Znajdź chorobę

Świnka (choroba) - przyczyny, objawy, leczenie

Świnka to choroba wirusowa, na którą najczęściej chorują dzieci w wieku 5-9 lat. Głównym objawem schorzenia jest obrzęk ślinianek przyusznych. Niestety wirus świnki niekiedy atakuje inne gruczoły, powodując powikłania, takie jak zapalenie: opon mózgowo-rdzeniowych, jąder, jajników, trzustki, wątroby czy tarczycy. Świnka przenoszona jest drogą kropelkową. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia świnki.

Świnka (nagminne zapalenie przyusznic) jest wirusową chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Zachorowania najczęściej dotyczą dzieci w wieku od pięciu do dziewięciu lat, rzadko chorują na nią niemowlęta lub osoby dorosłe. Nazwa choroby pochodzi prawdopodobnie od charakterystycznego wyglądu osoby chorej, u której pojawia się główny objaw choroby, czyli obrzęk jedno- lub dwustronny ślinianek przyusznych.

Do zakażenia wirusem świnki dochodzi droga kropelkową. Choroba charakteryzuje się pewną sezonowością, najwięcej zachorowań obserwuje się zima i wiosną. Przebieg świnki na ogół nie jest ciężki i nie wymagane jest leczenie, niestety wirus może atakować inne gruczoły, a także centralny układ nerwowy powodując poważne powikłania.

Świnka - zachorowalność

Wirus świnki jest obecny na całym świecie. Według danych PZH średnia liczba zachorowań na świnkę w latach 2001-2005 wynosiła około 70 000 przypadków rocznie, w 2006 roku było to około 15 000, a w 2007 odnotowano już tylko około 4000 przypadków. Gwałtowne obniżenie liczby zachorowań na świnkę wiąże się z wprowadzeniem obowiązkowego szczepienia przeciwko nagminnemu zapaleniu przyusznic u dzieci, tzw. szczepionka skojarzona MMR – przeciwko śwince, odrze i różyczce.

Świnka - objawy

Głównymi objawami choroby są:

  • powiększenie i tkliwość (bolesność) ślinianek przyusznych (przyusznic), na ogół obu, ale zdarzają się również obrzęki jednostronne,
  • w 10-15% przypadków stwierdza się powiększenie gruczołów podżuchwowych i podjęzykowych,
  • gorączka,
  • bóle mięśniowe,
  • złe samopoczucie,
  • nieżyt górnych dróg oddechowych,
  • trudności w żuciu pokarmów i przełykaniu,
  • uczucie suchości w ustach,
  • podrażnienie przy spożywaniu kwaśnych lub ostrych pokarmów,
  • przy silnym obrzęku ślinianek może pojawić się lekki szczękościsk,
  • utrata apetytu.

Choroba może przebiegać również bezobjawowo (nawet do 30% przypadków) lub z bardzo słabo zaznaczającymi się objawami.

Świnka - jak można się zarazić?

Chorobę wywołuje wirus świnki należący rodzaju Rubulavirus z rodziny Paramyxoviridae. Świnka jest chorobą wysoce zakaźną, gdyż rozprzestrzenia się drogą kropelkową.

Do zakażenia może dojść poprzez:

  • kontakt z osobą chorą,
  • poprzez dotykanie przedmiotów zanieczyszczonych śliną chorego (zabawki dziecka, sztućce).

Świnka - ile trwa?

Okres najwyższego ryzyka zakażenia, w którym chory wydziela najwięcej cząstek wirusa przypada na etap utajenia choroby, na około 7 dni przed pojawieniem się obrzęku ślinianek i utrzymuje się przez około 9 dni po wystąpieniu tego objawu.

Po wniknięciu do dróg oddechowych wirus namnaża się w obrębie błony śluzowej jamy ustnej, a następnie przenika do krwioobiegu docierając wraz z krwią do wrażliwych narządów i tkanek, głównie gruczołów. Okres wylęgania choroby trwa najczęściej od 15-18 dni. Przebycie choroby daje na nią odporność na całe życie, podobnie jak w przypadku szczepienia.

Świnka - powikłania

Przebieg choroby jest zazwyczaj łagodny, znacznie poważniejsze są powikłania wynikające z przenikania wirusa do innych tkanek i narządów i rozwoju stanu zapalnego. Pojawia się wówczas na ogół wysoka gorączka oraz ból w obrębie zaatakowanego narządu.

Wśród powikłań świnki należy wymienić:

  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu,
  • zapalenie poprzeczne rdzenia,
  • zapalenie wielonerwowe,
  • zapalenie jąder,
  • zapalenie najądrzy,
  • zapalenie jajników,
  • zapalenie gruczołu krokowego,
  • zapalenie trzustki,
  • zapalenie wątroby,
  • zapalenie tarczycy,
  • zapalenie wielostanowe,
  • małopłytkowość,
  • zapalenie gruczołu sutkowego.

Świnka - konsekwencje zapalenia

Konsekwencją zapalenia w obrębie wymienionych tkanek i narządów może być:

  • niedosłuch i trwała głuchota będącą konsekwencją zapalenia ucha środkowego i nerwu słuchowego w powikłaniu zaplenia opon mózgowo-rdzeniowych,
  • niepłodność męska spowodowaną obustronnym zapaleniem jąder prowadzącym do ich atrofii,
  • cukrzyca wywołana uszkodzeniem funkcji wydzielniczych trzustki,
  • w przypadku zakażenia w pierwszym trymestrze ciąży - zwiększone ryzyko poronienia, brak natomiast jednoznacznych dowodów wskazujących na możliwość powstawania wad wrodzonych płodu w konsekwencji zarażenia wirusem świnki,
  • bardzo rzadko choroba może mieć przebieg śmiertelny, co wiąże się głównie z rozwojem stanu zapalnego mózgu.

