Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗
Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗
Choruje na nią 404 mln ludzi na świecie. Dlaczego czasem tak trudno rozpoznać tę chorobę? Sprawdź❗

Surowica – co zawiera i jak działa? Czym różni się od osocza?

Surowica często jest jedynym ratunkiem dla pacjentów zatrutych silną toksyną, np. bakteryjną, ale też jadem żmii, czy kiełbasianym. Czym jest surowica krwi, jak się ją pozyskuje i na czym polega jej działanie?
Surowica - co to i co zawiera?
123RF
W skrócie
  • Surowica to składnik osocza stanowiącego płynną zawiesinę krwi, pozbawionego fibrynogenu i innych czynników krzepnięcia krwi.
  • Surowicę wykorzystuje się w celach medycznych. Może być skutecznym lekiem w sytuacji zatrucia toksynami bakteryjnymi i innymi.
  • Surowicę medyczną pozyskuje się z organizmu ludzkiego bądź zwierzęcego, po wcześniejszym podaniu szczepionki powodującej wytworzenie określonych przeciwciał.
SPRAWDŹ TEŻ: Krew: budowa, składniki i funkcja
Spis treści

Reklama

Co to jest surowica?

Surowica to składnik krwi, a dokładnie mówiąc jej osocza, czyli płynu w którym zawieszone są różnego typu komórki. Znajduje ona zastosowanie w terapii dolegliwości związanych z zatruciem toksynami bakteryjnymi i innymi związkami. Wskazaniem do jej użycia są:

Surowica pozyskiwana jest poprzez odwirowanie skrzepów z krwi człowieka lub zwierzęcia, któremu wcześniej aplikuje się szczepionkę stymulującą organizm do produkcji przeciwciał.

Następnie zawierająca przeciwciała surowica krwi jest podawana  pacjentom w ciężkich stanach, których organizm nie jest w stanie sam wytworzyć odpowiedniej ilości immunoglobulin.

Reklama

Co zawiera surowica?

Co zawiera surowica, dlaczego jest tak skuteczna i na czym polega jej działanie? W 90 procentach to czysta woda. Natomiast pozostałych 10 procent to:

  • Związki mineralne, organiczne i nieorganiczne (3 proc.), w tym między innymi elektrolity, witaminy, hormony, kwasy tłuszczowe, glukoza i wiele innych.
  • Białka (łącznie 7 procent). Są wśród nich odpornościowe gamma-globuliny, w tym przypadku są tą przeciwciała skierowane przeciw antygenom grup krwi (anty-A, anty-B). Oprócz tego surowica zawiera też albuminy i białkowe czynniki krzepnięcia krwi.

Skład surowicy w niewielkim zatem stopniu różni się składu osocza. Z jednym, aczkolwiek znaczącym wyjątkiem.

Reklama

Surowica a osocze

Jaka jest różnica między surowicą a osoczem? To drugie jest płynnym składnikiem krwi, stanowiąc około 55 procent jej objętości. To właśnie w osoczu zawieszone są leukocyty (białe krwinki), erytrocyty (krwinki czerwone) oraz trombocyty (płytki krwi), wytwarzane w szpiku kostnym, a także m.in. węzłach chłonnych, grasicy, śledzionie.

W jego składzie znajdują się też inne substancje, w tym te, które zostały wymienione wyżej. A także tzw. fibrynogen, nazywany też I czynnikiem krzepnięcia. Jest to białko wytwarzane w wątrobie, kluczowe w ostatniej fazie krzepnięcia krwi.

Tym, co stanowi o różnicy między osoczem a surowicą, jest brak fibrynogenu oraz kilku bardzo podobnych substancji w drugim z wymienionych przypadków.

Reklama

Szczepionka a surowica

A czym różni się szczepionka od surowicy? Obie są pozyskiwane z krwi, obie mają za zadanie pobudzić układ odpornościowy. Jednak w praktyce są zupełnie innymi preparatami.

Co je dzieli, kiedy stosuje się szczepionkę a kiedy surowicę? Pierwsza z wyżej wymienionych zawiera martwe lub żywe (ale w niewielkiej ilości) drobnoustroje. Po wstrzyknięciu stymulują one system immunologiczny do samodzielnej produkcji przeciwciał przeciw danemu zagrożeniu. Z reguły trwa to kilka, kilkanaście dni.

To zbyt długo w sytuacji poważnego zagrożenia zdrowia lub życia, dlatego szczepionki podaje się osobom zdrowym, w celu zapobiegania zachorowaniu w przyszłości. Jest to ochrona czynna i długotrwała, w odróżnieniu od doraźnej i biernej, którą zapewnia surowica.

W tym przypadku przeciwciała nie są wytwarzane przez organizm pacjenta, lecz – tak jak zostało wyjaśnione wcześniej – znajdują się w podanym preparacie z krwi. Pozwala to zwalczyć chorobę, choć nie zapewnia odporności na przyszłość.

