Najzdrowsze miejsce w internecie

Żelazo w ciąży – groźny niedobór. Ile wynosi norma?

Żelazo w ciąży jest niezbędne dla prawidłowego jej przebiegu. Tymczasem z niedoborem pierwiastka o symbolu Fe zmaga się nawet co druga ciężarna. Dlaczego tak się dzieje? Jakie mogą być tego konsekwencje? W jaki sposób należy uzupełniać braki?
Kobieta w ciąży bierze żelazo
źródło:123RF
W skrócie
  • Zapotrzebowanie na żelazo w ciąży gwałtownie rośnie w związku z rozrzedzeniem krwi oraz zużyciem tego pierwiastka na potrzeby rozwijającego się płodu. Bardzo często (u 30-50 proc. ciężarnych) prowadzi to do niedoboru Fe.
  • Konsekwencją niedoboru żelaza może być anemia, finalnym zaś efektem - przedwczesny poród i inne komplikacje.
  • Zapasy żelaza w ciąży należy uzupełniać poprzez właściwą dietę (m.in. mięso, rośliny strączkowe, pieczywo) oraz suplementację.
SPRAWDŹ TEŻ: Anemia w ciąży. Co jeść, by uniknąć niedokrwistości?
Spis treści

Normy żelaza w ciąży 

Pożądany poziom żelaza w ciąży jest znacznie wyższy, aniżeli przed zapłodnieniem. Ma to związek między innymi z rozrzedzeniem krwi, wzrostem masy mięśniowej kobiety oraz z intensywnym zużywaniem Fe do budowy łożyska, a następnie na potrzeby dojrzewającego płodu. 

Wedle norm ustalonych dla populacji Polski przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Państwowy Zakład Higieny, średnie zapotrzebowanie (EAR) na ten pierwiastek wynosi:

  • 8 mg u kobiet w wieku 19-50 lat;
  • 23 mg u kobiet w ciąży;
  • 7 mg u kobiet karmiących piersią;

Żelazo w organizmie ludzkim magazynowane jest w białkach – między innymi ferrytynie i hemoglobinie, i to ich poziom w najbardziej miarodajny sposób oddaje ewentualny niedobór Fe. 

Normy ferrytyny różnią się nieco w zależności od ustalającego je ośrodka badawczego, orientacyjnie jednak przyjmuje się, że poziom tego białka powinien się mieścić u kobiet w przedziale 10-200 μg/l. W przypadku natomiast hemoglobiny, minimalna wartość, ustalona przez Światową Organizację Zdrowia, to 11 g/dl (nieco mniej, bo około 10-10,5 g/dl w III trymestrze). 

Jeśli parametry te są niższe, można z dużą dozą prawdopodobieństwa podejrzewać wystąpienie niedokrwistości (anemii) z niedoboru żelaza.

Aby sprawdzić poziom tego pierwiastka w organizmie skorzystaj z kalkulatora niedoboru żelaza opartego na regule Ganzoniego. 

Niedobór żelaza w ciąży

Z uwagi na rosnące potrzeby oraz niedostateczną podaż w pożywieniu, niskie żelazo w ciąży jest przypadłością powszechną, występującą u około 30-50 procent kobiet żyjących na terenach uprzemysłowionych (dane: R. Dębski i inni, Stanowisko  Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie profilaktyki niedoboru żelaza...). 

Typową zaś konsekwencją tego deficytu jest niedokrwistość. Ryzyko wystąpienia tego zaburzenia wynosi:

  • w I trymestrze – 1,8 procent 
  • w II trymestrze – 8,2 procent
  • pod koniec ciąży – 27,4 procent.

Co ważne, problem ten w szczególności dotyczy wieloródek – w przypadku trzeciego bądź czwartego dziecka prawdopodobieństwo pojawienia się anemii jest kilkukrotnie wyższe, niż w pierwszej ciąży.

Niedokrwistość z powodu braku żelaza w ciąży bezpośrednio wpływa na stan zdrowia ciężarnej i płodu, a także na przebieg porodu, ma też negatywne konsekwencje dla dziecka już po narodzinach. 

Niski poziom żelaza w ciąży i związana z nim anemia mogą być przyczyną takich problemów, jak:

  • przedwczesne oddzielenie łożyska;
  • łożysko przodujące;
  • niegłówkowe położenie płodu;
  • przedwczesny poród i związane z nim wcześniactwo;
  • niska masa urodzeniowa dziecka;
  • przewlekłe niedotlenienie, którego konsekwencją jest stres oksydacyjny u matki i dziecka;

Nadmiar żelaza w ciąży 

Wysoki poziom żelaza w ciąży stanowi rzadkość i zazwyczaj związany jest z przedawkowaniem suplementów zawierających ten pierwiastek lub substancje zwiększające jego biodostępność (przede wszystkim witamina C). 

