Żelazo w ciąży – groźny niedobór. Ile wynosi norma?

Żelazo w ciąży jest niezbędne dla prawidłowego jej przebiegu. Tymczasem z niedoborem pierwiastka o symbolu Fe zmaga się nawet co druga ciężarna. Dlaczego tak się dzieje? Jakie mogą być tego konsekwencje? W jaki sposób należy uzupełniać braki?
Kobieta w ciąży bierze żelazo
źródło:123RF
  • Zapotrzebowanie na żelazo w ciąży gwałtownie rośnie w związku z rozrzedzeniem krwi oraz zużyciem tego pierwiastka na potrzeby rozwijającego się płodu. Bardzo często (u 30-50 proc. ciężarnych) prowadzi to do niedoboru Fe.
  • Konsekwencją niedoboru żelaza może być anemia, finalnym zaś efektem - przedwczesny poród i inne komplikacje.
  • Zapasy żelaza w ciąży należy uzupełniać poprzez właściwą dietę (m.in. mięso, rośliny strączkowe, pieczywo) oraz suplementację.
SPRAWDŹ TEŻ: Anemia w ciąży. Co jeść, by uniknąć niedokrwistości?
Spis treści

Normy żelaza w ciąży 

Pożądany poziom żelaza w ciąży jest znacznie wyższy, aniżeli przed zapłodnieniem. Ma to związek między innymi z rozrzedzeniem krwi, wzrostem masy mięśniowej kobiety oraz z intensywnym zużywaniem Fe do budowy łożyska, a następnie na potrzeby dojrzewającego płodu. 

Wedle norm ustalonych dla populacji Polski przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Państwowy Zakład Higieny, średnie zapotrzebowanie (EAR) na ten pierwiastek wynosi:

  • 8 mg u kobiet w wieku 19-50 lat;
  • 23 mg u kobiet w ciąży;
  • 7 mg u kobiet karmiących piersią;

Żelazo w organizmie ludzkim magazynowane jest w białkach – między innymi ferrytynie i hemoglobinie, i to ich poziom w najbardziej miarodajny sposób oddaje ewentualny niedobór Fe. 

Normy ferrytyny różnią się nieco w zależności od ustalającego je ośrodka badawczego, orientacyjnie jednak przyjmuje się, że poziom tego białka powinien się mieścić u kobiet w przedziale 10-200 μg/l. W przypadku natomiast hemoglobiny, minimalna wartość, ustalona przez Światową Organizację Zdrowia, to 11 g/dl (nieco mniej, bo około 10-10,5 g/dl w III trymestrze). 

Jeśli parametry te są niższe, można z dużą dozą prawdopodobieństwa podejrzewać wystąpienie niedokrwistości (anemii) z niedoboru żelaza.

Niedobór żelaza w ciąży

Z uwagi na rosnące potrzeby oraz niedostateczną podaż w pożywieniu, niskie żelazo w ciąży jest przypadłością powszechną, występującą u około 30-50 procent kobiet żyjących na terenach uprzemysłowionych (dane: R. Dębski i inni, Stanowisko  Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie profilaktyki niedoboru żelaza...). 

Typową zaś konsekwencją tego deficytu jest niedokrwistość. Ryzyko wystąpienia tego zaburzenia wynosi:

  • w I trymestrze – 1,8 procent 
  • w II trymestrze – 8,2 procent
  • pod koniec ciąży – 27,4 procent.
     

Co ważne, problem ten w szczególności dotyczy wieloródek – w przypadku trzeciego bądź czwartego dziecka prawdopodobieństwo pojawienia się anemii jest kilkukrotnie wyższe, niż w pierwszej ciąży.

Niedokrwistość z powodu braku żelaza w ciąży bezpośrednio wpływa na stan zdrowia ciężarnej i płodu, a także na przebieg porodu, ma też negatywne konsekwencje dla dziecka już po narodzinach. 

Niski poziom żelaza w ciąży i związana z nim anemia mogą być przyczyną takich problemów, jak:

  • przedwczesne oddzielenie łożyska;
  • łożysko przodujące;
  • niegłówkowe położenie płodu;
  • przedwczesny poród i związane z nim wcześniactwo;
  • niska masa urodzeniowa dziecka;
  • przewlekłe niedotlenienie, którego konsekwencją jest stres oksydacyjny u matki i dziecka;

Nadmiar żelaza w ciąży 

Wysoki poziom żelaza w ciąży stanowi rzadkość i zazwyczaj związany jest z przedawkowaniem suplementów zawierających ten pierwiastek lub substancje zwiększające jego biodostępność (przede wszystkim witamina C). 

Należy pamiętać, że przyswajalność żelaza w ostatnich tygodniach ciąży rośnie, co jest wykształconą w toku ewolucji zdolnością adaptacyjną organizmu, stanowiącą odpowiedź na zwiększone zapotrzebowanie. Oznacza to, że poziom żelaza (hemoglobiny i ferrytyny) należy stale kontrolować, a dawki przyjmowanych suplementów na bieżąco ustalać z lekarzem. Silnie podwyższone żelazo w ciąży paradoksalnie rodzi skutki zbliżone do niedoboru tego pierwiastka. 