Świnka - badania

Diagnostyka świnki opiera się na obserwacji charakterystycznych objawów, a w razie wątpliwości można przeprowadzić badania serologiczne lub hodowle komórkowe potwierdzające etiologię choroby. Podstawą zdiagnozowania świnki jest według definicji stworzonej przez WHO i CDC: „Wystąpienia jednostronnego lub dwustronnego obrzęku ślinianek przyusznych lub innych gruczołów ślinowych, trwające dwa lub więcej dni bez innych widocznych przyczyn”.

Badania serologiczne w diagnostyce świnki opierają się głównie na wykrywaniu przeciwciała klasy IgM w surowicy krwi pacjenta metodą ELISA.

Przeciwciała klasy IgM mogą być wykrywalne w surowicy już w 11 dniu po ekspozycji na chorobę, a optymalny czas wykrywania wynosi od 7-10 dni po wystąpieniu objawów. Niestety czułość badania IgM jest zmienna i mogą pojawiać się wyniki fałszywe. Fałszywie ujemne wyniki IgM odnotowywano u osób uprzednio szczepionych lub przechodzących w przeszłości zakażenie. W takich okolicznościach bardziej przydatne jest badanie wzrostu miana przeciwciał IgG w surowicy. Wyniki fałszywie dodatnie w badaniu poziomu przeciwciał IgM mogą wystąpić po zakażeniu wirusami paragrypy 1 i 3 lub po szczepieniu.

W niektórych laboratoriach specjalistycznych stosowane są także metody molekularne diagnozowania świnki oparte na reakcji PCR. Badania te umożliwiają wykrycie materiału genetycznego wirusa w wydzielinach tj. ślina, mocz, płyn mózgowo-rdzeniowy.

Świnka - szczepienie

Podstawowym sposobem zapobiegania chorobie jest szczepienie ochronne MMR (przeciw odrze, śwince i różyczce) szczepionka jest najlepszym sposobem na zapobieganie śwince. Dzieci szczepi się w 13-14 miesiącu życia, a następnie w wieku 10 lat (dawka przypominająca). Szczepieniu mogą poddać się również osoby dorosłe, jeśli nie chorowały na świnkę i nie były na nią zaszczepione. Podaje się wówczas pojedynczą dawkę szczepionki.

Świnka - zapobieganie

Ze względu na sposób rozprzestrzeniana się świnki drogą kropelkową, aby zapobiec chorobie należy ponadto przestrzegać zasad higieny poprzez:

  • dokładne i częste prawidłowe mycie rąk,
  • mycie zabawek dziecka i innych przedmiotów, które mogły być zanieczyszczone śliną lub wydzieliną z nosa,
  • unikanie wspólnego korzystania z tej samej szklanki i sztućców,
  • Podstanie u dziecka nawyków osłaniania twarzy chusteczka podczas kaszlu, czy kichania.

Osoby chorujące na świnkę powinny:

  • unikać bliskiego kontakt z innymi ludźmi, w szczególności z dziećmi, kobietami w ciąży i osobami z obniżoną odpornością , które nie były szczepione,
  • przestrzegać izolacji domowej przez co najmniej 9 dni od pojawienia się obrzęku ślinianek, czyli w okresie wydzielania wirusa i najwyższej zakażalności,
  • osłaniać usta i nos chusteczką podczas kaszlu lub kichania, a zużyte chusteczki wyrzucać natychmiast do kosza,
  • często i prawidłowo myć ręce, zwłaszcza po kaszlu, kichaniu lub oczyszczaniu nosa,
  • na okres choroby posiadać oddzielny zestaw sztućców i naczyń do jedzenia.

Świnka - leczenie

Jak w przypadku wielu innych chorób wirusowych np. ospy wietrznej, brak jest metod leczenia świnki. W trakcie choroby można jedynie stosować doraźnie środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz należy również zachowywać odpowiednią higienę jamy ustnej. Osoba chora na świnkę nie powinna wychodzić z domu i najlepiej leżeć w łóżku przez cały okres trwania obrzęku. Powinno się także pamiętać o osłanianiu okolicy uszu i szyi.

Istotna jest także dieta osoby chorej w której powinno się wykluczyć ostre przyprawy i produkty bardzo kwaśne. Potrawy powinny mieć konsystencje ułatwiającą przełykanie i nie wymagającą żucia, napoje najlepiej pić przez rurkę.

Bibliografia

  • Dura B., Pawłowska M.,Nagminne zapalenie przyusznic u chorych hospitalizowanych w Bydgoszczy w latach 1991-2003,Przegląd epidemiologiczny t .61 2007 nr 1,
  • Nickerson M. ,Choroby Zakaźne.,Elsevier Urban & Partner,Wrocław 2008
  • Senanayake SN,Mumps: a resurgent disease with protean manifestations,Med J Aust. 2008 Oct 20;189(8):456-9.,
  • Wojtyniak B, Goryński P (red.) ,Sytuacja Zdrowotna Ludności Polski ,Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny,Warszawa 2008
  • Kuchar E., Szenborn L., Szmaj B., Tischer A. ,Powtórne zachorowania na świnkę – obserwacje własne i przegląd piśmiennictwa.,Ernest Przew Lek 2004, 11, 78-83,
Pytanie: Jaki jest Twój niezawodny sposób na lekkie oparzenie?

  aloes

  jogurt

  maść na oparzenia

  napary z ziół

  ogórek

  chłodna woda