Najzdrowsze miejsce w internecie

Nieswoiste zapalenie jelit częstą przyczyną biegunek i bólu brzucha

Nieswoiste zapalenie jelit objawia się męczącymi biegunkami. Często towarzyszą temu bóle brzucha. Specjalistyczne badania wykazują zaś występowanie licznych owrzodzeń na ścianach układu pokarmowego. Zobacz, co jest przyczyną choroby, jakie są jej symptomy i sposoby leczenia.
Nieswoiste zapalenie jelit - objawy i dieta. Jak leczyć?
123RF
W skrócie
  • Nieswoiste zapalenie jelit (NZJ) to grupa kilku schorzeń objawiających się dolegliwościami układu pokarmowego, takimi jak owrzodzenie oraz biegunki.
  • Najczęściej spotykane NZJ to choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
  • W leczeniu nieswoistych zapaleń jelit stosuje się środki farmakologiczne, probiotyki oraz właściwą dietę, często uzależnioną od fazy choroby, inną w okresach zaostrzenia, inną – w remisji.
SPRAWDŹ TEŻ: Choroby jelit
Spis treści

Co to jest nieswoiste zapalenie jelit?

Nieswoiste zapalenie jelit (w skrócie NZJ lub IBD - od angielskiego Inflammatory bowel disease) to grupa przewlekłych schorzeń zapalnych obejmujących dolne odcinki przewodu pokarmowego, charakteryzujących się występowaniem owrzodzeń oraz nawracających biegunek.

Zaliczane są do nich przede wszystkim trzy jednostki chorobowe:

  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego (UC – ang.: Ulcerative colitis);
  • choroba Leśniowskiego-Crohna (CD – ang.: Crohn’s disease);
  • niezdefiniowane (nieokreślone) zapalenie okrężnicy (IC – ang.: Indetermined colitis);

Do tego należy dodać kilka schorzeń występujących zdecydowanie rzadziej, takich jak mikroskopowe zapalenie jelit i inne (szczegóły poniżej).

Podłoże IBD do dziś pozostaje nie do końca wyjaśnione. W ogólnym zarysie zakłada się, iż przyczyną nieswoistego zapalenia jelit są zaburzenia immunologiczne występujące u osób predestynowanych do tego genetycznie pod wpływem określonych czynników środowiskowych. Najwięcej sporów budzi ostatni z wymienionych aspektów.

Dawniej zakładano, iż bezpośrednim powodem zachorowań są drobnoustroje zewnątrzpochodne – bakterie i wirusy. Teoria ta jednak została obalona.

Obecnie naukowcy podejrzewają, że nieprawidłowe reakcje układu odpornościowego mogą powodować:

  • bakterie wewnątrzpochodne, czyli naturalna lecz nieprawidłowo zmodyfikowana mikroflora jelit;
  • niewłaściwa dieta powodująca nadmierne wydzielanie kwasów żółciowych i enzymów trawiennych oraz zaburzająca funkcjonowanie flory bakteryjnej układu pokarmowego;
  • palenie papierosów lub permanentne przebywanie w dymie; zanieczyszczenie powietrza;
  • stała ekspozycja na czynniki stresogenne, zwłaszcza u osób o dużej wrażliwości i małej odporności psychicznej;

Nieswoiste choroby zapalne jelit

Czym charakteryzują się poszczególne nieswoiste choroby zapalne jelit?