Należy pamiętać, że przyswajalność żelaza w ostatnich tygodniach ciąży rośnie, co jest wykształconą w toku ewolucji zdolnością adaptacyjną organizmu, stanowiącą odpowiedź na zwiększone zapotrzebowanie. Oznacza to, że poziom żelaza (hemoglobiny i ferrytyny) należy stale kontrolować, a dawki przyjmowanych suplementów na bieżąco ustalać z lekarzem. Silnie podwyższone żelazo w ciąży paradoksalnie rodzi skutki zbliżone do niedoboru tego pierwiastka. 

Wymienić w tym kontekście można nie tylko zatrucie organizmu matki, ale przede wszystkim:

  • ryzyko przedwczesnego porodu;
  • małą masę urodzeniową dziecka;

Dodatkowo wykazuje się związek między podniesionymi parametrami żelaza, a ryzykiem wystąpienia cukrzycy ciążowej. 

Żelazo dla kobiet w ciąży 

Z uwagi na występujące powszechnie niedobory, suplementacja żelaza w ciąży bardzo często okazuje się wskazana i dużej mierze ma charakter profilaktyczny. 

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne (PTG) zaleca, by preparaty tego typu przyjmowały kobiety:

  • ze stwierdzoną niedokrwistością w okresie poprzedzającym zapłodnienie;
  • ze stwierdzonym ryzykiem niedokrwistości w czasie ciąży, od 9 tygodnia aż do porodu;
  • ze stwierdzoną niedokrwistością w ciąży, w sytuacji gdy wskaźnik hemoglobiny jest niższy, niż 11 g/dl;

Są to wskazania bardzo konkretne. Mimo więc, że preparaty z żelazem dostępne są bez recepty, nie należy ich przyjmować na własną rękę, bez uprzedniego wykonania badań z krwi oraz konsultacji lekarskiej. 

Jakie żelazo w ciąży należy stosować? Fe występuje w dwóch postaciach – hemowej (pochodzenia zwierzęcego) oraz niehemowej. Zdecydowanie lepiej przyswajalne jest to pierwsze. Skuteczność suplementacji zwiększa też dodatkowe przyjmowanie witaminy C. 
Co ważne, w przypadku stwierdzonej niedokrwistości, suplementacja Fe może okresowo wynosić 60 do 120 mg na dobę (rekomendacja PTG), a więc kilkukrotnie więcej, aniżeli wynosi dzienne zapotrzebowanie. 

Żelazo w ciąży - co jeść? 

Brak żelaza w ciąży warto też uzupełniać w całkowicie naturalny sposób – stosując dietę bogatą w ten pierwiastek, a jednocześnie bezpieczną dla ciężarnej. Największe ilości Fe zawierają wątróbka i podroby, nie należy jednak ich jeść – w produktach tych znajdują się też duże ilości witaminy A, której spożycie w nadmiarze może stanowić zagrożenie dla płodu (ryzyko wystąpienia wad rozwojowych). 

Co zatem w zamian? Jako źródło żelaza w ciąży sprawdzą się:

  • mięso i wędliny;
  • warzywa strączkowe;
  • natka pietruszki;
  • szpinak;
  • pieczywo ciemne, żytnie;
  • kasza gryczana i jaglana;
  • żółtka jaj;
  • pestki dyni;
  • orzechy, migdały;
  • kakao;

Czytaj też:

 

Czytaj również

Bibliografia

  • Bronisława Pietrzak i inni, Niedokrwistość z niedoboru żelaza w położnictwie i ginekologii, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2016 tom 1, nr 3
  • Agata Karowicz-Bilińska i inni, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 5/2014, 85
  • Agnieszka Falkowska, Lucyna Ostrowska, Niedokrwistość u kobiet ciężarnych, Nowa Medycyna 3/2010
  • Romuald Dębski i inni, Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w sprawie profilaktyki niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza niską dawką żelaza hemowego u kobiet – stan wiedzy na 2013 rok, Ginekol Pol. 1/2014, 85
  • Mirosław Jarosz i inni, Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020, https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2020/12/Normy_zywienia_2020web-1.pdf, data dostępu: 02 05 2021
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Przebarwienia w okolicy kresy – czym są i co oznaczają?
Kobieta w ciąży z przebarwieniami w okolicy kresy
Przeczytaj artykuł
Badanie beta hCG - normy oraz interpretacja wyników
Para się przytula
Przeczytaj artykuł
Bóle brzucha w ciąży. Co mogą oznaczać?
Kobieta w ciąży odczuwa ból brzucha
Podobne artykuły
Ryby w ciąży - jakie można jeść? Czy są bezpieczne?
Krwawienie implantacyjne – kiedy występuje i jak długo trwa?
Doula - kim jest i ile kosztuje usługa? Jak zostać doulą?
Pęcherzyk Graafa - objawy pęknięcia. Ile ma mm na USG?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!