Nowy sklep

już ON-LINE

Dyspepsja - przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Dyspepsja jest częstym zjawiskiem i objawia się uczuciem pełności po posiłku, bólami i pieczeniem w nadbrzuszu, a także nudnościami. Aby ją zdiagnozować najczęściej wykonuje się gastroskopię, a także badanie USG jamy brzusznej. Poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia dyspepsji.

Spis treści

Słowo "dyspepsja" pochodzi z języka greckiego i oznacza „złe trawienie”. Za tym hasłem kryje się wiele niespecyficznych, czyli występujących w różnych chorobach, objawów ze strony przewodu pokarmowego. Czas trwania dyspepsji może być zróżnicowany, dolegliwości mogą być przewlekłe. Po wykluczeniu przyczyn organicznych (np. uszkodzenia tkanek), dyspepsję określamy jako czynnościową. Zamiennie dyspepsja czynnościowa jest określana dyspepsją niewrzodową.

Dyspepsja jest częstym zjawiskiem, okresowo na takie dolegliwości cierpi nawet 20% populacji. Ponad połowa przypadków przewlekłej dyspepsji jest związana z zaburzeniami czynnościowymi.

Dyspepsja - przyczyny

Istnieje kilka hipotez tłumaczących zaburzenia czynnościowe. Przede wszystkim jednak należy wykluczyć zmiany organiczne.

  1. Jako patologię prowadzącą do objawów dyspepsji wymieniane są zaburzenia motoryki górnego odcinka przewodu pokarmowego (opóźnione opróżnianie żołądka, zarzucanie treści pokarmowej z dwunastnicy do żołądka).
  2. Kolejna hipoteza mówi o nieprawidłowej adaptacji żołądka do ilości przyjętego pokarmu i nadwrażliwości na objętość pokarmu. Nadwrażliwość błony śluzowej (głównie w dwunastnicy) jest wiązana z nadprodukcją kwasu solnego.

Przyczyny dyspepsji na tle organicznym, czyli np.:

  • choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy,
  • zapaleń żołądka,
  • zmian nowotworowych, 
  • innych zaburzeń czynnościowych (jak zespół jelita drażliwego IBS, refluks żołądkowo-przełykowy) zostały opisane w odrębnych materiałach.
 

Dyspepsja - objawy

Objawy dyspepsji są nieswoiste, w pierwszej kolejności należy wykluczyć obecność objawów alarmujących. Klasyczne objawy dyspepsji czynnościowej obejmują:

  • uczucie pełności po posiłku, która może pojawiać się dość szybko;
  • dyskomfort w nadbrzuszu,
  • bóle,
  • pieczenie w nadbrzuszu,
  • nudności,
  • odbijania,
  • wymioty.

Część chorych wiąże objawy z konkretnymi pokarmami lub czasem spożywania posiłków.

Objawy alarmujące, które wymagają wykluczenia tła organicznego, czyli uszkodzeń tkanek, zaburzonej budowy tkanek, to przede wszystkim dolegliwości pojawiające się powyżej 45. roku życia, bóle nocne.

Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego:

  • fusowate wymioty (wyglądają jak fusy od kawy),
  • domieszka krwi w wymiotach,
  • smoliste stolce (czarne jak smoła),
  • anemia (może być objawem nie tylko krwawienia z przewodu pokarmowego).

Reklama

Dyspepsja - wizyta u lekarza

Pytania zadawane przez lekarza mają na celu doprecyzowanie problemów, pozwalają na zebranie wszystkich danych. Dokładnie zebrany wywiad, który w dużej mierze zależy też od pacjenta, przybliża postawienie prawidłowej diagnozy, pozwala na zaplanowanie odpowiedniej diagnostyki.

O co może zapytać lekarz?

W przypadku bólu brzucha (ale i jakichkolwiek dolegliwości bólowych, niezależnie od lokalizacji) istotne będą następujące pytania:

  • lokalizacja bólu (można pokazać gdzie boli),
  • charakter bólu (czy jest stały, kolkowy, piekący, ostry, tępy),
  • promieniowanie (gdzie jeszcze jest odczuwany),
  • czynniki nasilające/zmniejszające,
  • czas trwania dolegliwości.

Ważna jest również zależność występowania bólu od posiłków, wypróżnień, ruchów ciała. Warto się zastanowić, czy wcześniej były podobne dolegliwości, czy były diagnozowane. Konieczne mogą być informacje na temat innych chorób i zażywanych leków.

Przy wymiotach/nudnościach dla lekarza ważne jest określenie:

  • jak często się pojawiają,
  • w jakich okolicznościach (np. czy po posiłkach, lekach),
  • jakiej treści są wymioty (pokarmowej, żółciowej, sama ślina, domieszka krwi, w formie fusów od kawy).

Dyspepsja - badania

Badanie lekarskie obejmuje ocenę stanu ogólnego oraz badanie poszczególnych części ciała. Badanie brzucha obejmuje:

  • oglądanie (ocena wyglądu brzucha),
  • osłuchiwanie (perystaltyki, czyli ruchów jelit),
  • bolesność brzucha podczas palpacji,
  • opukiwanie,
  • obecność oporów w jamie brzusznej i objawów otrzewnowych świadczących o podrażnieniu otrzewnej.

Rozpoznanie opiera się na wykluczeniu zmian organicznych, ustaleniu czasu trwania dolegliwości dyspeptycznych oraz braku zależności od wypróżnień.