  • Choroba Leśniowskiego-Crohna – może obejmować każdy z odcinków przewodu pokarmowego, od jamy ustnej do odbytu, w praktyce jednak najczęściej lokuje się w jelicie krętym, zastawce krętniczo-kątniczej i kątnicy. W jej przebiegu dochodzi do powstawania charakterystycznych przewężeń, przetok i ropni, co wiąże się z występowaniem uciążliwych objawów (szczegóły poniżej). Notuje się dwa szczyty zachorowań - wśród osób młodych (15-25 lat) i starszych (po 60 r.ż.);
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – rozlany, przewlekły stan zapalny, umiejscowiony zazwyczaj w lewej okrężnicy oraz odbytnicy, obejmujący błonę śluzową oraz wierzchnią warstwę błony podśluzowej. Może się wiązać z owrzodzeniem. Przeważnie występuje w rzutach, przedzielonych okresami remisji;
  • Eozynofilowe zapalenie żołądka i jelit – grupa bardzo rzadkich chorób, których cechą wspólną jest naciekanie eozynofili (białych krwinek będących komórkami układu odpornościowego), czego efektem są uszkodzenia ścian układu pokarmowego;
  • Mikroskopowe (kolagenowe lub limfocytowe) zapalenie jelit – przewlekła choroba układu pokarmowego o nieznanym podłożu, na którą zapadają głównie osoby po 70 r.ż. Cechą charakterystyczną jest występowanie małych zmian histopatologicznych przy jednoczesnym braku jakichkolwiek nieprawidłowości w badaniu endoskopowym;
  • Choroba Behceta – układowe zapalenie naczyń krwionośnych, powodujące nawracające owrzodzenia m.in. przewodu pokarmowego;
  • Niedokrwienne zapalenie jelit – poważne schorzenie powodowane niedostatecznym dopływem krwi do ścian układu trawiennego, związane z zawężeniem światła naczyń krwionośnych, będące m.in. powikłaniem miażdżycy;
  • Zapalenie zbiornika jelitowego Poucha – najczęściej występuje u pacjentów po zabiegu resekcji jelita grubego, powodowane jest aktywnością bakterii kałowych;
  • Wrzód samotny odbytnicy – choroba dolnego odcinka układu pokarmowego o niewyjaśnionym podłożu, być może związana z nadmiernym napinaniem mięśni dna miednicy lub procesami zachodzącymi w czasie defekacji.

Objawy nieswoistego zapalenie jelit

Ze względu na mnogość jednostek chorobowych zaliczanych do IBD, objawy nieswoistego zapalenia jelit są różnorodne.

Przykładowo wrzodziejące zapalenie jelita manifestuje się poprzez takie symptomy, jak:

  • owrzodzenie wewnętrznych ścian przewodu pokarmowego,
  • częste i wodniste biegunki, niekiedy z domieszką krwi i śluzu,
  • bóle brzucha, uczucie parcia na stolec,
  • pogorszenie wydolności fizycznej, utrata masy ciała,
  • symptomy ogólnoustrojowe – gorączka lub stan podgorączkowy, bóle mięśniowo-stawowe, uczucie rozbicia.

Jeśli natomiast chodzi o drugie najczęściej występujące z nieswoistych zapaleń jelit, czyli chorobę Leśniowskiego-Crohna, typowymi objawami są:

  • bóle brzucha, zwłaszcza w dolnej, prawej części,
  • biegunki i krwawienia z układu pokarmowego, ale nie tak częste, jak w przypadku zapalenie wrzodziejącego,
  • owrzodzenia, przetoki i ropnie w świetle przewodu trawiennego.

Dieta przy nieswoistym zapaleniu jelit

Niezwykle istotnym czynnikiem przy nieswoistym zapaleniu jelit jest dieta, przy czym zagadnienie to rozpatruje się w dwóch wymiarach:

  • produkty, które mogą się przyczyniać do powstawania IBD. Należą do nich zwłaszcza czerwone mięso oraz wyroby zawierające duże ilości soli, cukru bądź szkodliwych tłuszczów nasyconych i trans (fast foody, dania gotowe, sosy w proszku, przekąski, słodycze). Powodują one szereg niekorzystnych reakcji ze strony układu pokarmowego, negatywnie wpływają też na skład mikroflory jelitowej, która – jak zostało powiedziane wyżej – prawdopodobnie ma kluczowe znaczenie w rozwoju nieswoistych zapaleń jelit.
  • produkty, które należy spożywać w czasie choroby, przy czym ważne jest różnicowanie faz, zwłaszcza u pacjentów z zapaleniem wrzodziejącym. W okresie remisji, a więc uspokojenia, dużą rolę przypisuje się żywności bogatej w błonnik, który sprzyja namnażaniu się zdrowych pożytecznych bakterii jelitowych. Są to przede wszystkim pieczywa różnego typu oraz warzywa. Warto też jeść delikatne oleje roślinne (rzepakowy, oliwa z oliwek), chude mięso i wędliny, chude mleko oraz różnego typu produkty fermentowane. Natomiast w fazie zaostrzenia, ilość spożywanego błonnika powinna być znacznie ograniczona. W związku z wyniszczającym działaniem intensywnych biegunek kluczowe w tym czasie jest dostarczenie większej składników odżywczych, w tym zwłaszcza białek, a także zwiększenie podaży kalorii.