Reklama

Surowica przeciwtężcowa

Jednym z przykładów tego typu preparatu, jest surowica przeciwtężcowa. Tężec jest bardzo groźną chorobą wywoływaną przez bakterie Clostridium tetanii,  bytujące najczęściej w glebach i w wodzie, ale też w pomieszczeniach, m.in. w kurzu domowym.

Do zakażenia zazwyczaj dochodzi przez zranioną skórę. Głównym objawem choroby jest porażenie nerwów twarzy, powodujące charakterystyczny efekt sardonicznego uśmiechu. Paraliż może objąć też kręgosłup, możliwe są drgawki, a nawet problemy z oddychaniem, których konsekwencją jest zgon.

W Polsce i wielu innych krajach świata wprowadzono obowiązkowe szczepienia przeciw tężcowi. Nie mniej, w przypadku osób dorosłych, nieszczepionych od przynajmniej dekady, które doznały zranienia z poważnym zarudzeniem, podaje się niekiedy immunoglobulinę tężcową, pozyskiwaną z krwi konia lub człowieka.

Dostępny w Polsce preparat zawierający roztwór do wstrzykiwań sprzedawany jest w cenie około 160 złotych.

Reklama

Surowica lipemiczna

Parametry surowicy jako takiej mogą niekiedy ulec pogorszeniu. Dzieje się tak przede wszystkim w przebiegu lipemii. Jest to stan nieprawidłowego stężenia lipoprotein, zwłaszcza tzw. chylomikronów (zawierających cholesterol i trójglicerydy, transportujących tłuszcze w pokarmu do wątroby) oraz VLDL (lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości, przenoszące tłuszcze z wątroby do innych organów wewnętrznych).

Nadmiar tych substancji prowadzi do powstania surowicy lipemicznej, a więc charakteryzującej się zmienionymi właściwościami (głównie kolorem, gęstością). W zależności od skali, może to być surowica silnie bądź słabo lipemiczna. Problem ten dotyczy najczęściej osób, które:

  • nadużywają alkoholu,
  • cierpią na schorzenia wątroby i nerek,
  • mają zaawansowaną cukrzycę,
  • są otyłe  lub mają nadwagę,
  • są poddane silnej ekspozycji na stres .

Reklama

Badanie surowicy

W diagnostyce laboratoryjnej wykonywane jest niekiedy badanie surowicy, a właściwie – oznaczenie różnego typu składników w niej się znajdujących. Wcześniejsze odwirowanie krwinek, płytek oraz fibroblastów pozwala bowiem na łatwiejsze wyizolowanie i określenie interesujących parametrów.

A są nimi między innymi:

  • niektóre markery nowotworowe,
  • poziom hormonów,,
  • zawartość pierwiastków,
  • glikemia, czyli stężenie glukozy.

Czytaj również

Bibliografia

  • Czym się różni szczepionka od surowicy?, https://www.gov.pl/web/nck/czym-sie-rozni-szczepionka-od-surowicy, [dostęp online: 30.12.2021].
  • Zhonghao Yu i inni: Differences between Human Plasma and Serum Metabolite Profiles, PLoS ONE 6(7):e21230, July 2011.
Piotr  Brzózka - dziennikarz wyróżniony w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2023
Artykuł napisany przez
Piotr Brzózka - dziennikarz wyróżniony w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2023
Dziennikarz wyróżniony w konkursie "Dziennikarz Medyczny Roku 2023". Autor tysięcy publikacji o tematyce medycznej, ekonomicznej, politycznej i społecznej. Przez 15 lat związany z Dziennikiem Łódzkim i Polska TheTimes. Z wykształcenia socjolog stosunków politycznych, absolwent Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego. Po godzinach fotografuje, projektuje, maluje, tworzy muzykę.
Pokaż więcej
Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Dziękujemy za przeczytanie naszego artykułu do końca.
Jeśli chcesz być na bieżąco z informacjami na
temat zdrowia i zdrowego stylu życia,
zapraszamy na nasz portal ponownie!
Więcej z kategorii Układ krążenia
Grupa krwi B – czy określa charakter? Jak można ją odziedziczyć
Próbka z pobraną krwią z grupy B
Otępienie naczyniowe - etapy, objawy, leczenie i rokowania
Kobieta z objawami otępienia naczyniowego
Rozrzedzanie krwi - co może pomóc? Dieta, leki i naturalne sposoby
Produkty rozrzedzające krew
Podobne artykuły
Lekarz mierzy puls pacjentowi
Niski puls - co oznacza? Jak podnieść domowym sposobem?
Próbka z pobraną krwią z grupy 0
Grupa krwi 0 (Rh+ i Rh-) - jak często występuje i dlaczego jest uniwersalna?
Mężczyzna z dusznicą bolesną
Dusznica bolesna - objawy, rokowanie, leki i domowe sposoby
Próbka z pobraną krwią z grupy AB
Grupa krwi AB – najrzadsza, ale wyjątkowa. W jaki sposób się ją dziedziczy?
Próbki krwi
Morfologia RBC - czym jest, co oznacza podwyższone i obniżone?

Reklama


Sonda
Sonda redakcyjna
W jakim kierunku chcesz wykonać test DNA?
DNA ERA