  1. Podstawowym badaniem jest endoskopia przewodu pokarmowego, która pozwala na obejrzenie górnego odcinka przewodu pokarmowego, pobranie wycinków czy badań w kierunku Helicobacter pylori.
  2. Użyteczne jest też badanie ultrasonograficzne (usg) jamy brzusznej, które pozwala uwidocznić inne narządy w jamie brzusznej. Przy braku objawów alarmujących możliwe jest wprowadzenia leczenia bez uprzedniej gastroskopii.
  3. W badaniach laboratoryjnych (morfologia, enzymy wątrobowe, badanie ogólne moczu) – w przypadku dyspepsji czynnościowej – nie ma odchyleń. O zestawie badań diagnostycznych decyduje lekarz na podstawie wywiadu oraz odchyleń w badaniu fizykalnym.

Gastroskopia

Jednym z badań, za którym nie przepadają pacjenci, a które może dużo wnieść do diagnozy, jest gastroskopia. Gastroskopia jako metoda endoskopowa pozwala na obejrzenie górnego odcinka przewodu pokarmowego, pobranie wycinków tkanki do oceny pod mikroskopem. Możliwe są także drobne interwencje, jak np. tamowanie krwawienia, usuwanie polipów.

Gastroskopia wykonywana jest na czczo, to znaczy, że w dniu badania nie wolno nic jeść, ani pić. Badanie przeprowadza się w pozycji leżącej. Bardzo rzadko (głównie u małych dzieci) badanie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub podaje się leki przeciwbólowe i uspakajające (ale w takich dawkach, aby pacjent współpracował podczas badania). Zdecydowana większość pacjentów dobrze znosi gastroskopię.

Przez specjalny ustnik, lekarz wprowadza endoskop (rurę najczęściej grubości palca, która posiada oświetlenie, układ optyczny i port do wprowadzania narzędzi). W trakcie badania wprowadzane jest powietrze, które powoduje „rozprostowanie” fałdów żołądka i lepsze ich uwidocznienie; powietrze odpowiada za uczucie rozpierania, dyskomfortu podczas badania oraz odbijanie. Badanie trwa kilka/kilkanaście minut.

Wskazania do wykonania gastroskopii:

  • objawy krwawienia z przewodu pokarmowego,
  • anemia,
  • zaburzenia połykania (zatykanie, niemożność połykania stałych pokarmów i/ lub płynnych),
  • ból podczas połykania,
  • bóle brzucha,
  • objawy dyskomfortu, nudności, nadmiernej pełności w żołądku (powyżej 2-3 miesięcy),
  • podejrzenie choroby wrzodowej, choroby trzewnej, innych chorób przewodu pokarmowego,
  • kontrola po leczeniu wrzodu żołądka,
  • monitorowanie zmian, które potencjalnie mogą się rozwinąć w zmiany nowotworowe.

Przeciwskazania do wykonania gastroskopii:

  • brak zgody pacjenta,
  • podejrzenie perforacji (przedziurawienie) przewodu pokarmowego,
  • świeży zawał serca,
  • ostra niewydolność oddechowa,
  • wstrząs,
  • zaburzenia ciśnienia tętniczego: objawowe, bardzo niskie ciśnienie tętnicze krwi lub niekontrolowane nadciśnienie,
  • masywne krwawienie z przewodu pokarmowego,
  • brak współpracy ze strony pacjenta.

Reklama

Dyspepsja - leczenie

Nie ma idealnej terapii, która byłaby skuteczna we wszystkich przypadkach. Jeżeli istnieje infekcja Helicobacter pylori – włączane jest leczenie eradykacyjne, mające na celu wyeliminowanie bakterii. Schemat leczenia zakłada dwa antybiotyki i lek zmniejszający wydzielanie żołądkowe.

  • W leczeniu dyspepsji stosuje się leki hamujące wydzielanie żołądkowe.
  • Przy bólu stosuje się leki rozkurczające, a w przypadku dolegliwości o typie dyskomfortu – można włączyć leki przyspieszające motorykę,  tzw. leki prokinetyczne. Leki te mają działania niepożądane i nie każdy może je stosować.
  • W niektórych przypadkach skuteczne jest leczenie lekami przeciwdepresyjnymi. S
  • kuteczne jest także zmodyfikowanie diety – wprowadzenie mniejszych porcji, ale spożywanych częściej, unikanie produktów, które wywołują objawy.

Warto zaprzestać:

  • palenia tytoniu,
  • nadużywania alkoholu,
  • mocnej herbaty i kawy.

Substancje te pobudzają nadmiernie wydzielanie żołądkowe, mogą nasilać dolegliwości.

Ważna jest zmiana zachowań związanych z posiłkami – lepiej jest spożywać kilka mniejszych posiłków, w regularnych porach, w spokoju, bez pośpiechu.

Z leków ziołowych można zastosować:

  • Napar z siemienia lnianego, przy czym nie należy pić ziarenek, a galaretkę.
  • Pomocne są także dziurawiec i mięta. Należy jednak pamiętać, że mięta jest niewskazana przy zgadze.

Ważne jest uzmysłowienie sobie, że jeżeli tło organiczne zostało wykluczone, ryzyko rozwoju nowotworów w przypadku zaburzeń czynnościowych nie jest zwiększone.

Przeczytaj także:

Bibliografia

  • Szczeklik A.,Choroby wewnętrzne, tom I,Medycyna Praktyczna,Kraków, 2005
  • Konturek S.,Gastroenterologia i hepatologia kliniczna,PZWL,Warszawa, 2006