Są to wyraźne znaki, że należy przerwać wspinaczkę górską na danej wysokości. Jeśli pomimo objawów AMS, osoba będzie kontynuowała wspinaczkę, ryzykuje, że rozwinie się u niej HAPE, HACE lub oba powikłania.

W przypadku pozostania na stałej wysokości i zastosowania odpowiedniego leczenia, objawy ustępują w ciągu 24 do 48 godzin. Objawy HAPE rozwijają się u około 1% populacji. Mogą rozwinąć się od razu po przybyciu na wysokość powyżej 2500 m n.p.m, po okresie objawów AMS, lecz najczęściej rozwijają się po 24 – 96 godzinach, po szybkim wejściu na wymienioną wcześniej wysokość. Osoby, u których wystąpił jeden epizod HAPE są bardziej podatne na wystąpienie kolejnych.

Typowe objawy HAPE obejmują:

  • narastającą duszność;
  • kaszel z gęstą, pienistą (czasami krwistą) plwociną;
  • osłabienie;
  • gorączkę;
  • siność twarzy, ust;
  • przyspieszone bicie serca.

Pierwsze objawy mogą być pomylone z infekcją dróg oddechowych. Dlatego, będąc w górach, należy zawsze myśleć o możliwości wystąpienia HAPE. W przypadku podejrzenia HAPE dana osoba musi natychmiast zejść na niższą wysokość.

Objawy HACE

Obrzęk mózgu jest obecny, w różnym nasileniu, w każdej postaci AMS. Szacuje się, że około 1% osób, które wspinają się na wysokość powyżej 3000 m n.p.m, rozwinie HACE.

Typowe objawy HACE obejmują:

  • silny ból głowy;
  • najpierw nadmierne pobudzenie, następnie spowolnienie;
  • „niezdarny” sposób chodzenia;
  • wymioty;
  • splątanie;
  • możliwe halucynacje;
  • śpiączka.

Obrzęk mózgu może doprowadzić do śmierci w ciągu kilku godzin!

AMS rozwija się gdy, proces aklimatyzacji do przebywania w atmosferze o zmniejszonej zawartości tlenu jest zbyt krótki w stosunku do tempa zwiększanej wysokości. Uważa się, że u podłoża AMS leżą zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej. Niedotlenienie i obniżone ciśnienie otoczenia mają pośrednio wpływ na poszerzenie się naczyń mózgowych i wzrost ich przepuszczalności.

HAPE rozwija się na skutek zaburzeń powstających w wyniku niewystarczającej podaży tlenu, do której dochodzi na dużych wysokościach. W wyniku niedotlenienia, naczynia krwionośne obkurczają się, co powoduje zwiększenie ciśnienia i „wypychanie” płynu z naczyń krwionośnych do miąższu płuc. Płyn w miąższu płuc utrudnia wymianę gazową. W ten sposób powstaje samonapędzające się koło (niedotlenienie – obkurczanie się naczyń - „wypychanie” płynu z naczyń do miąższu płuc – upośledzona wymiana gazowa - niedotlenienie), skutkujące narastającą dusznością.

Choroba wysokościowa - leczenie

AMS rzadko wymaga innego leczenia niż:

  • podawanie płynów,
  • niewielkich dawek środków przeciwbólowych (paracetamol, ibuprofen),
  • lekkostrawnej diety,
  • ograniczenia aktywności fizycznej.

Czasami może być wymagane zejście na niższą wysokość.

Lekarz może zalecić również podawanie doustne deksametazonu (glikokortykosteroid) i acetazolamidu gdy objawy są bardzo nasilone. Leczenie HAPE polega na odpoczynku i podawaniu tlenu. Jeśli stan chorego się nie poprawia pomimo leczenia lub pogarszam wymagane jest natychmiastowe zejście na niższą wysokość.

Jeśli zejście nie jest możliwe można umieścić chorego w namiocie Gamowa, który, w swoim wnętrzu, zapewnia wyższe ciśnienie niż panujące na danej wysokości. Lekarz może również podać nifedypinę, lek który obniża ciśnienie w naczyniach krwionośnych. Należy jednak pamiętać, że najlepszym leczeniem HAPE jest zejście na niższą wysokość! Prawidłowo leczony HAPE ustępuje w ciągu 24 do 48 godzin.

W przypadku podejrzenia HACE należy natychmiast zejść na niższą wysokość! Jeśli jest to niemożliwe, można umieścić chorego w namiocie Gamowa, podawać tlen oraz deksametazon (8mg dożylnie co 4 godziny). Należy jednak pamiętać, że najważniejsze jest zejście na niższą wysokość! HAPE jest bezpośrednim stanem zagrożenia życia.

Przewlekła choroba górska (choroba Monga)

Dotyczy ona osób długotrwale przebywających na wysokościach. Objawia się:

  • zmęczeniem,
  • bezdechem,
  • bólami,
  • nadkrwistością,
  • skłonnością do powstawania zatorów.

Chory z rozpoznaną chorobą Monga powinien być przetransportowany na jak najniższą wysokość.

Jeśli ból głowy, nudności, wymioty i duszność nie ustępują pomimo odpowiedniego leczenia należy zejść na niższą wysokość i zgłosić się do lekarza. Natychmiast rozpocznij schodzenie na niższą wysokość jeśli pojawi się u ciebie:

  • duszność w czasie spoczynku,
  • zaburzenia orientacji,
  • nadmierna senność,
  • problemy z koordynacją ruchową.

Choroba wysokościowa - zapobieganie

Chorobie wysokościowej można zapobiegać:

  • najważniejsza jest aklimatyzacja. Zależnie od wysokości (powyżej 2500 m n.p.m) na jaką się wspinasz, zatrzymuj się na odpowiedni czas w wyznaczonych obozach;
  • dostosuj tempo wspinaczki do indywidualnych możliwości;
  • unikaj wysiłku fizycznego przez pierwsze 24 godziny pobytu w górach;
  • pij dużo płynów. Unikaj alkoholu i nadmiaru soli;
  • posiłki spożywanie podczas pobytu w górach/wspinaczki powinny być bogate w węglowodany;
  • wysokość na jakiej sypiasz nie powinna się zwiększać o więcej niż 300 m dziennie (Według zasady „climb-high, sleep-low” wspinaj się wysoko, śpij nisko. Każdego dnia wspinaj się na określoną wysokość, po czym na noc wracaj do obozu położonego niżej. Każdego następnego dnia wydłużaj swój pobyt na wyższej wysokości, aż do momentu kiedy będziesz mógł tam spędzić noc.);
  • aklimatyzację przyspiesza przyjmowanie acetazolamidu (lek) – 125 mg co 8 godzin. Zwiększa wentylację, poprawia transport tlenu do komórek i eliminuje okresy bezdechu podczas snu.

Bibliografia

  • Pod redakcją Marka Mędrasia,Medycyna Sportowa,,Warszawa 2004
  • Wiesław Tomaszewski, Grzegorz Marek, MariuszŻebrowski ,Elementy fizjologii i medycyny górskiej,MedSportPress. Rozdział 51,
  • Eric A. Nazziola, John Lafleur,Altitude sickness,,eMedicine Health 2005

Temat miesiąca: Skuteczne sposoby na ból gardła