Torbiel pajęczynówki - rozmiary i objawy. Kiedy operacja?

Torbiele pajęczynówki rozwijają się przed ukończeniem 20. roku życia. Występują głównie u dzieci, które stanowią 60-90 proc. chorych. Sprawdź, jak może się objawiać torbiel pajęczynówki, jakie osiąga rozmiary oraz kiedy niezbędna jest operacja?

Spis treści

Co to jest torbiel pajęczynówki?

Torbiel pajęczynówki to patologiczny zbiornik płynowy znajdujący się pomiędzy rozwarstwionymi ścianami opony pajęczej, głównie wewnątrz czaszki, ewentualnie w kanale kręgowym. Zwykle są jednokomorowe, cienkościenne, o nieregularnych zarysach. W ich wnętrzu obecny jest płyn podobny do płynu mózgowo-rdzeniowego. W 90 proc. przypadków występują pojedynczo.

Torbiele pajęczynówki dzieli się na pierwotne i wtórne. Pierwotne są wrodzoną wadą ośrodkowego układu nerwowego, powstającą prawdopodobnie już w okresie embriogenezy pajęczynówki lub tuż po jego zakończeniu. Wtórne torbiele pajęczynówki natomiast są efektem urazu, krwawienia lub infekcji. Podstawowa różnica pomiędzy torbielami pierwotnymi, a wtórnymi polega na tym, że pierwsze nie komunikują się z przestrzenią podpajęczynówkową. 

Torbiele pajęczynówki rozwijają się przed ukończeniem 20. roku życia. Wykrywane są głównie u dzieci (częściej u płci męskiej), które stanowią 60-90 proc. chorych. Częstość ich występowania ocenia się na 1-2 proc. wszystkich zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, które nie są wynikiem urazu. 

Rozmiary torbieli pajęczynówki

Torbiel pajęczynówki najczęściej jest umiejscowiona na powierzchni nadnamiotowej mózgu, a konkretnie na poziomie bruzdy bocznej, środkowej lub międzypółkulowej. Wśród lokalizacji wymienia się także siodło tureckie oraz dół czaszki (przedni, środkowy lub tylny). Rzadziej torbiele występują podnamiotowo – tj. między półkulami móżdżku lub w kącie mostowo-móżdżkowym. 

Torbiel pajęczynówki osiąga wielkość od kilku do kilkudziesięciu milimetrów (około 50 mm). Kilkumilimetrowe torbiele zwykle są wykrywane przypadkowo w czasie badań obrazowych mózgu - tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.  

Objawy torbieli pajęczynówki

Wtórne torbiele pajęczynówki zazwyczaj nie dają żadnych objawów. Pojawienie się dolegliwości ma związek ze znacznym powiększeniem się zmiany. 

Wśród objawów torbieli pajęczynówki wymienia się:

  • Zmęczenie
  • Senność
  • Osłabienie
  • Ból głowy
  • Zawroty głowy 
  • Nudności 
  • Wymioty
  • Drgawki 
  • Niedowłady 
  • Zaburzenia czucia
  • Szumy uszne 
  • Podwójne widzenie
  • Zaburzenia równowagi
  • Zaburzenia snu
  • Zaburzenia ukrwienia mózgu
  • Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego
  • Splątanie 
  • Zaburzenia psychiczne
  • Wodogłowie
  • Ataksję. 

Co warto podkreślić, objawy są uzależnione przede wszystkim od miejsca występowania torbieli oraz jej wielkości. 

Diagnostyka torbieli pajęczynówki 

Pierwotne torbiele pajęczynówki są wykrywane w prenatalnym badaniu sonograficznym (klasycznym USG lub trójwymiarowym). Wstępne rozpoznanie wymaga zwykle potwierdzenia w ośrodku referencyjnym wad płodu. Badania pozwolą określić nie tylko wielkość torbieli, ale także jej wpływ na ośrodkowy układ nerwowy. W ośrodku referencyjnym przeprowadza się także diagnostykę różnicową pod kątem torbieli porencefalicznej, glioependymalnej,splotu podpajęczynówkowego, malformacji tętniczo-żylnej Galena, schizencefalii oraz nowotworu torbielowatego. 

W przypadku potwierdzenia obecności niewielkiej torbieli, bez dodatkowych anomalii u płodu, leczenie odkłada się do okresu noworodkowego. Jeśli jednak jest ona dużych rozmiarów lub szybko rośnie, istnieje możliwość interwencji jeszcze okresie prenatalnym, ewentualnie lekarz podejmuje decyzję o wcześniejszym zakończeniu ciąży. 

Czy torbiel pajęczynówki może się wchłonąć?

Torbiele pajęczynówki charakteryzują się dużą dynamiką zmian. Oznacza to, że nie tylko mogą szybko się powiększać, ale także zmniejszać, a nawet całkowicie wchłonąć. Dlatego wykrycie małej torbieli jest wskazaniem do obserwacji. 

Badania kontrolne pozwolą ocenić dynamikę zmian, a także uniknąć niepotrzebnej operacji. 

Torbiel pajęczynówki - kiedy operacja?

Według klasyfikacji Galassi rozróżnia się trzy wielkości torbieli − małe, których się nie poddaje leczeniu chirurgicznemu, nawet jeśli dają skutki uboczne;  średnie, które są operowane, gdy występują związane z  tym  dolegliwości; oraz duże, które powinny być operowane niezależnie od tego czy są objawowe, czy nie, gdyż nieleczone mogą prowadzić do powikłań, chociażby takich jak wodogłowie.

Kiedy wykonuje się operację torbieli pajęczynówki? Podejmując decyzję o leczeniu operacyjnym, lekarze posługują się klasyfikacją Galassi, zgodnie z którą:

  • torbiele małe nie wymagają leczenia operacyjnego, nawet jeśli powodują dolegliwości
  • torbiele średnie operuje się jedynie wtedy, gdy powodują dolegliwości
  • torbiele duże wymagają operacji, niezależnie od tego, czy wywołują objawy. 

W przypadku średniej torbieli pajęczynówki można wykonać zabieg neuroendoskopowy, a w przypadku rozległej zmiany zazwyczaj wykonuje się marsupializację lub kraniotomię z założeniem shuntu. 

Czytaj też:

Bibliografia

  • Maria Respondek-Liberska, Paweł P. Liberski, Prenatalna diagnostyka obrazowa torbieli pajęczynówki, Aktualn Neurol 2009, 9 (3), p. 183-193.
  • Gustaw Wójcik, Wewnątrzczaszkowe torbieli pajęczynówki w aspekcie klinicznym i radiologicznym, Wiadomości Lekarskie 2016, tom LXIX, nr 3 (cz. II).

Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca. Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!