Wymienić w tym kontekście można nie tylko zatrucie organizmu matki, ale przede wszystkim:

  • ryzyko przedwczesnego porodu;
  • małą masę urodzeniową dziecka;

Dodatkowo wykazuje się związek między podniesionymi parametrami żelaza, a ryzykiem wystąpienia cukrzycy ciążowej. 

Żelazo dla kobiet w ciąży 

Z uwagi na występujące powszechnie niedobory, suplementacja żelaza w ciąży bardzo często okazuje się wskazana i dużej mierze ma charakter profilaktyczny. 

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne (PTG) zaleca, by preparaty tego typu przyjmowały kobiety:

  • ze stwierdzoną niedokrwistością w okresie poprzedzającym zapłodnienie;
  • ze stwierdzonym ryzykiem niedokrwistości w czasie ciąży, od 9 tygodnia aż do porodu;
  • ze stwierdzoną niedokrwistością w ciąży, w sytuacji gdy wskaźnik hemoglobiny jest niższy, niż 11 g/dl;

Są to wskazania bardzo konkretne. Mimo więc, że preparaty z żelazem dostępne są bez recepty, nie należy ich przyjmować na własną rękę, bez uprzedniego wykonania badań z krwi oraz konsultacji lekarskiej. 

Jakie żelazo w ciąży należy stosować? Fe występuje w dwóch postaciach – hemowej (pochodzenia zwierzęcego) oraz niehemowej. Zdecydowanie lepiej przyswajalne jest to pierwsze. Skuteczność suplementacji zwiększa też dodatkowe przyjmowanie witaminy C. 
Co ważne, w przypadku stwierdzonej niedokrwistości, suplementacja Fe może okresowo wynosić 60 do 120 mg na dobę (rekomendacja PTG), a więc kilkukrotnie więcej, aniżeli wynosi dzienne zapotrzebowanie. 

Żelazo w ciąży - co jeść? 

Brak żelaza w ciąży warto też uzupełniać w całkowicie naturalny sposób – stosując dietę bogatą w ten pierwiastek, a jednocześnie bezpieczną dla ciężarnej. Największe ilości Fe zawierają wątróbka i podroby, nie należy jednak ich jeść – w produktach tych znajdują się też duże ilości witaminy A, której spożycie w nadmiarze może stanowić zagrożenie dla płodu (ryzyko wystąpienia wad rozwojowych). 

Co zatem w zamian? Jako źródło żelaza w ciąży sprawdzą się:

  • mięso i wędliny;
  • warzywa strączkowe;
  • natka pietruszki;
  • szpinak;
  • pieczywo ciemne, żytnie;
  • kasza gryczana i jaglana;
  • żółtka jaj;
  • pestki dyni;
  • orzechy, migdały;
  • kakao;

Czytaj też:

 

Czytaj również

Bibliografia

  • Bronisława Pietrzak i inni, Niedokrwistość z niedoboru żelaza w położnictwie i ginekologii, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016 tom 1, nr 3
  • Agata Karowicz-Bilińska i inni, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 5/2014, 85
  • Agnieszka Falkowska, Lucyna Ostrowska, Niedokrwistość u kobiet ciężarnych, Nowa Medycyna 3/2010
  • Romuald Dębski i inni, Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie profilaktyki niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza niską dawką żelaza hemowego u kobiet – stan wiedzy na 2013 rok, Ginekol Pol. 1/2014, 85
  • Mirosław Jarosz i inni, Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020, https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2020/12/Normy_zywienia_2020web-1.pdf, data dostępu: 02 05 2021
Artykuł napisany przez
Piotr  Brzózka
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na temat zdrowia i zdrowego stylu życia, zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii: Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Przebarwienia w okolicy kresy – czym są i co oznaczają?
Przeczytaj artykuł
Badanie beta hCG - normy oraz interpretacja wyników
Podobne artykuły
Przebarwienia w okolicy kresy – czym są i co oznaczają?
Badanie beta hCG - normy oraz interpretacja wyników
Bóle brzucha w ciąży. Co mogą oznaczać?
Implantacja zarodka – jakie są objawy implantacji zarodka
Ryby w ciąży - jakie ryby można jeść w ciąży?
Krwawienie implantacyjne – kiedy występuje i jak długo trwa?

Reklama

Może to Cię zainteresuje
Gorączka u niemowlaka - jak ją zbić, kiedy pójść do lekarza?
Dreszcze – co to są? Przyczyny i objawy
Choroba Creutzfeldta-Jakoba - na czym polega? Objawy
Rumień wielopostaciowy – leczenie. Czy jest zaraźliwy?
Nadmiar testosteronu u kobiet - co oznacza?

Reklama