Probiotyk na nieswoiste zapalenie jelit

Ponieważ wiele wskazuje na to, że ważnym czynnikiem etiologicznym IBD są zaburzenia naturalnej mikroflory jelitowej, często zaleca się, by osoby cierpiące na tego typu schorzenia przyjmowały preparaty zawierające żywe kultury pożytecznych bakterii, czyli tak zwane probiotyki.

Na nieswoiste zapalenie jelit stosowane są przede wszystkim różne szczepy Lactobacillus oraz Bifidobacterium, a także niepatogenny szczep E. Coli Nissle 1917. Ich rola w terapii schorzeń układu pokarmowego jest powszechnie znana. Stosowanie prebiotyków zwiększa populację bakterii pożytecznych i hamuje namnażanie tych chorobotwórczych, zwiększa też poziom tzw. bariery nabłonkowej oraz stymuluje właściwą aktywność układu odpornościowego. 

Oczywiście, oprócz stosowania prebiotyków w postaci suplementów, pamiętać należy o zasadach żywienia dla osób z IBD, w tym przyjmowaniu dużych ilości błonnika.

Nieswoiste zapalenie jelit u dzieci

Coraz częściej spotykanym problemem jest nieswoiste zapalenie jelit u dzieci. Chorować zaczynają coraz młodsi pacjenci, w tym nawet niemowlęta. Szacuje się, że już co czwarta osoba zmagająca się z IBD zapadła na to schorzenie w okresie dzieciństwa.

U 5 procent pierwsze objawy wystąpiły przed ukończeniem 5. roku życia. Lekarze i naukowcy zwracają uwagę, że poważnym problemem jest w tym przypadku intensywność objawów – większa niż u osób dorosłych. Poważniejsza jest też skala powikłań.

Zarówno w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna, jak też wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, nawracające, częste i intensywne biegunki oraz inne objawy (np. utrata apetytu), są przyczyną niedożywienia i związanych z tym zaburzeń rozwoju.

Typowe problemy u dzieci z IBD, to:

  • niski wzrost;
  • niedobór masy ciała;
  • nieprawidłowe kształtowanie szkieletu kostnego;
  • opóźnione dojrzewanie płciowe;

Diagnostyka nieswoistego zapalenia jelit

Diagnostyka nieswoistego zapalenia jelit jest żmudna i skomplikowana. W grę wchodzi bowiem różnicowanie zarówno z innymi chorobami i zaburzeniami, jak też właściwe określenie konkretnej jednostki chorobowej wchodzącej w skład IBD.

Do potwierdzenia choroby Leśniowskiego-Crohna niezbędne jest zestawienie wyników:

U osób cierpiących na to schorzenie często stwierdza się niedokrwistość, małopłytkowość oraz podniesione wskaźniki stanu zapalnego – OB i CRP.

Jeśli chodzi i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, podstawę rozpoznania stanowią badania:

  • fizykalne,
  • endoskopowe,
  • histopatologiczne,
  • laboratoryjne.

Leczenie nieswoistego zapalenia jelit

Leczenie nieswoistego zapalenia jelit także zależy od konkretnego schorzenia. Jeśli chodzi o chorobę Leśniowskiego-Crohna, postępowanie terapeutyczne zakłada dwie ścieżki.

Pierwszą z nich jest leczenie farmakologiczne, z użyciem takich środków, jak:

  • glikokortykosteroidy (GKA) o działaniu przeciwzapalnym,
  • preparaty kwasu aminosalicylowego (5-ASA),
  • leki immunomodulujące, wpływające na aktywność układu odpornościowego,
  • leki biologiczne,
  • leki przeciwbólowe,
  • leki przeciwbiegunkowe.

Oprócz tego kluczowy jest zestaw działań profilaktycznych, wśród których wymienić można:

  • unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych,
  • nie palenie papierosów, nie picie alkoholu,
  • redukcja ekspozycji na stres,
  • zdrowe odżywianie.

Chorzy na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, w zależności od nasilenia objawów oraz fazy choroby, mogą przyjmować te same środki farmakologiczne, jak wymienione powyżej, przy czym głównym celem jest utrzymywanie remisji bez konieczności użycia GKA – w tym celu używa się preparatów 5-ASA oraz zaleceń dotyczących zdrowej diety i trybu życia.

Czytaj również

Bibliografia

  • Witold Bartnik, Zakażenia i nieswoiste zapalenia jelit¸Gastroenterologia Kliniczna 2013, tom 5, nr 2–3, 55–61
  • Maciej Gonciarz i inni, Wytyczne postępowania z chorymi na nieswoiste choroby zapalne jelit w praktyce lekarza rodzinnego, Lekarz POZ 1/2017
  • Nieswoiste zapalenie jelit u dzieci, Nieswoiste zapalenie jelit u dzieci, https://www.centrum-pediatrii.com.pl/pub/szkolenia/5/zebranie-13092012-Nieswoiste-zapalenie-jelit.pdf, data dostępu [30 11 2021]
  • Paula Nagel, Iwona Sajór, Dieta dla chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie remisji, https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/dieta-dla-chorych-na-wrzodziejace-zapalenie-jelita-grubego-w-okresie-remisji/, data dostępu 30 11 2021
  • Agnieszka Jankowska, Cechy uszkodzenia wątroby w momencie rozpoznania nieswoistego zapalenia jelit u dzieci. Obserwacje jednego ośrodka, Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 5, 244–250
  • Agnieszka Rogowska, Eozynofilowe choroby przewodu pokarmowego Gastroenterologia Kliniczna, 2012, tom 4, nr 3, 105–116
  • Anna Mokrowiecka, Mikroskopowe zapalenie jelita grubego, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/133634,mikroskopowe-zapalenie-jelita-grubego, data dostępu 30 11 2021
  • Rola probiotyków w leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit, https://leki.pl/poradnik/rola-probiotykow-w-leczeniu-nieswoistych-chorob-zapalnych-jelit/, data dostępu 30 11 2021
  • Józef Ryżko, Jarosław Kierkuś, Postępy w terapii nieswoistych zapaleń jelit u dzieci, Gastroenterologia Kliniczna 2013, tom 5, nr 2–3, 97–105
Piotr  Brzózka
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka
Dziennikarz, autor tysięcy publikacji o tematyce ekonomicznej, politycznej, społecznej oraz medycznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Zdrowie
Przeczytaj artykuł
Ból jelit – przyczyny, objawy, leczenie. Co pomaga?
Kobietę bolą jelita
Przeczytaj artykuł
Esica (okrężnica esowata) – położenie i anatomia. Kiedy boli?
Lekarz wskazuje na jelito grube
Przeczytaj artykuł
Lewatywa - czym jest i kiedy ją zrobić? Jak wygląda domowa?
Badanie brzucha
Podobne artykuły
Jak oczyścić jelita i pozbyć się złogów kałowych?
Zespół Gardnera - objawy i przyczyny. Jakie leczenie?
Dysbioza jelit u niemowląt - objawy i przyczyny. Jak leczyć?
Dieta przy uchyłkach jelita grubego - co jeść?
Może to Cię zainteresuje
Dzbanek filtrujący - jaki wybrać i dlaczego filtrować wodę?
Jaki materac do łóżeczka dziecięcego? Na co zwrócić uwagę?
Jaki roller do twarzy wybrać i na co pomaga taki masaż?
Olejek CBD - jaki wybrać i czym się kierować przy zakupie?

Ból gardła u dziecka? 🤒
Sprawdź, co pomaga!